Дагъусттаннал педагогикалул хьхьичIуннайшивуртту
Дагъусттаннал кIулшиву дулаврил ва элмулул министр ( врио) ЯхIия Бучаевлул республикалул педагогтурал Августовское совещаниялий хьхьичIун лавсъсса агьамми масъалартту.
Дагъусттаннай садикирттайн занай буссар 112 азара оьрчI, вай хъанахъиссар аьмну 97,3%. Вайгу хъанахъиссар, 2021 шин хIисавравун ларсун, 10 % ххишаласса. Амма садикирттай кIантту биял хъанай бакъар уттигу. Хаснува кIантту биял къахъанахъисса тагьар дур МахIачкъалалив, Каспийскалий, Дарбантлив, Избербашрай, Лаващиял, УнцIукIуллал ва цаппара цаймигу районнай.
Региондалул дуккаврил политикалуву ца хьхьичIунмур ва агьаммур масъалар, ниттил мазурдихсса къулагъас ххи дуваву. Нитти-буттахъая ихтияргу ларсун, ФГОС-рал тIалавшиннардацIунгу бавкьуну, цIусса дуккаврил шинал 37 пилотный садикирттай ниттил мазурдийсса дарсру дихьлантIиссар. Яла, ца-цаних тIий, республикалул циняв учреждениярттаву ниттил мазру лахьхьин буллалисса даражалийн бучIантIиссару. Ва даву нирхиравун рутантIиссар чIара-чIара тIий.
Республикалийгу, «Ттул кулпат» тIисса федерал проект бартдигьаврил лагрулий, 2025 шиная шиннай най дуссар 1-4 классирттансса группарду-продленкартту ялун ххи буллалисса давуртту. Ларгсса шинал хIасиллайн бувну, буссия 560 группа, 11000 дуклаки оьрчIансса. 2024-2025 шинал буссия 322 группа 6582 оьрчIансса. Укунсса лябуккулий духьурчангу, байбихьулул школалийн заназиминнан продленкарттал чарабакъашиву душиву аьлтта чIалай бур. Мунияту на муниципалитетирттал кIулшиву дулаврил управлениярттал каялувчитурахь тавакъю буллай ура, продленкалунсса группарду уттигу ялун ххи бансса чаранну лякъияра тIий.
Москавуллал физико-технический институтращал ва Физтех-школардал фондращал уртакьну диялсса проектру бартдигьлай буссару, оьрчIал физикалул ва техникалул кIулшивуртту цIакьгу, куртIгу дуваву мурадрай.
ДукIусса дуккаврил шинал тIивтIуссар 175 физико-математикалул классру. Гьашину 180 класс тIитIинсса ният дуссар.
Гьашину мукунма зунтIиссару цIусса проектраха, айти-классру хIасул буллай. Республикалул вузирдал ва Москавлиясса экспертътурал ва иширан аьркинсса методика дузал дувансса бакIрайнласу бунни. Индустриал партнертуралгу кабакьинтIиссар.
Мукунма вузирдащал ва предприятиярдащал дахIаву дуну хIасул буллалиссару инженер ва аграр классру.
Аграр секторданий тIивтIуссар 84 класс. Вай шяраваллил хозяйствалул министерствалущал ва Аграр университетращал уртакьну дуллалисса даврил хIасиллур.
Дагъусттаннал технический университетращал ва Минпромторгращал уртакьну 15 инженер класс тIивтIуссар. Ва «школа-вуз-предприятие» тIисса бурхIлур, республика жува хIадур бувсса инженертурал ва технологтурал дузал дуваншиврул.
«Жагьилтал ва оьрчIру» тIисса федерал проектрал лагрулий республикалий 6-11 классирттаву дуклакисса оьрчIан пиша язи бугьан кумаг бувансса проект, «БучIантIимунивунсса билет» тIисса бартдиргьуссар, ваниву 200 азара инсан гьуртту хьуссар. Предприятияртту, вузру ва элмийсса идарартту.
Мукунна бартдиргьуссар «Ттул цалчинсса касму» тIисса проект. Ва проектрал лагрулий 2500 дуклаки оьрчIан лахьхьин бувссар пишарду, вайннувух ЭВМ-рал оператор, вожатый, экскурсоводнал ассистент, рекламардал агент, тракторист-машинист.
«Альтаир» тIисса гьунарду итххяххан кумаг буллалисса центрданий гьар шинах 20000-нниха ливчусса дуклаки оьрчIан «Элму», «Искусство» ва «Спорт» тIисса ххуллий кIулшивуртту дуллалиссар. «Альтаирданул» дахIаву дуссар билаятрал хьхьичIунми вузирдащал (МГУ, МФТИ, ВШЭ, МГТУ).
Кадрардал политикалул хIакъираву. 2025-2026 дуккаврил шинал школардай иял къахъанай ур 427 учитель. Ва цифра хъун хъанантIиссар, бугьара хьусса учительтал пенсиялийн бувккун, даву кьаритлай буну тIий.
Республикалий дуссар 3500 Вирттаврал парта, 730 мемориалданул ула, 340 школалий «Вирттаврал симанну» тIисса проект дуссар. «Вирттаврал ник» тIисса мультимедий выставка ххал дурссар 5000 инсаннал.
478 школалий ва 34 колледжраву директорнал маслихIатчитал зий буссар, тарбиялул даврилсса буллай. Гьашину сентябрь зуруй уттигу 627 идаралий вара даврий зунтIиссар директортурал маслихIатчитал.
ПатIимат Рамазанова