Занналва учительну ляхъан бувсса бия
Школалий дуклакисса шинну инсаннал оьрмулуву яла чаннами, дакIний личIанми духьунссар. Ми шинну тIааьнну дакIний личIан хъунмасса бияла учительнахьгу бухьунссар.
Школа къуртал бувну цими шин гьарчагу дакIний икIай жуна ххуйсса учитель, дучIи лякъай оьрмулуву мунал дуллусса кIулшивурттугу. На дакI дарцIуну бура ци замана бучIарчагу, чIунну цукун даххана хьурчагу, учительнал пиша яла бусравмур бушиврий.
Ххаллилсса учительнал эбратну ттун мудангу дикIайва ттулла нину. ХIакьинусса кьинигу школалул выпускниктурал му хIурматрай дакIнин бутлатиний, ттун тIааьнну бикIай.
Ккурккуллал шяравасса Аьбдуллаева Шагьриман ХIажиевнал, цила оьрмулул чIяруми шинну хас дурссар оьрчIан кIулшивуртту дулаврин. Дазу-зума дакъа цила пиша ххирасса, Занналва учительну ляхъан бувсса инсан бия. Дуклаки оьрчIачIа ва миннал нитти-буттачIа хъинну хIурматрай бикIайссия. Лакрал райондалул школардай зий бивкIсса хъунмур никирал учительтуран ххуйну кIулссар ванил цIа. Райондалий хьхьичIунсса филологтуравасса ца вагу бия.
1952-ку шинал Ккурккуллал дянивмур даражалул школагу къуртал бувну, бувхссар Дагъусттаннал педагогический институтрал филологиялул факультетрайн. Ва дуклай бивкIун бия халкьуннал шаэр Фазу Аьлиеващал ца курсрай. ДакIнийри нава мюрщи классирттаву дуклакисса чIумал Вицхъав, махIлалул щархъал жяматрал шаэрнащалсса хьунабакьаву. Ниттил «Аманат» тIисса гульмендалухасса Фазул шеъригу бувккуну, кIяласса гульменди бахшиш дурсса.
1956-ку шинал лавайсса кьиматирттай къуртал бувссар ниттил институт. Мунияр махъ, КIулшивуртту дулаврил министерствалул тIайла бувкнийн занай, личIи-личIисса школардай оьрус мазрал ва литературалул учительну зий бивкIссар.1957-1960-ку шиннардий зий бивкIссар Ахъушиял райондалийсса Хъюллал школалий, 1960-1966-ку шиннардий – вара райондалийсса Тебек-мащиял школалий. Мунияр махъсса шиннардий, пенсиялийн букканнин зий буссия буттал шяраву, Ккурккуллал дянивмур даражалул школалий. ХхюцIалуннийн дирсса шинну хьуну дур ванил оьрчIан кIулшивуртту ва тарбия дулаврил ххуллий зий, цинма ххирасса пишалуву дакI дирхьуну захIмат бихьлай.
ХIакьинусса кьинигу цала ххирасса учительница хIурматрай дакIнин бутлан бикIай личIи-личIисса шиннардий ваничIа дуклай бивкIсса оьрчIру-душру. Нину школалия лавгун махъгу, шяравассагу, лагма щархъаяссагу ванил учениктал, Ахъушиял райондалул школардаягума, бучIайва ваничIан хъамалу. Ва бия дуклаки оьрчIан учительгу, насихIатчигу, дакIниймур кIибачIайсса вихшаласса дусгу. Школа къуртал бувну лавгсса оьрчIая гьарица байрандалийн барча буллалисса открыткартту, цала дакIниймур кIибачIлачIисса, маслихIат цIухлахисса аьчухсса чагъарду бучIайва.
ХIакьинусса кьинигу цикссагу выпускниктал бикIай Шагьриман ХIажиевна яла ххирамур учителья тIисса.
«Шагьриман ХIажиевна сававну жул школалий дуклакисса шинну яргсса, бизар дакъасса, дакIний личIансса хьуна. Литературалул ва оьрус мазрал дарсрурив жун яла ххирамийя. Ца бюхханну бусайва мунил шаэртурал ва чичултрал оьрмулия, творчествалия. Лахьхьин байва гьармуния куртIну пикри бан. Жува литературалул геройтуран кIанай бивкIния, цукун зунссарив буслан бикIайссияв, цаннаха цаннайн яржа бакъа. Шагьриман ХIажиевнал бюхханну, дакIних буккайва циняв шеърирду, прозалул произведениярттавасса хъунисса парчри. Жугу ца махъ лях гьан къабитлай, пахъ багьну вичIидирхьуну бикIайссияв».
«Жул школалийсса оьрму ванил дарсирдал чIюлу байва. ХIакьинусса кьинигу тIааьнну дакIнин дичлан бикIару тай чIунну. Шагьриман ХIажиевнал царагу дарс бизарсса къадикIайва, кIуллагу къархьуна лагайва. Цила дарс мунин хъинну ххуйну кIула ва усттарну дишайва. Маз бия пасихIсса, авадансса. Мазрайва бикIайва учалартту, лувлякъурду. Дуклаки оьрчIан махъва-махъсса гюнгутIи бишлашисса байрандалий ганил махъ лавхъукун, оьрчIругу, нину-ппугу хъювсул буккайва…»
«Шагьриман ХIажиевнал дирхьусса гьарица дарс хIакьину кунна дакIний дур. ЧIявусса оьрчIаву ганил артистнал гьунаргума ялун личин бувна. Цила дарсирдал кIулшивуртту дулаврицIун, ганил тарбия дурссар жуву, дахьва жагьилшиврувун бухлахисса оьрчI-душвавраву, яхI-къирият, мяърипат, узданшиву. Ца-ца чIумал пикри буллан бикIара, кIулъявав ганин цуппа цуксса гьунар бусса учитель ва магьирсса тарбиячи бивкIссарив тIий».
Вайнна цаппара выпускниктурал дакIнин бичавуртту.
Цала ххирасса учительница мудангу хIурматрай дакIнин бутлан икIай шяраваллилгу, райондалулгу жяматран бусравсса МахIаммад Сунгъуров: «Гьарица учительнал хиял бикIайхьунссар цала учениктурая лайкьсса, хьхьичIунсса инсантал хьунсса. Шагьриман ХIажиевнал учениктураву мукунсса чансса бакъар. Ттун «учитель» тIисса мукъуву чIярусса мяънарду чIалан дикIай. Дарс дишаву бакъассагу, учительнацIа чIявусса затру цаймигу лахьхьин бюхъайссар. Шагьриман ХIажиевна, педагог бакъассагу, психологгу, ххаллилсса сакиншинначигу бия. Мудангу дакIний дикIай школалийсса литературалул вечерду ва постановкартту. Ца постановкалуву ттуйн учительнал комиссарнал роль тапшур дурна. Му ттуцIун даркьусса, тIайлабацIусса роль дия. Оьрмулухун комиссарнува ливчIсса кунмасса иш бикIай».
Цила даврил, кулпатрал къайгъурдацIун, мажал бакъашиврух къабурувгун, дарсирдая махъсса чIумал нину интернатрайн лагайва, миккусса оьрчIащал консультацияртту дан. ОьрчIан кIулшивуртту дулун ччимур чаран лякъайва. Пишалул ххуллий бивхьусса захIматрахлу лайкь хьуну бия ХIурматрал грамотарттан ва Барчаллагьрал чагъардан. Ва бия захIматрал ветеран. Яла бусравмур наградалуннив ккалли байва оьрчIал бивщусса кьимат, миннаясса барчаллагьру. Аьрасатнал личIи-личIисса шагьрурдайсса вузирдаву дуклакисса жул школалул выпускниктал буслан бикIайва, цала преподавательтал ва архIал дуклакими махIаттал хъанан бикIай, жу, зунттал шяраву школа къуртал бувсса оьрчIру, гъалатI бакъа чичлачаврий тIий. Мугу ниттил хIарачатрал ккаккия хъанай дия. Учительнал пишалухсса ччаву ванил цила оьрчIавугу дирхьуна. Оьрус мазрал ва литературалул учительнал пиша язи бувгьуна ванил душвавралгу. Сайки мукьцIалла шин дур ванил чIивимур душнил Гульнарал Ккурккуллал школалий зий. Лайкь хьуну бур «Аьрасатнал кIулшивуртту дулаврил сфералул хIурматлувсса зузала» тIисса бусравсса цIанин.
«Ттун щиннияргу ххуйну кIулли учительнал пишалул захIматшивуртту. Тетрадьру ххал дан, дарсирдал планну чичин, цIунилва-цIунил произведенияртту буккин. Вай гьармунин хъуннасса чIунгу, гужгу аьркинну бикIай. Жун нину шарданияр школалий чIяруну ккаккайва. Даврия бувкIун махъ ичIаллил давурттугу дурну, тетрадьру ххал дан щябикIайва. Та дия ца-ца классраву 20-25 оьрчI-душ бусса чIун. Ца-ца чIумал тетрадьру ххал буллай кIюрххилнин личIайва. Цайминнащалнияр цила оьрчIащал кьянкьасса бия. Кьиматирттаву тIайладакъашиву дарча, так цила оьрчIал чулухуннай дайва. Цуксса ххуйну хIадур хьуну бунугу, лавайсса кьимат жун цал-цал бакъа къабишайва. ЦичIава дуклай бивкIсса циняв оьрчIру-душру ванин дакIний бикIайва. Ниттил цуппа талихI бусса инсаннан ккалли байва дакIнил лавсъсса пишалий зунсса Заннал кьудрат дуллуну тIий.
Ттул ниттил кьариртссар цила цIа шяраваллил жяматрачIагу, дуклаки оьрчIачIагу кьадру-кьиматрай», – тIий, дакIнин бутлай бур Гульнара.
Андриана Аьбдуллаева