Дагъусттаннай цалчинсса драматург ва хьхьичIунсса революционер
Гьарун Саэдов увну ур 1894-ку шинал Гъази-Гъумучиял округрайсса Ваччиял шяраву паччахIнал канцеляриялул къуллугъчи Саэд Саэдовлул кулпатраву.
1902- ку шинал Гъумук кIива классгу къуртал бувну, увххун ур Темир-Хан-Шуринский реальный училищалувун.
1912- ку шинал дуклай ивкIун ур юнкертурал школалий. 1915-ку шинал увххун ур Москавуллал коммерциялул институтравун. Шикку дуклай унува увххун ур большевиктурал партиялувун. 1917-ку шинал Дагъусттаннайн кIура авну, Темир-Хан-Шуралий сакин бувну бур Дагъусттаннал просветительско-агитационное бюро. Мура шинал итабакьлан ивкIун ур лакку мазрайсса «Илчи» кказит.
1914-ку шинал чивчуну бур Дагъусттаннай цалчинсса драма «Къалайчитал». 1919-ку шинал август зурул 13-нний ЦIахъардал Къуманиву аьщун ивзун ур Деникиннул аьскартурал.
Ххуллункьини, ноябрь зурул 7-нний, «Илчи» кказитрал коллективрал Ваччиял жяматращал цачIу лахъа-хъунну тIиртIунни цIу дуккан дурсса Гьарун Саэдовлул гьайкал. ХьхьичIунсса революционер, шаэр, публицист, драматург, мукуна «Илчи» кказитрал хьхьичIа-хьхьичIсса редактор Гьарун Саэдов аьщун ивзсса кIанай, ЦIахъардал Къуманива арх бакъа, ванан дацIан дурсса гьайкал ца-ца кIанттурду левкьуну, ппив хьуну, къаххуйсса тагьарданий дия. «Илчи» кказитрал хъунама редактор Руслан Къардашовлул сипталий, Ваччиял жяматрал кабакьулийну гьайкал уттигъанну дакьин дурссар.
Ва тIитIлатIисса мажлисрай гьуртту хьун бувкIун бия хьхьичIунсса жяматрал ва политикалул ишккаккулт, Ваччиял шяраваллил вакилтал, шаэрнал гъан-маччами, Ккурккуллал, ГьунчIукьатIрал, Ваччиял школардал учительтал ва дуклаки оьрчIру. Гьарун Саэдовлул кутIасса, амма яргсса оьрмулия бусласисса, ванал творчествалун лавайсса кьимат бишлашисса ихтилатру бувна Лакрал ва Ккуллал районнал чулухасса Халкьуннал Мажлисрал депутатътал Марат Илиясовлул ва Артур Амуттиновлул, Лакрал райондалул бакIчи Зураб Куччаевлул, Ккуллал райондалул бакIчинал хъиривчу Юсуп Исякьовлул, «Илчи» кказитрал хъунама редактор Руслан Къардашовлул, философиялул элмурдал доктор, профессор, Ваччиял шяравасса Асият Буттаевал, Дагъусттаннал транспортрал ва ххуллул хозяйствалул отделданул хъунама Зиябуттин ХIажимирзаевлул, Ваччиял Гьарун Саэдовлул цIанийсса фондрал хъунама Давди Увайсовлул, Лакрал райондалул коммунист партиялул цалчинма секретарь МахIаммад Хъунбуттаевлул, Ваччиял шяраваллил вакилтурал.

Ваччиял школалул дуклаки оьрчIал дурккуна Гьаруннул назмурду. Мажлис къуртал хьуна циняв гьурттучитурал щаллу дурсса лакрал гимнрайну. Давди Увайсовлул бавчIуна мероприятиялул гьурттучитурайх цIуну итабавкьусса Гьарун Саэдовлул луттирду. Хъирив жул аьрххи багьуна Гъумукун. КIийхгу, бярнил зуманивсса Гьаруннул гьайкалдануцI дишарду тIутIив.
ДакIнин бутан, Гьарун Саэдовлул гьайкал чIярусса шиннардий «Илчи» кказитрал редакторну бивкIсса Качар ХIусайнаевал сипталий жул редакциялул дакьин дурссия 2003-ку шиналгу. Му чIумалгу укунна, чIявусса бусравсса хъамалгу бувкIун, шадлугърал даражалий тIиртIуссия. «Илчи» кказит буссаксса гьайкалданухсса аякьа чан къахьуншиврий дакI дарцIуну бикIан бучIиссар.
Ялагу, ттун дакIнин бутан ччива, на школалий дуклакисса ва мунияр махъсса мадарасса шиннардий, Гьарун Саэдовлул гьайкал жул, Ккурккуллал школалул, дуклаки оьрчIал аякьалий дикIайссия. Шинай кIийла, май зурул ва ноябрьданул байраннай школалул пионервожатая Гульжагьан МахIаммадоващал ва художествалул самодеятельностьрал каялувчи Гулизар Умариеващал жу лагайссияв шикку тIутIал шалкри бишин. Ччюрк рартIун, гьайкалдания лах ливхьуну, лагмара марцIшиву дайссия. Ца-кIира нюжмардул хьхьичIва шалкри бансса аьтIласрал лиссурду ва цаймигу аьркин дагьлагьимур ххал дуллай шяравух буккайссияв. Утти пикри буллай, махIаттал хъанан бикIара, Гьарун Саэдовлул гьайкалдануцI бишинсса шалкка бан ва, та аьркинну дур тIутIиний, бугьарасса, дукъарккусса къари-къужралвагу му цури куну къацIуххайва, цичIар мяш къадурну, думур дулайва. ДакIнийри, ца къарил, ттучIа аьтIлас лиссурду ча дикIанссар, ттул душ, вания дувара куну, буттукьрава хъуннасса хара дуккан дурну дуллуна. Дарсирдая махъ школалий бавцIуну авурсса шалкка байссия. Мугу лавсун, зюннав-дачIулущал бахьтта лагайссияв Ккурклия ЦIахъардал Къуманивун бияннин.

Гьарун СаэдовлуцIун бавхIуну, ялагу учин ччива. На школалий дуклакисса чIумал ванал драма «Къалайчитал» лахьхьайва хъуними классирттаву. Цалчин бувккусса чIумал (хIатта цимил буккирчагу), му ттун хъинну асар хьуна. МахIаттал хьуну буссияв, цукун бюхъайссар кьура шинавусса ( ва оьрмулуву чIявуми аькьлулул балжангума бувану бикIай) жагьилнаща укун усттарну къабигьасса жанрал драмалул произведение чичин тIий. МахIаттал хъанан бикIайвав ванал гьарица чулухасса гьунарданий, кьянкьашиврий, сисаврий. Укунсса инсантал нажагь буккайхьунссар дунияллийн.
Андриана Аьбдуллаева