ЯхIлувсса никирал вакил Башарат-бава

Хъаннил байрандалул кьини жува мудангу хIурматрай дакIнин бичару дяъвилул ва хъиривсса захIмат-жапасса шиннардий ккашигу бувхIусса, хьхьу-кьини дакъа захIмат буллай бивкIсса ниттихъул ва ­хъуннабавахъул.

ЧIявуми, хIалалсса барчаллагьрал махърувагу къабавну, дунияллия лавгун бур. Дагъусттаннал халкьуннал артистка Лариса ХIажиевал статусрай маникюр дай салондалувун бувкIсса 103 шинавусса лакку хъамитайпалул сурат ккаккайхту, гацIана пикри хьуна ва хъамитайпалучIан биянна нава Хъаннил байрандалул кьини тIисса. Бивра на ваничIан. ЧукIнатусса Оьмарил душ Гъазиева Башарат душничIа СветланачIа яхъанай бур. Мяйжаннугу, 103 шин дур ванин.
«На бувссара январьданул 17-нний 1923 шинал, цIана ттун 104-чинсса шинни, 103 январьданийра хьуссар», – тIий дур Башарат-бава, цурда дурсса кьинигума дакIнийну. Циятува бусланнин буслай дур ниттия.
«Ттул нину шяраваллил духтур дия, диплом бакъасса, кIулшивуртту дусса. ОьрчIай ссуннатгу байва, оьрчIру буллалисса хъанничIангу лечайва, щавурду дирминналсса, цIунцIия хьуминналсса буллан дикIайва. Мукунсса иширтталсса буллансса цама акъатIий, цилла хъачIунттайн ларсун дия му хъар. ОьрчIру буллалисса хъанний цIими хъанан дикIайва, кумагчи чIарав акъа. Ниттил цилвагу 16 оьрчI бувссар, 7 уссу Хъун дяъвилия зана къавхьуссар, 16-нная ца нара сагъну лирчIсса. Ниттил цилвамур ­оьрмугу лахъисса бувтссар, 109 шинавур ахиратравун ларгсса», – тIий дур Башарат-бава. Ванилмур захIматрал оьрмугу, танисса шяраваллил агьулданулсса кунма, оьрчI заманнайва байбивхьуну бур. Оьрмулул 16 шинаву Ленинкантлив окопру дуклай бивкIун бур, Дзержийнскийл цIанийсса канал ­дуклайгу бивкIун бур, Октябрь революциялул канал лахъи-гьарта дуллалисса давурттавухгу гьуртту хьуну бур.
«Гьухъ бюкьанмагу бацIансса чIун къадикIайва. Шяраваллил душру-хъами лагма лавгун, кув ппалуя ххаллу дуллай, кув ппалул жуларду, катIри, кьяпри буллай зий буссияв. КIюрх та дуркIссарив, хьхьу чун лирхъссарив къакIулну лавгссар оьрму. «Башарат тиккун насу!», «Башарат кIиккун насу!», къурув – на, лухччинийн – на, мащилийн – на, гьаркIанайн – на, «къа» къаувкуну оьрму бувтссар», – тIий дур Башарат-бава, Аьрасатнал президент Владимир Путиннул цуппа барча буллалисса чагъаргу ккаккан буллай.
Ванин яла ххирамур байран дур Ххувшаврил кьини. Уссурвал аьрая зана къавхьусса къюву ва кьини цIу лагларчангу, немец бувкIнийнмай бавкьуну, бюхттулсса Ххувшаву ларсъсса, жула агьалинал кьянкьану бацIан кIулшиву ккаккан дурсса байранни тIий дур. «Пашманнугу, ххарисса, пашманнугу, пахрулунсса байранни», – куну, ххи бай.
Гьар шинал ванийн МахIачкъалалив Хъунмайданнив оьвчайсса бур. 1950 шинал бивзун бур МахIачкъалалив, тания махъ цIигьурну зий бивкIун бур. Буттал кIанттухсса ччавугу, мякьгу тачIав дакIния къалавгссар тIий бур. Башарат-баван хъинну ччай бур душнил буттал шяраву къатри дурну, буттал шяраву аьш-бакI дакъа къабикIаншиврул, наслу ЧукIнав лага-букIлай бикIаншиврул. Буттал кIанттул цIанийсса Хъун дяъвилул ветеран хIисаврайгу, захIматрал фронтрал ударница хIисаврайгу, ванил 2010 шинал шяраву къатри дувансса участок тIалав дуллалисса аьрза буллуну бур, амма хIакьинусса кьинигу жаваб къадуллунни тIий бур.
Оьрмулул 103 шинаву бунугу, «чаннаннил» Башаратлун цуппа хъамитайпа бушиву хъама къабитлай бур. Ва лазилавкьусса, марцIшиву ччисса, янна чурххайн даркьуми лаххан ччисса бур. Михьру бакьин буван салондалийнгума лагайсса бур. Лахъисса оьрмулул кьюлтIмур ссавур бусса тIисса суалданухьхьун жаваб дуллай, ванил «захIмат ва оьрму ххирашиврувур» кунни.
«Мажал бусса чIунгу ­оьрмулуву тачIав къадиркIссар, дулланмур дакъасса чIунгу къадиркIссар, ци кьурчIисса кьини бакIрачIан дучIарчангу, дунияллува, инсантурава дакI дурккун я-бакIгу къабувтссар, яхI буван аьркинссар. Жуяр хъуниминнангу хъунмасса захIмат буван багьссар оьрмулуву, ккашигу, кьурчIишивурттугу духIан багьссар, жунгу – мукунма. Инсаннал дурсса ххуйсса давурттал цIа ирсирай личIайссар», – тIий дур Башарат-бава. ЯхIлувсса никирал ца вакиллихха вагу.
Ялун нанисса Зумаритавал байрангу барча дуллай, Башарат-бава жунна цинявннан чIа тIий дур цIуллушиву, жуятува жувагу, жула чIаравмигу рязину, ххарину гьансса, лахъисса ­оьрмурду.
Дунни Башарат-бавал щалагу лакрал миллатран хъинмур чIа тIисса дуаьрдугу. Дияннав ЗанначIан, цила тIийкун, 104-мур шин ккуру нанисса бавал дуаьрду! Амин!

ПатIимат Рамазанова