Вай гьантрай МахIачкъалалив «Каспий» санаториялий лахъа-хъунсса даражалий хьунни XIII-мур Дунияллул халкьуннал диннал дянивсса жагьилтурал форум. Шикку цачIун хьуну бия ­Аьрасатнал регионнаясса ва чил билаятирттаясса личIи-личIисса диннал конфессиярттал вакилтал, экспертътал ва жагьилтал. 

Форумрал даву дайдишин хьхьичI санаториялул хIаятраву тIивтIуну бия бусурманнал, ххачпараснал, ягьудийнал ва будистътурал диннал конфессиярттал тарихрая бусласисса авадансса выставка.
Форумрал даву дайдихьлахьисса мажлисрай гьуртту хьуна ДР-лул ХIукуматрал председательнал хъиривчунал бигарду бартбигьлагьисса АьбдурахIман МахIмудов, ДР-лул муфти АхIмад Апанни Аьбдуллаевлул хъиривчу Расул ХIажиев, МахIачкъала шагьрулул архиепископ Владыка Варлам, Дагъусттаннал ягьудитурал диндалул жяматийсса идаралул председатель Валерий Дибияев, Индиянал Нью-Дели шагьрулийсса дунияллул халкьуннал лагрулийсса Культуралогиялул ахттаршиннардал центрданул директор Бхаве Ашиш Вилас, Черногориялул муфтинал хъиривчу Джемо Реджематович, Босния ва Герцеговиннал Сребреница шагьрулийсса ххачпараснал монастырданул настоятель Лука Бабич, ДР-лул миллатрал политикалул ва диннал иширттал министрнал бигарду бартбигьлагьисса Аьрасатнал Виричу Тамирлан АбутIалимов ва республикалул министерстварттал ва ведомстварттал вакилтал.
Форумрал гьурттучитурахь барчаллагь тIутIисса ихтилат бувна АьбдурахIман МахIмудовлул.
– ЧIяву миллатру бусса, личIи-личIисса диннал агьлу ялапар хъанахъисса Дагъусттаннай гьашину 13-чин укунсса даражалул форум баврил мяъна-мурад хъуннасса дуссар. Дагъусттан хъанахъиссар миллатирттал ирсирай дуручлачисса культуралул ва диндалул аьдатирттал аьмсса кюруну. Шикку ялапар хъанахъисса инсантал аьсрурдал мутталий цуппа ца питна хьун къабивтуну, аслахIшиву дуручлай бавкьуну ялапар хъанай бу­ссар, – увкунни ванал.
Форумрал цалчинмур кьини хас дурну дия тарихрал гьайкаллу ядаврил, халкьунначIа кьадру-кьиматрай диркIмур хъирив нанисса никрирайн тапшур даврил, диндалул кьанунну ва аьдатру дуруччаврил масъаларттан. ЛичIинува кIицI лаглай бия Аьрасатнал бучIантIимунил хъуннасса жаваблувшиву душиву жагьилтурай.
Форум нанисса шанмагу гьантлий бусурманнал, ххачпараснал, ягьудинал ва будистътурал диннал вакилтурал бунни жяматийсса дакьаву дуруччаву, даврил опыт кIибачIаву, жагьилтурал дянив терроризмалул ва экстремизмалул идеология къакьамулшиву исват булалисса ихтилатру.
Ялун нанисса никиран эбратну хъанахъисса Дунияллул халкьуннал дянивсса панкратиондалул спортрал кIийла чемпион МахIаммад МахIаммадовлул, жагьилталгу лагма лаган бувну, дурна цIа кусса зарядка. Хъирив, форумрал программалийн бувну кIива VIP лекция був­ккуна.
«Противодействие угрозам Российской исторической памяти и положительный имидж гражданской идентичности» тIисса цIанилусса хьунабакьаврий, медиабезопасностьрал ва информациялул аралувусса эксперт, тарихрал элмурдал кандидат Вера Блиновал бувсуна гьарицагу инсаннал дакI цIуцIаву дикIан аьркиншиву Европанал билаятирттайсса Совет Союзрал аьралитурал гьайкаллай ябацIу баврил, тарих баххана баврил масъаларттал ялув.
Ванил балжину бувсуна ­Совет Союзрал агьали КIилчинсса дунияллул дяъвилул гьужумчину ккаккан бан ччай бувшиву, хIатта ЯтIул аьралуннал Европанал миллатру нацизмалуцIа мурахас буллай хъунмасса бутIа бивхьуну бунугу.
КIилчинмур лекциялий хьуна Аьрасатнал Халкьуннал цашиву ва аслахIшиву дуруччавривугу диннал конфессиярттал хъунмасса бияла бушиву бусласисса ихтилатру.
Вай масъаларттал хIакъи­равусса цаламур ­пикри бувсуна Дагъусттаннал ­Аьлимтурал советрал председательнал хъиривчу МахIаммад МахIаммадовлул, Воронежуллал ягьудинал общиналул вакил Ольга Бренердул, иерей Антоний Скрынниковлул, Аьрасатнал Будистътурал рувхIанийсса управлениялул центрданул председатель Сергей Киришовлул. Шикку хъуннасса къулагъасрайн лавсун бия жагьилтурал цайминнал диннал конфессияртту кьювкьу-кьадар баврил, къаччан бикIан бан къабитаврил хIакъиравусса масъалартту.
Жагьилтурал суаллахьхьун жавабру дуллай, Ольга Бренердул чIурчIав дурна конфессиярттал кьанунну ва аьдатру цинявннан кIулну дикIан аьркиншиврий.
Антоний Скрынниковлул кIицI лавгуна, цала миллатрал дин дуруччаврицIун, лагма-ялттусса халкьуннал аьдат-эбадатругу кьиматрай дикIан аьркиншиву. Ванал бувсуна диндалул культура кIулшиврийну, дунияллул литературалул ва художествалул ирс куртIну лахьхьинсса кумаг хъанахъишиву.
Сергей Киришовлул цала ихтилатраву кIицI лавгуна жагьилсса ник гьаннарал бакIлахъиялуха лащан буллай, миннайн бучIантIимур хъар хъанахъишиву, халкьуннал дянив гьаз хьусса масъалартту утти вайннан щаллу буллан багьантIишиву.
Гьарица инсаннан ххуймур, хъинмур бавриву диндалуя цуксса хайр-мюнпат буссарив бувсуна МахIаммад МахIаммадовлул.
– Диндалул агьулданул мурад цар – халкьуннал дянивсса дакьаву дуруччин цачIун шаву, – увкуна ванал.
Форумрал лагрулий экспертътурал дунни закондалул ххуллий жагьилтал терроризмалийн ва экстремизмалийн къарщи бацIаву, мунищал талатаву мурадрайсса тренингру, олимпиадартту, бувккунни лекцияртту.
Хьунни жагьилтурал аькьлу-кIулшилийн искусственный интеллектрал ва цифралул средалул цукунсса асар биян буллай буссарив бусласисса ва тIайласса диндалул ххуллийн бичаву мурадрайсса секциярттал давуртту.
Гьашинусса форумрай чялишсса гьурттушинна дунни МахIачкъала ва Дарбант шагьрурдал архиепископтурал.
– Дагъусттаннай ялапар хъанахъисса инсантурал мурад диндалул агьулданул дянивсса нахIушиву цIакь даву, экстремизмалул ва терроризмалул идеологиялийн къарщи бацIансса чаран лякъаву, жяматрал дянивсса дакьаву дуруччаву, жагьилтал мяърипат дуну, ватан ххирану тарбия бавур. ­Аьлтта чIалайсса зат бур, дакьаву дакъасса кIанттурдай миллатрал бучIантIимургу бакъашиву. Диннал гьануну лавсъсса мубараксса чичрурдугу, халкьуннал дянивсса ччаву цIакь даврицIун, цашивруцIун дархIусса душиву, – увкуна МахIачкъала шагьрулул архиепископ Владыка Варламлул.
Пятигорскаллал ва Черкесскаллал архиепископтурал ва цинявппагу республикалийн бувкIсса диннал конфессиярттал вакилтурал барчаллагь увкуна лавайсса даражалий форум сакин бувсса ва хъамаллурал хIурмат-кьимат бувсса диндалул уссурваврахь, Дагъусттаннал агьалинахь.
Форумрал лагрулий хьусса ккуркки столданул даврий жагьилтурал чулухасса суаллахьхьун балжисса жавабру дуллай ия Аьрасатнал Виричу Тамирлан АьбутIалимов.
Ванал мукунма бувсуна хасъсса аьралий операциялий гьуртту хъанахъисса аьралитурал къучагъшивурттая, аьраличу хIисаврайсса цала профессионал ххуллия, патриотизмалия ва миллатирттал дянивсса цIакьсса дусшиврия.
Имара Саидова