Ноябрьданул 8-нний Москавлив, Аьрасатнал президентнал Дагъусттаннал Постпредствалий лакрал культуралул байран дия: чIявусса агьлу бавтIун бия Аьрасатнал Халкьуннал цашиврул шинал лагрулий дуллалисса давривух гьурттушинна дуван, халкьуннал шаэр Юсуп Хаппалаевлун 110 шин шаврин хас дурсса диктантгу чичин, ПатIимат Рамазановал «Буттал къатлул буххьуллий» тIисса луттирал презентациягу барча дуван.

Гьар шинах, лакку диктант дуллалитари, Постпредствалул вакилтурал цала тIийкун, яла хъунмур нигь дикIайссар агьали чIяву шаврия. Мунияту Сакиншиндарал комитетрая тIалавшинна дикIайссар чара бакъа цIа, фамилия чирчусса сияхI ччянира Постпредствалийн диян дуван. 70-80 инсан акъа гьуртту хьун къабучIиссар тIисса къадагъа дунугу, Постпредствалийсса лакрал хIарачатрайну ххишаласса гьуртту хьун битайссар, инсантурал гъиралул хIурмат бувну.

Изображение

Гьай-гьай, чIявуя гьашинугу лакрал литературалия, культуралия неъмат ласун ччими. Вайннавух жагьилтал ва оьрчIругу хIалану бушиврул дакI ххари дуллай дия. Гьар шинах кунма, гьашинугу фойелуву дия миллатрал дуки-хIачIия, тIин ххал буван, бисмиллагь буван ччима гъан хьуну кьацI учинмур. Вай Мариян Илиясовал цIанийсса «Дараччи» фондрал Москавливмур филиалданул душваврал дувайссар гьар шинах. Хъамал кьамул буллай, фойелуву экскурсия буллай бия Постпредствалул отделданул хъунмур ва презентациялул сиптачи Зоя Ханова.
Дия Юсуп Хаппалаевлул ва ПатIимат Рамазановал луттирдал выставка, хъамал батIлай, букIлай бунува Ккуллал шяравасса МахIаммадлул душру Аминат ва ПатIимат Оьмаровахъул пианинолий макьанну руцлай бия. ТIаьнсса, шадсса байрандалул хIахI бия, лакку дукрардал тIингу хIаласса.

Изображение

Най бунува кIицI лаганна, цува постпред Руслан Нагиев сайки дачIи ссятрал хьхьичIва увкIун, ци тагьар дуссарив цанма ккаккан лагма увкшиву. БавтIцири барча буллалисса махъ лахълайгу ванал чан-кьанну лакку мазгу ишла бувшиву.
«Зунттая архну, Москавлив яхъанахъисса дагъусттанлувтал личIинува мюхтажну буссар миллатирттал культура, эбадатру ядаврих ва ниттил мазру лахьхьин баврих, ва ххуллий жу шаймур буллай буссару. Уттигъанну дурссар лазгири мазрайсса диктант, ноябрьданул 14-нний къумукь мазрай чичинтIиссар диктант, ноябрьданул 20-нний тIурчарив – яру мазрай. ХIакьинусса кьинилул кьимат кIилийну бусравссар жунма: пасихIсса мукъул хъунасса усттарнал, Юсуп Хаппалаевлул аьпа бавхIуну бунутIий жунма хIакьину баллалисса лакку чIурдацIун.

ДакIнийхтуну барчаллагьрай ура, ниттил мазрах мякьну ва мероприятиялий гьуртту хьун бавтIцириннайн, хаснува цила творчествалул гъилишиву жуйнна диян дуллалисса ПатIимат Рамазановайн», – увкунни ванал.
БавтIцири барча буллалисса махъру лавхъунни «Дагъусттан» культуралул центрданул президент, профессор Арсен ХIусайновлул, вара Центрданул вице-президент, медициналул элмурдал доктор Астемир Шайхалиевлул.

Мероприятие дачин дурсса Дагъусттаннал Чичултрал союзрал председательнал хъиривчу Супиян Оьмаровлул кутIану бувсуна Юсуп Хаппалаевлул ва ПатIимат Рамазановал творчествалул ххуллия, ванал кIицI лавгуна кIиягу шаэрнан хас дурсса мероприятиялул ккаккан буллалишиву лакрал, дагъусттаннал литература гьазгу, дюхъангу дурсса классиктурал цIанил хIурмат мудангу бушиву ва литературалул ­оьрму цила ххуллий най бушиву исватну чIалачIишиву. Вара темалий чIурчIав дуллай, Мариян Илиясовал цIанийсса «Дараччи» фондрал хъунмур Гульшан Хасаевалгу кIицI лавгуна махъсса шиннардий сайки гьар шинах дувайсса диктантрал формат даххана дувансса пикри бувшиврий, цIушинналулгу хъунмур никирал ва уттисса чичултрал дахIаврил ххал къаруцайшиврул, лакрал литература уттарану душиврул лишан хъанахъишиву.

Изображение

«Юсуп Хаппалаевлул творчество лакрал, дагъусттаннал литературалул ирс-ххазиналул ца агьамсса бутIар. Бусравсса хъамаллуравух хъунасса шаэрнал арс Сулайман Юсупович ур, арсурваврал ва душнил наслу бур. Вайннангу ва хIакьинусса кьини, Юсуп Хаппалаевлул аьпалул хIурмат бушиврущал архIала ванал поэзия уттавану бушиву цал уттигу исват буллалисса кьинир, Дагъусттаннал халкьуннал кIия шаэрнал, никирттал дахIаву дуллалисса бурхIлу хьуну, творчествалул эстафета цаннал цаннайн тапшур дуллалисса, хIурматрай ва аякьалий ягу дурну миллатрал литературалул ирс, авадангу дуллалисса», – увкунни ванил.
Ттулмур творчествалул хIакъиравугу ( ттула луттирал презентациялия увкумур бувагу къачивчуну битангу къахьунссар, нава «Илчилул» корреспондент хIисаврайгу гьуртту хьуну бухьувкун) Гульшан Хасаевал увкуна: «ПатIиматлул цIусса лу – жула мархраясса, гьанурдаясса, кулпатирттан кьиматраймуния ва чIуннардил дахIавриясса куртIнивун бувхсса агьамсса масъаларттур».

«Дараччилул» Москавливмур филиалданул хъунмур Басират Билаловал бувсуна гьашинумур лакку диктант ряххийлчинмур хъанахъишиву, цуппа ва диктантрал координатор ва экспертгу бухьувкун, ххуйну диктант чивчуми, цаягу лях гьан къаивтуну гьар шинах оьвкуну, бучIан бувну барча бувайшиву, хасъсса бахшишругу дуллуну. Барчаллагь увкуна ва даву лайкьсса даражалий дуваншиврул сайки зурул мутталий хIадур хъанай, цицIунна хъар ларсминнахь, ка кIидархIуминнахь.

«Дагъусттаннал халкьуннал литературалул тарих лакрал агьали къабивкIссания цукунсса хьунтIий бивкIссариввагу хьхьичI бацIан буван къахьунссар. Шикку фойелуву дур Апанни Къапиевлул сурат, оьрус мазрай чичлай ивкIсса цалчинма Дагъусттаннал чичул, творчествалуха зузими лагма лаган бувну, цачIунмай бувну, чичултрал цалчинсса идара хIасул дурманал. Таний ва идаралийн Дагъусттаннал Пролетариянал чичултрал ассоциация учайссия. Литературалул цалчинсса журнал «Штурм» итабакьлай ивкIмагу Апанни Къапиеври. Дагъусттаннал Чичултрал союзрал тарихраву лакрал бияла хъунмасса бивкIссар, Юсуп Хаппалаевгу Союзрал хъунаманал хъиривману, жаваб дулайсса секретарьну ивкIссар 15-нния лирчусса шиннардий. Муная махъ каялувчиталну зий бивкIссар Нураттин Юсупов, МахIаммад-Загьид Аминов, Мирза Давыдов ва цIанакул эстафета Супиян Оьмаровлухьри.
– На пахрулий ура нава Юсуп Хаппалаевлул премиялул лауреат ушиврий. Ванал творчествалуву ца яла агьаммур произведениялун ккаллиссар ттул ниттил, Марина АхIмадовал оьрус мазрайн таржума бувсса «Набат Хатыни». Хаппалаевлул тамансса классиктурал произведенияртту магьирну лакку мазрайн таржума бувссар, – увкуна республикалул литературалул журналлал хъунама редактор Мурад АхIмадовлул.

Юсуп Хаппалаевлул творчествалия, оьрмулул ххуллия балжину бувсунни Дагъусттаннал печатьрал, информациялул ва СМИ-лул министрну ва цаймигу лахъсса къуллугъирттай зий ивкIсса Сулайман Хаппалаевлул, барчаллагь увкунни Аьрасатнал хъуншагьрулий лакрал литература ва культура гьаз дуллалисса сиптачитурахь ва сакиншинначитурахь.
ПаччахIлугърал Думалул депутат Сапижат Мазаевал, ПатIимат Рамазановал творчествалийн бувккун, кIицI лавгунни ванил назмурду ккалаккиний гьарма цала буттал къатлувун, буруккинтту къакIулну, рахIатну хъуни хъанахъисса чIуннардивун цивппа зана битайшиву. «ПатIиматлул лакрал агьалинал гъилишиву, культуралул ххуйшиву ккаккан дувай, аьралитурал чувшиву, Ватандалухсса ччаву куртIну аьч дувай. Ванил ниттихъал къирият, яхI асар хьунну ккаккан бувай. На ва дакIнийхтуну барча буллай бура, сивсуну учин хьунссар, циняв ниттихъал цIанияту куну, ниттихъал асардая бюхханну, дакI дуванну чичлай бушиврухлу», – увкуна ванил. Бахшиш дунни ттун ххуйра-ххуйсса ручкагу, тачIав ттунна итталун къадагьсса журалул хъункIултIутIивгу,
Басират Билаловал увкусса куццуй, мяйжаннугу ттуцIунна даркьусса, нава кунма лагь-макну къутI диркIсса ва яла-яла буччин къашайсса тIааьнсса кьанкь янхь тIисса. Шиккува кIицI лаганна, ттущава гьаз бан къашайсса тIутIал чIапIа «Дагъусттан» МЦК-лул ва «Дараччилул» душваврал чулуха буллушиву Арсен ХIусайновлул. Мукунма дурагу гьаз дан къашайсса кIушиву дусса пряникращал бувкIшиву Тулалия хIакин, активистка Зарема Аьлиева. Гьар шинах диктантрай назмурду дурккусса оьрчIайх ссайгъатру бачIайссар Зарема Икрамовнал, бавчIуна гьашинугу.

Асаргу, бусравгу хьунни хасну ва мероприятиялий гьуртту хьун Дагъусттанная бувкIсса ттулва ниттил ссурахъу, Дагъусттаннал лайкь хьусса учитель Аьйшат Исяевал бавтIцириннахь барчаллагь тIий цила чIумал ниттил Оьмардул ПатIиматлул ( ва ттул ниттил буттарссу хъанай бур) цинма буллусса Кьурандалул аятру чирчусса чIивисса лу пишкаш буваву. Мяйжаннугу ядигарсса ххазинар.
Ччима шаэр мяш хьунсса даражалийсса, куртIсса доклад бувна ттул творчествалия «Дагъусттан» ГТРК-лул лакку мазрайсса вещаниялул редакциялул хъунмур редактор, Дагъусттаннал культуралул лайкь хьусса зузала Тамара Закарьяевал. Ванил чIурчIав дунни ттул поэзиялуву кьариртсса шяраваллая ихтилат бунийгума, цIуру-кIуру, лухIи-цIансса рангру дакъашиврий, буттал кIанттул караматсса тIабиаьт ва цаймигу ххуйшивуртту, дакI аьчух дуккан дуванмур душиврий, мунияту назмурду ккалаккиний мудан Ватандалийн кIункIутIи буллалисса асарду бутлай бушиврий. Литературовед хIисаврайсса дайдихьу най бунува ябацIанну дунни Тамарал тIий бия. БавтIцири ххари бунни ванил Мазагьиб Шариповлул макьандалийсса, ниттихасса ттул мукъурттийсса балайлул премьералулгу.

Ттул творчествалул хIакъираву цалвами пикрирду бувсунни экономикалул элмурдал кандидат, Ломоносовлул цIанийсса МГУ-лул преподаватель, Москавуллал хIукуматрал СМИ-лул эксперт Алексей Березовойл, Дагъусттаннал лайкь хьусса хIакин Зинаида ХIусайхановал, литература ххуйну кIулсса патриот МахIаммад Мурсаловлул, хIакин Зарема Аьлиевал.
Диктантран личIи бувну бия Юсуп Хаппалаевлул «Цимляннал водохранищалийн бияннин» тIисса очеркравасса парча.
Диктант дурккуна Лакрал театрданул актриса, Дагъусттаннал халкьуннал артистка Саният Рамазановал. Ванил Юсуп Хаппалаевлул мукъурттийсса балайгу увкуна.

Дагъусттаннал Постпредствалухь, «Дагъусттан» МЦК-лухь ва «Дараччи» фондрахь барчаллагь тIисса ихтилат бувна Сулайман Хаппалаевлул. Лакрал литература хьхьичIуннай давриву бутIа бивхьуминнан ванал дуллуна Ю. Хаппалаевлул цIанийсса фондрал чулухасса дипломру ва медаллу: Арсен ХIусайновлун, Басират Билалован ва Зоя Ханован. Цаймигу дия ва кьини тамансса бахшишру. Постпред Руслан Нагиевлул ХIурматрал грамотартту дуллуна Басират Билалован ва ПатIимат Рамазанован. Басиратлун – диктантрал сакиншинначи хIисаврай ряхра шинай лахъсса даражалий диктант тIайла дуккансса хIарачатрахлу, ттун – чIярусса шиннардий Постпредствалул даврия СМИ-лий чичлай бушиврухлу.

«Дагъусттан» МЦК-лул чулухасса «За верность Дагестану» тIисса медаллу дуллуна Арсен ХIусайновлул Центрданул дуллалисса давурттаву чялишну гьуртту шайсса ПатIимат Садикьован ва Зарема Аьлиеван.
КIава «Дагъусттан» МЦК-лул чулухасса Барчаллагьрал чагъар буллуна Тамара Закарьяеван.
Аьрасатнал Жяматийсса палаталул член Айгун МахIаммадовлул Барчаллагьлагьрал чагъарду буллуна дагъусттаннал мазру ва культура хьхьичIуннай даврил ххуллийгу, аьдатрайсса эбадатру ядаврил ххуллийгу чялишну зий бушивруцIун, СВО-лий щавурду дирминнал ва миннал кулпатирттал чIарав бацIаврихлу мяйя инсаннан. Вайннавух лакрава бия Билалова Басират, Садикьова ПатIимат, ЦIаххаева Ххадижат.

Авадансса дия культуралул программагу. Юсуп Хаппалаевлул назмурду дурккуна Бутовская школалул 1-мур классрал дуклаки душ Закарьяева Ларисал, Люберцылий, Мирный поселокрал школалий 3-мур классраву дуклакисса ХIанапиев Рамазаннул, 2025-мур школалул 8-мур классрал дуклаки душ ХIусманова Аминал.Ттулми мукъурттийсса назмурду дурккуна ттула шяравучунал Мурадлул арснал Исякьов Кьурбаннул, кIава Люберцылиясса ХIанапиев Рамазаннул ва 3547-мур школалул дуклаки душ ХIусайнова Аминал.

Саэд Батталовлул оьрус мазрай дурккуна Ватандалухасса назму.
Супиян Оьмаровлул бувккуна Юсуп Хаппалаевлун ва Арсен ХIусайновлун хас бувсса цала шеърирду.
Балайрду увкуна музыкалул чулийнай итххявхсса медициналул элмурдал доктор Жаруллагь Аьшуевлул. КъавтIавуртту дурна «Лезгинка Денс-5» ансамбльданул ва П. Хайбуллаева каялувшиву дуллалисса «Рассвет» ансамбльданул.
КIицI къалавгун битан къахьунссар мероприятиялийн бувкIшиву политикалул элмурдал доктор, Ломоносовлул цIанийсса МГУ-лул политикалул факультетрал доцент МахIаммад Оьмаров, Дагъусттаннал Информациялул ва печатьрал агентствалул каялувчину зий ивкIсса ва «Дагъусттан» Этномедиахолдинг» хIасул дурсса Арсен Юсупов, 230 000 подписчик усса «Твоя грамотность» тIисса оьрус мазрай гъалатI бакъа чичин лахьхьин буллалисса, Аьрасатнал президент Владимир Путиннул ХIурматрал грамоталунгу лайкь хьусса Саэд Илиясов. Ванал ттун пишкаш бунни «Русский язык. Охота на ошибки» тIисса лу, укунмасса лу лакку мазрайгу чичлан хIадур хьунссар тIисса тамахIгу багьунни, ванал диктант чичинсса хIарачат чIалай. Диктант чичлачиминнавух бия Дагъустта­ннал халкьуннал шаэр АбутIалиб Гъапуровлул душнил Асиятлул душ Мисиду (Мисиринагу). Цуппа уттинин Сургутрай яхъанай бивкIшиву, Москавлийн бивзуну цаппара шинну хьушиву кIицI лаглай бия.
Юсуп Хаппалаевлул ниттил мазрахасса назмулуву бур укунсса ххару:
«Халкьуннал мазгу аьрщир,
Бувгьумур гьанна шайсса,
Жухьра дур утти каши
Жула мазраха зунсса».


Та кьини Аьрасатнал хъуншагьрулийсса диктантгу, презентациягу дия «лакку мазрал гьанна бугьлагьисса», «мазраха зунсса каши ишла дуллалисса» даву. ЧIявуссаннал цала ихтилатирттаву кIицI лавгсса куццуй, миллатрал мазгу ххирану, ниттил мазрай чичлачиминнал хIурматгу буссаксса, миллатрал бучIантIимургу чаннасса бикIантIишиврийнсса умуд ххи буллалиссар. Укунсса хъитлихлу, хIарачатрахлу яла хъунмур барчаллагьран лайкьссар, гьай-гьай, ва давурттал сакиншинначитал: Дагъусттаннал Постпредство, «Дагъусттан» Культуралул центр ва Мариян Илиясовал цIанийсса «Дараччи» фонд.
Хаварбакъулий кунмасса бухьурчагу, хIисавравун ласунсса иш бухьунссия луттирал презентациялул авторгу, мероприятие дачин дурсса Супиян Оьмаровгу Юсуп Хаппалаевлул цIанийсса республикалул премиялул лауреатътал бушивугу. Вагур, та кьини чIявуминнал зумувсса «литература ирсирай най душиврул» ккалли дансса ца лишан.

ПатIимат Рамазанова