Марианнал дакIнил чIу
Ноябрьданул 21-нний МахIачкъалалив Дусшиврул къатлуву хьунтIиссар Дагъусттаннал эстрадалул ца яргсса цIуку, ляличIисса чIунил ва такьвалул заллу Марианна ХIасановал «Голос сердца» тIисса цIанилусса хъуннасса сольный концерт.
Марианна бур цила захIматрайну, гьунарданийну тамашачитурал дакIурдивунсса ххуллу лявкъусса балайчи. Ванил уттинин цила творчествалул карьералуву дурну дур мукьра сольный концерт, вайннувасса махъра-махъмур – ванияр 13 шинал хьхьичI. Та духьурчангу дуллалимур кIанийн дуртун дуллай аьдатсса Марианна лях хъунмасса манзил лавгун хъанахъисса концертрайн ларайсса жаваблувшиннаращал хIадур хъанай бур. Мукун, ва ххуллухьсса концертгу хьунтIиссар Марианнал творчество ххираминнансса, хIакьсса гьунарданул кьадру буминнансса хъуннасса бахшишну. Тамашачитал хъунмасса хIаллай ялугьлай бивкIсса концертрал хьхьичIсса ихтилатгу хьунни ванийнсса хIадуршиннараясса, Марианнал оьрмулул ва творчествалул ххуллиясса.
– Марианнай, буси, 21-мур ноябрьданий Дусшиврул къатлувун бувкIминнан ци ккаккантIиссар, вайннах ци ялугьлай дуссар?
– Му кьини сахIналий хьунтIисса концерт му ттун анжагъ концерт, ирглийсса выступление дакъар. Му тамашачитуращалсса ттул ихтилатри, цивугу дусса цимурца: ттулва мархри, ватан, кулпат, музыкалухсса ччаву. Му кьини залданувун увкIсса гьарицагу инсанная ххариссара. БувкIми пашман къахьунсса куццуйсса концерт хьуншиврул зий дуссар жул хъуннасса команда, хъуннасса чIунгу, гужгу харж буллай, харжлугъгу дуккан дуллай. Тамашачитуран ккаккантIиссар хасну ва концертран куну жу хIадур дурсса программа, цивугу цIу дуккан дурсса духсса хитру, цIусса балайрду ва хар-хавар бакъасса цIусса дуэтру дусса, бусравсса хъамаллурал – республикалул ва мунил кьатIув цIа ларгсса балайчитурал гьурттушиннарайнусса. Тамашачитурах ялугьлай буссар ххишала бакъа ххуйсса чани, чIу, декорацияртту. Ттул сольный концерт къадуллай хъунмасса хIалгу хьунни, ва цукун-дунугу дурну кьаритансса ихтияргу ттухь дакъассар. Ттун ччай бур ва концертрая гьарцагу инсан рязину, ххуйсса настроениялущал, ттулла цIусса концертрах ялугьлансса гъираращал лавгун.
– Буссарив винма ляличIину ххирасса музыка, балайрду?
– Ттун музыкалул личIи-личIисса журарду ххирар, амма дур ттунна ляличIинура ххирасса направлениярттугу: паракьатсса, дакIнил куртIнивун бухлахисса музыка – мукъурттил мяъна лаласун ва макьан асар хьун бюхълахъисса; лезгинка – гуж, кьуват, мархри, гьарца сукку-кьютIулиясса ххаришиву дусса, хъинну ххирар ва ритмравун щала зал бувхсса чIунгу; эстрада – ттизаманнул ва яргсса, машрикьуллал зумунусса. Концертрай вай шаннагу направление дикIантIиссар.
– Марианнай, сольный концертрал лях кунна, кказитрайсса виясса макьалалул дянивгу тамансса манзил лавгунни. Буси, чан-кьанну бунугу, вила оьрмулиягу.
– На бувну бура ца яла хьхьичIарамур ва ххаллилмур шяраву Гъумук. Ттул ппу, аьпа биву, ия Кумиял шяравасса, нину – Щаратусса ва Хьуриятусса. Вай кIанттурдугу ттун мукун ххирархха, гьарца ттулла выступлениялуву, гьарца ноталуву ккаккан буллансса зуву дикIай. Ттул оьрчIшиву, бучIир учин, кулисардах ларгссар куну. Ттул нину райондалул театрдануву зий дикIайва. Агьамсса роллу дугьайва, личIи-личIисса постановкардащал гастроллайгу лавгссар цимилгу. Мунищала архIал хъинну ххуйну балайгу учайва. Цуксса хIайпнугу, нинугу, ппугу личIи хьувкун, ттул буттащалсса хIалашиву дакъассия. Ппу ванияр чIярусса шиннардил хьхьичI ивкIуссар автокатастрофа хьуну.
Музыка цуппа ттул оьрмулувун ччяни бувхссар: 1-мур классрая тинмай байбивхьуну, 9-мунивун бияннин, дуклай бикIайссияв Каспийскаллал музыкалул школа-интернатрай, фортепиано ва аккордеон бищун лахьлай, сольфеджио ва музыкалул литература лахьлай. Ххуйну дугу-дуклай, га чIумала хияллай бикIайссияв сахIналия. Амма кьадарданул цамур пикри бивкIун бия: школа къуртал бувайхтува кулпатрал хьуну, ттуя ххаллилсса душнил нину хьуна. Амма музыкалухсса, балайлухсса ччаву лешлай дакъая.
Ттул творчествалул оьрмулул дайдихьу хьуссар ресторандалува, шиву балай тIий на шанна шин дурссар. Кьинирдал ца кьини, ЦIусса шинал корпоративирттал чIумал, лакку мазрай тIутIисса ттул балай бавну, ванил асар биян бувсса «Дагъусттан» ГТРК-рал директорнал хъиривчув Ссалам Хавчаевлул ттухь маслихIат бувна телевидениялий «Новогодний огонек» шоулийн буккан. Тания шиннайри ттул творчествалул карьера дайдирхьуссагу, жулла республикалий хъанахъисса личIи-личIисса шадлугъирттай гьуртту хъанай, цайми кIанттурдай жулла республика ккаккан дуллай.
Гьарца балайчинал буллалисса захIматрал махъ буссар кумаг буллалисса, чIарав бацIлацIисса инсанталгу. Ттул мукунсса инсанталну хьхьичIва-хьхьичI кулпат хъанахъиссар. Ттул лас ур яруссаннал миллатраясса, цачIу оьрму бутлай жул 12 шинни. На чIявуну учара, щар шаву – му штапм дакъар, му хъамитайпалул чIаравсса мюхчансса хъачIри куну, ва чулухарив ттун хъунмасса тIайлабацIу хьунни. ХIатта ттул ласнан, дагъусттаннал чIявуми арамтуран кунма, на балай тIий ччай бакъая.
Мукун, ванал тавакъюрайн бувну, сахIналийн бувагу къабуклай, балай кьабивтун ттул кIира шин хьуссия. Амма, гьантта бувккуну, на депрессиялул бюкьлай бияв, ттун гьантлия гьантлийн бувчIлай бия балай бакъа ттущава къахьунтIишиву. Ванил ялувсса ихтилат бувссия ласнащал. Ванал ттухьхьун буллуна бувагу ца суал: «Вин арцу диял хъанай дакъарив?» тIисса. Амма шикку иш арцухь бакъая, балай учаву му ттул хобби дакъая, ттул пишагума бакъая, му на ласайсса ссихI бия, бугу-бур. На барчаллагьрай бура ттула ласнайн, ва кIану бувчIуну, ттула чIарав авцIуну, ттулла дакIнил ларсъсса давриха зун битаврихлу.
Ттул бур кIива оьрчI: душнил, Аминал, къуртал бувссар ДГУ-рал журналистикалул факультет, кулпатрал хьуну буссар. Арс, Асадуллагь, дуклай ур Политехнический колледжрал строительный факультетрал 3-мур курсирай. Цанналагу цала оьрму музыкалущал къабахIирчангу (шикку на гуж буллайгу къабивкIра, гьарцаннал цува ачинсса ххуллу цала язи бугьан аьркинссар), вайгу мудан ттулгу, ттул творчествалулгу чIарав бацIлай буссар, ттул хьхьичIуннайшивурттая ххари хъанай. Вайри ттул цалчинми тамашачиталгу.
– Ина кIива шагьрулий ялапаргу хъанай, зийгу бура, МахIачкъалалив ва Москавлив, цалчинмуний – творчествалуву, кIилчинмуний – предпринимательствалуву. ЗахIматну бакъарив?
– Ттухьхьун чIявуну булай му суал. Бакъар захIматну. Ттун вай кIивагу шагьру хъинну ххирар, кIивагу – ттул дакIнил бутIар. МахIачкъала – му мархрир, гъилишивур, аьзизсса симаннур. Москав – му давур, цIу-цIусса каширдур. На ххарира ттущава вай кIивагу шагьрулий ттунна ххирамуниха зун бюхъаврия.
– Карьерагу, бизнесгу – кIирагу цал архIал дачин дан бигьа бакъасса, къачансса чIунгу, гужгу тIалав буллалисса затру дур…
– Ттул бизнес – Москавливсса салон красоты, ванилгу ттун, творчествалул кунна, хъуннасса агьамшиву дуссар. СахIналийсса ттул даву дархIуну дур образращал, настроениялущал, гуж-кьуватращал. Салондалувумургу мукунна: жу зий буру образраха, кумаг буллай буру инсаннан цала гужирайн вих хьун. Амма творчество ттун цалчинмур кIанайри дусса, ва цамур ссахчIав даххана дувангу хIадурну бакъара. Ттул салондалуву зий дуссар администратортурал ва мастертурал щаллусса команда, мунияту шиккумур даву на хIала бакъагу щаллу хъанахъиссар. Творчество дакъарив ттуща къашай, ванищагу на бакъа къашайссар.
– Аьлагъужасса концертирттал, хъатIал ва цаймигу шадлугъирттал даврия цукун бигьалагара?
– Бигьалагара инсантуращалсса яхши-хашрайну, шикку ттун я артисткану, я каялувчину бикIан къааьркинни. Ялагу – бигьалагара паракьатшиврий. ЧIявусса инсантал, лахъсса чIурду, аьлагъужа бусса сахIналия ва салондалия махъ ттун «перезагрузка» дуваншиврул паракьатшиву аьркинну дикIай. Укунмасса оьрмулуву ттун къаххирар лахъсса музыка, ттула машиналуву на радиогума къалахъара, ттун пахъдагьру чара бакъа аьркинну дикIай.
– Луттирду ккалан ххирарив? Винма яла ххирасса лу?
– Луттирду ккалан ттун хъинну ххирар, амма ва кIанттун ттунна ччисса куццуй харж дуллансса чIун диял къашай. Ккалайгу хъунмурчIин бикIара бигьалаган чун-бунугу лавгсса чIумал. Ттун яла ххирамур лу – Халед Хоссейннул «Тысяча сияющих солнц», гай яла захIматсса шартIирдайгума инсанну личIан, чани лякъин бюхъавриясса лу.
– Ина бура бакIрал ххуйсса хъамитайпа, вихь тIутIисса хъин-хъинсса махъругу чан къашайхьунссар. Буссарив винма миннуву яла дакIний ливчIсса комплимент?
– Барчаллагь хъунмасса. Комплиментругу, гьай-гьай, бикIай. Ттуннив мудангу тIааьнну бикIай ялун чIалачIимур ххуйшиву дакъа, мунил чIаравмургу хIисав хьуний: гуж, бувсса захIмат. Яла дакIний ливчIмур комплимент я бакIрал, я чIунил ххуйшивруцIун бавхIусса бакъая. Цал хъатIуя махъ, ттучIан гъан хьуну, ца хъамитайпалул увкуна: «Барчаллагь вин му балай хасну ттун куну чивчусса кунма щаллу баврихлу» куну. Ванил тIиссар балай инсаннал дакIнивун бувхшиврия. Вана укунсса махъругу на ттула дакIниву ябувара.
– Инсантурая бакъасса затру увкусса ишругу къачанну шай, хаснува ина кунма итталу буминная. Виява увкусса бакъамуниву дакIний ливчIссагу хьурив?
– Ттигъаннугума хьунни мукунсса иш, ца соцсетьрай, ттул балайлул премьералул лув ца душнил чивчунни ва балай ина къаувкуссар, ИИ-лулли (искусственный интеллект) увкусса тIий. Ттул учинмур бакъая, нава му балай студиялий чичлай бувсса хIарачатгу, захIматгу хIисав бувну, на кьацI ххялагавай мунин чIалачIи буллай буссияв микку ИИ-лул 0% бакъашиву. Къаччан бикIаврил на ттула аранжировщикначIан чивчуссия, мунил чирчусса сообщениярттугу ккаккан дурну. Мунал увкуна: «Марианнай, ххарину бикIу инава балай увкусса сагъсса чIу инсаннаща искусственнаймуния личIи буван къашаврия. Му вил копилкалувунсса плюсрихха», – куну.
– Та-бунугу, вихьва бувсса яла ххуймур маслихIат?
– Ттухьва навар бувсса яла ххуймур, яла багьлул ххирамур маслихIат: «Вила лагма-ялтту лаган бува так инава хьхьичIунмай хьуну ччисса инсантал» тIисса. Ва кIанттул тIайлашиву иширайну цимилгу тасттикь хьунни. ЧIарав дакI дуллалисса инсантал бусса чIумал зунсса гужгу, гъирагу ххи шай, хьусса гъалатIру бухIангу бигьану бикIай.
– Марианнай, вин бахшишру чIяруну дувайхьунссар, дуссарив миннуву яла ххирамур, яла дакIний лирчIмур?
– Мяйжанссар, ттул оьрмулуву бахшишру чIярусса хьуссар, вайннуву ляличIимургу – ттула арснал дурмур. Мунан 8-9 шин дусса чIун дия. Мунал хьхьичI хьунни ихтилат, ттулла цумурдив образрацIун ятIулсса хъунмасса чару бусса кIисса ласун аьркинни тIисса. Мунан му дакIний ливчIун, цалла копилка гъаргъун, лавгун, лавсун увкIуна ттун хъунмасса ятIулсса чаругу бусса арцул кIисса. Ттун му, вайксса шинну ларгун махъгу, хьхьичIссар цIа дурксса брендирттал арцу-мусил затирттаяр. На му кIисса ттигу-шилагу ттулла образирттацIун бакьин бувара. Ва ххуллухьсса концертрайгу му кIисса бикIантIиссар ттул кIиссурай ятIулсса гьухъуцIун бавкьуну.
– Вил кумир уссарив?
– Кумир му хъиннува лахъсса махъ бур. На учивияв: нава миннаха лахьхьинсса хIарачат буллалисса инсантал куну. Музыкалуву ттун ххирар сахIналийгу цивппа бусса куццуйсса личIайсса, сахIналия тинмай шайхтугу – чIу ва хасият кунния кув личIину къадачайсса артистътал.
– Ахирданийгу, ци учинна дахьва балай тIий байбихьлахьиминнахь?
– Учивияв: зуламур чIуния нигьамабусларди, цайминнал чIурдал хъирив малечларди куну. Гьарца чIунил тембр, гьарца балайчинал такьва ляличIиссар. Гьарцаннаща ца куццуй балай тIунгу къашайссар, зухра зура вичIидишияра, чилачияра балайрду. Ляхълахъияра ххаришиву зура дуллалимуниву, хъамагумабитари гьарцагу даврил махъ инсан авцIуну ушиву.
Ва ялагу, ххирасса лакрал миллатрахь учивияв: бухьхьияра 21-мур ноябрьданий ттул концертрайн, ххарину хьунабакьинна.
– Барчаллагь хъунмасса, Марианнай, концертрал хьхьичIсса аваралух къабурувгун, ихтилат бувансса чIун ляркъуну тIий. ТIайлабацIу баннав вин гьарца дуллалимуниву!