КIива кьадар – ца ччаву
«Шинал хъатIи», «Яла ххарима наврузбаг», «Яла талихIрайми наврузбаг ва жалин». Вайгу, ва журалийсса цаймигу калимартту бавманан най буна бувчIинххай бура ихтилат щиярив. Гьай-гьай, жулва лакралгу, Дагъусттанналгу ххаллилсса жагьилтал ХIажи ва Милана Ибрагьимовхъая, ттигъанну бувсса вайннал хъатIуя.

Вайннал хъатIи ххал къабувсса мурцIу жулла республикалийгу, Аьрасатнавугу бакъахьунссар, дунияллийгума чансса бакъа къаливчIхьунссар. ХIажинал ва Миланал хъатIи анжагъ вайннал кулпатрал, гъан-маччаминнал, шяравассаннал ва кIулминнал шадлугъну къавхьунни. Ва кIура бавунни личIи-личIисса диннал ва миллатирттал инсантурал шадлугърайн, аьмсса ххаришиврийн. Ва кIану тасттикь буллалисса комментариярттугу интернетраву хъинну чIярусса дия. Вайнна вайннувасса ца-кIира: «Нюжмар шавай дур жу вай жагьилтурал хъатIуй», «На, Сибирнавасса оьрусдуш, ялапар хъанай бура Германнаву. Жул щалла шяравалу дуруглай дур зул хъатIух», «ОьрчIрув, Бельгиянавугу буруглай бур зул хъатIух», «Цими билаятри зул хъатIуй шайсса! ТалихI булуннав зун! Ссалам зуйн Бишкекнава!». Вайннал хъатIуясса видео интернетраву ххал дунни цимивагу миллион инсантурал, ттигу-шилагу ххал дуллайна, ва хъатIуя тIийнма бур.
Шинал мутталий жулла республикалий бувай цимивагу хъатIи, амма вакссава укун машгьур хьусса цамур хъатIи дакIнин бутан хъанай бакъара. Ванинсса багьана-савав хъатIул аваданшивруву ягу инсантал чIявушивруву дакъар, цанчирчан жучIава укунсса хъатIив къачансса шайнутIий. Ттул пикрилий, ва хъатIи вакссава машгьур шаврил кьюлтIшиву духьунссар вай жагьилтурал дакIру тIитIавриву, хъиншивруву, инсантал ххирашивруву, пахру бакъашивруву, цимирагу шинай къавтIавурттахун агьну ивкIсса ХIажинал усттарну къавтIун изавриву, Миланал зунттал душнин лайкьну хьхьичIун буругавриву ва вайннал кIинналагу куннал куннахсса хIурматраву, ттюнгъашивруву, ванищала архIалсса ххаллил бакъашивруву, иминшивруву. Буцинна ца мисал. КIулсса куццуй, фото ва видеосессия буллалисса чIумал, жулва суратрищултран ва оператортуран ххирар жагьилминнахь цаннал ка ваманахь дугьи, цаннах ца бургира тIун. Мукунма ХIажинахь ва Миланахьгу. Дугьи тIисса кагу къадургьуну, Миланах уругу тIисса операторнахьгу «На вания тихунай укунагу ваних урувгунна икIантIисса» увкунни ХIажинал. Укунсса ур ХIажи, зунттал чувнан лавхьхьуну къуццу тIисса, ххишаламур, ххимур къаххирасса, хьхьичIун урувгсса.
Увну ур ХIажи 4-мур июньдалий 1999-ку шинал МахIачкъалалив Къяннал шяравасса Ильдардулгу, ЧIарттал ва ГьунчIукьатIрал шяраваллавасса Гульнаралгу кулпатраву.
– ХIажи увния шийнайва къавтIун излазисса ххай бура. Ванан зананнияр хьхьичI къавтIун лавхьхьунни, – хъяй бур Гульнара. – ДакIний бур, ца-кIива барз хьусса чIумала, музыкалул чIу дахьвасса баяву ягу кьацIлих ци-дунугу макьан руцаву гьассия ХIажи кару-ччанну сукку тIи дуллай, хъюлчу-кIутIу тIуншиврул. ЛяличIину зирангсса, тазасса чIивитIу ия. Оьрмулул 5 шинаву уллуссар «Ватан» ансамбльданувун...
Школалийн гьаннина къавтIавурттайн занан ивкIсса ХIажинал къавтIаврилмур школалий тIалавсса 7-гу шинайсса дуккавугу дурну, къавтIавурттан харж дурну дур аьмну 14 шин. «Ватан» ансамбльданул солист хьуну, ХIажи цалва кIилчинмур кулпатну хьусса коллективращал икъавсса кIану Аьрасатнаву сайки бакъар. Къачансса хьуну бур чил билаятирттайнсса аьрххирдугу. Вайннуву ванан яла дакIний ливчIун бур оьрчIнийва хьусса Венгриянавунсса, Будапешт шагьрулийнсса, аьрххи. КъавтIавурттахун акъасса, ХIажи ялагу агьну ивкIун ур дзюдорахун ва футболданухун, шиккугу – личIи-личIисса кIанттурдай хъанахъисса бяст-ччаллайнсса аьрххирду.
Оьрмулул 14 шинаву, 2013-ку шинал, ХIажи Ибрагьимов гьуртту хьуссар «Расул Гамзатов. Мой Дагестан. Исповедь» тIисса кинопроектраву, дургьуссар чIаванийсса Расул ХIамзатовлул роль. Ва чIун жуннагу, буккултрангу дакIнин дутлай, бусан, Дагъусттаннайн хъунасса шаэрнаясса кино ласун бувкIсса группа, чIаванийсса шаэрнал роль дугьансса оьрчIах луглай, Республикалул КIулшиву дулаврил министерствалийн бувкссар. Шикка вай тIайла бувссар къавтIаврил «Ватан» тIисса ансамбльданувун. Гай чIунну дакIнин дичлай, ХIажи буслай ур:
– Укуннасса, чIярусса цайми кьинирдай куннасса, репетициялий буна, жучIан бувххуна кIул бакъасса инсантал, цал ссихI-чIитI дакъа жух личIлулну буруглайгу бивкIун, яла, гъан хъанай жучIан, цIарду цIухлай, ттуршаксса оьрчIава язи увгьуна мяйя оьрчI, вайннавагу – на, – буслай ур ХIажи.
ГульнарачIан оьвкусса чIумал, ва вих къахъанайгума бивкIун бур шаэрнал роль дугьан цила арс язи увгьушиврийн. ХIажинал зунттавусса шяраваллаву сайки кIива барз бувну бур ва проектравух гьуртту хъанай. Укун чIавасса оьрмулий къачIивисса опытгу хьуну бур ванал кинораву.
МахIачкъала шагьрулул 17-мур школалий 9 классгу къуртал бувну, Б. Мурадовал цIанийсса Дагъусттаннал Культуралул ва искусствалул колледжгу къуртал бувну, оьрмулул 17 шинаву ХIажи лавгун ур Москавлив, дуклан увххун ур «Амедиа» цIанилусса киностудиялийн. Вагу къуртал бувну, ванал киноравусса кIилчинсса давуну хьуну дур Москавлив ларсъсса, 12 сериялийсса «Эффект домино» цIа дусса сериал. Киноравумур даву циван кьаритав тIисса суалданухьхьун ХIажи кIицI лаглай ур ва пишалуву цалла хасиятрацIун, тарбиялуцIун къадаркьусса затру дуллан багьлан най чIалай, кьаритав тIий. Билаятрал хъуншагьрулий ялапар хъанай ХIажинал 10 шин хъанай дур. ЦIана ХIажи цалла хъунмур чIунгу, гужгу харж буллай ур ишбажаранчишиврун, варив дархIуну дур электрон техникалуцIунсса машлуцIун.
Ялапар хъанайгу, зийгу Москавлив унугу, ХIажи кIива-шанма зуруй цал учIай Дагъусттаннайн, нитти-буттачIан, бавахъачIан, дустурачIан.
ХIажинан Милана ккавккун бур хъатIуй. Му чIумал ванан цалва итталун багьсса душ цала шяравасса, ЧIаратусса, бушиву кIулнувагу къабивкIун бур. Вай цаннан ца кIул хьуну бувагу 7-8 барз хъанай бур. Милана ккаккайхтува, ХIажинан бувчIуну бур цалва бучIантIимур ваницIун бавхIусса бушиву. Мунияту, анаварну махъгу лавсун, кIиссагу лавххун, дунияллул сайки гьарца мурцIнийн бивсса хъатIигу бувну, бувцуну бур цанма.
Милана бувну ва хъунма хьуну бур Каспийскалий. Ттигъанну ванил щаллу дунни Каспийскаллал медициналул училищалувусса дуккаву.
ЦIуну хьусса жагьилсса кулпатрал хъатIул аваза Дагъусттан Республикалул бакIчинал буржру биттур буллалисса Федор ЩукиннучIангу бивну, оьвкуну цачIанма, лайкьну кьамулгу бувну, вайннайн тапшур дурссия Москавлив Кулпатрал ва ччаврил кьинилун хасну хьунтIисса «Россия. Соединяя сердца» фестивальданий гьуртту шаву.
– ХъатIуягу, фестивальданиягу махъ на ХIажинахь ва Миланахь учав: тти зу щалва билаятралгу, дунияллулгу зунна дуллусса ччавугу, зуйнна дирхьусса вихшалагу лахълан аьркинссару куну, – тIий бур Гульнара.
ЧIивиниява сахIналийнгу, чIяву тамашачитурайнгу, цахрасса ххишаласса къулагъасрайнгу аьдатсса жагьил унагу, ва ххуллухь ХIажинангума бигьану къабивкIссар. Милананнив хъиннува.
Буси тIий бура ХIажинахь цалва хъатIуйн цукун хIадур хъанай бивкIссарив.
– Ниттихь увкуссия, буллай бунавхьур, хъатIи хъатIи кунмасса бикIан аьркинссар куну. Ванийнсса хIадуршиннаралсса бувссия ниттищал архIал. ХъатIул творчествалулмур бутIа ттуйнма лавсъссия, артистътуралсса тIий, оборудованиялулсса, чанналсса, чIунилсса тIий. Ниттил ва буттал хIарачатрайн, захIматрайн бувну бювхъунни дакIниймур иширайну щаллу буван. Барчаллагь вайннан хъунмасса…
Буллай бура ХIажинахьхьун хъиривмур суал, цалва хъатIуй гьуртту хьусса туристътураямур.
– Душнихъалмур хъатIигу гава кьини буссия, так Каспийскалий. Му байбишиннин, Каспийскаллал паркраву, хьхьирил зуманицI, сайрданий, фотосессиялий буру. Тийнмай чIалай бур жухва буруглагисса туристътал, процессрахун бахкъачин, хIала буххан сикъаслай. На, дуллалимургу дацIан дурну, оьвчав тайннайн жущалла сурат рищун – чIалай бия тайннан жувагу, жулла зана-кьулушингу хIаз дизлай душиву. Оьвчав тайннайн оьрчIахъалмур хъатIуйнгу, вара кьини ва бикIантIисса залгу, чIунгу бувсун. Вай бия Красноярскалиясса туристътал. БувкIунни хъатIуйн, лавгунни рязину, жулла культуралиясса, багьу-бизулиясса асардащал, – буслай ур ХIажи. Шиккува кIицI лаган, махъ Красноярскалийгу ХIажинал ва Миланал хъатIуя хъунмасса хIаллай гъалгъа тIий бивкIссар, жулва шиха махъунмай цачIанма лавгсса туристътуралгу буслай, интернетравугу ххал буллай ва хъатIи. Ваниясса сюжет ккаккан дурссар Красноярскаллал телевидениялийгу.
– Бюхълай буния, на, ва ппурттуву чIарав хьусса туристътурайн бакъа, щалва Дагъусттаннайнгу оьвчинтIиссия ттулва хъатIуйн, – тIий ур ХIажи.
Ванахь цIухлай бура, дакI тIитIаврил, хъиншиврул чулуха ина щиха лавхьхьусса ура тIий.
– Ттул ппу Ильдаргу, нину Гульнарагу, бавахъул Зулайхат ва Нинсиратгу укунмассар, ттаттахъулгу, Аьлисултан ва Асадулла, укунмасса буссия, аьпа буван цал, – тIий ур ХIажи.
ХIажиная ва Миланая бусанмур ттигу къачансса лякъинссия. Цалсса ванийну гьашиву дуванну. ЧIа учинну вайннан хъунмасса талихI. Хьуннав ХIажиная ва Миланая ккаккиялунсса кулпат. Ахир хайрданийн дукканнав.
Бадрижамал Аьлиева