Щиятур ихтилат? Цалчинмур ранграл капитан, аьралий-тарихрал элмурдал кандидат, Гъухъалиятусса МахIаммадлул арс Анасов Сагид-ХIажинаятур. Ванал ниттил ппу ахьтта хIажлийн лавгун ур, мунияту «хIажи» тIисса цIа ялун ххи дурсса Сагид-ХIажинал цIа дирзун дур ванангу. 


Сагид-ХIажинал ппу Къизлардай къалайчинал дуссукъатта бусса захIматчи ивкIун ур. Вайннал шама арс, кIива душ бивкIун бур. Хъунма-хъунмур душ ТIагьират, хъирив Аьбдуссалам тIисса арс, ванал хъиривма Сагид-ХIажи цува, ванал хъирив кьяпрал цIанихсса усттар АьбдурахIман, ххюйлчин – медсестрану зузисса Светлана.
Сагид-ХIажинал 1968 шинал Лениннул цIанийсса академиягу къуртал бувну бур. Таний марцIну ххювардай академия къуртал бувминнахь ихтияр диркIун дур къуллугъ буллансса кIану язи бугьансса. Ваналгу Петропавловск-Камчатский язи бувгьуну бур. 1975 шинал мукунма отличнайну къуртал бувну бур Генерал Штабрал академия.

ОьрчIниява ванал хияллаву хьхьири, жамирду, романтика, аьрххи-ххуллурду бивкIун бур. Къизлардал школалий дуклакисса ппурттуву ва хиял хъиннува цIакь хьуну бур. Дянивмур даражалул школа къуртал байхту, дуккавриву, гьармуниву итххявхсса жагьил Къизлардал комсомолданул горкомрайн инструкторну зун увцуну ур. Тичча аьралий бурж лахъан танкистътурал аьра­лий частьравун лавгун ур. Бюхъу-хIарачат бусса, аьралий давугу, техникагу ххуйну лахьхьин захIмат буллалисса жагьилсса танкистнай я бавцIуну бур роталул командирнал. Частьрал хъуниминнал хIукму бувну бур ва Ленинградуллал Аьралий-хьхьирил политическое училищалувун дуклан гьан уван. Ва училище бивкIссар Совет аьралий-хьхьирил флотран политработниктал-хIаписартал хIадур буллалисса ца яла хьхьичIунмур дуккаврил идара. МарцIну ххювардай 1958 шинал ва училищагу къуртал бувну, Севастополь язи бувгьуну бур зун, къуллугъ буллан.

Ванил хъуниминнал цIа чирчусса лялух дахIай чIилагу (кортик) пишкаш дурну ва МВФ-лул политуправлениялий флотрал инспекторну тиккува ацIан увну ур. Амма ванан кабинетирттаву хъунмур чIун гьан дуллалисса даву ччай къадиркIун дур. ХьхьиричIан кIункIу тIий ивкIун ур. Звание ччяни лахъ дувайсса даврий, хьхьирил лодкалий зий ивкIун ур Тихоокеанский флотрай.
«Аьралий-хьхьирил флотрал байран-кьини барчаллагьран лайкь хьунни хьхьирил лултту дуккай лодкалул командирнал хъиривчу Сагид-ХIажи Анасов. Ва къуллугъ буллалисса экипаж лайкь хьуссар «Отличный корабль» тIисса цIанин. Щинал лултту дуккай лодкалул коллективраву 95 процент ххаллилсса пишакартурал, аьралий ва политикалул къуллугърал отличникталли. Коммунист Анасов моряктурал дакIурдичIан ххуллу ласун кIулсса, кIулшивуртту куртIгу, цIакьгу дуллалисса каялувчи ур. Ва мудангу матростурал, старшинахъал, хIаписартурал вив лавсун икIай, ва миннал цIакьсса дусгу, дакI цIуцIаврийсса маслихIатчигу ур. Ва ялагу, ва ур цаятурагу, лагма-ялттуминнаягу тIалавшинна дусса, гьармуниву низам ххирасса, лагма-ялттуминнах хIурматрай уруглагисса, архIал зузиминнаха аякьа дусса хIакьсса аьраличу», – укун чивчуну бур Тихоокеанский флотрал «Отличные моряки на отличном корабле» тIисса макьалалуву.
«Тихоокеанская вахта» тIисса кказитрайгу (№156, 1972 шин, 7 июль) щаллусса чIапIи дур ванал оьрмулул ххуллия ва цаятува бусласисса.

«Сагид Анасовлущал В.И. Лениннул цIанийсса Военно-политическая академиялуву дуклай бивкIмигу, ванащал лодкалий зий бивкIмигу кIицI лаглай бур ванал кIулшивуртту ва учайсса мукъуй цIу бушиву. КIива ятIул дипломрал заллу унува, даврил ацIнияхъайсса шиннардил опыт бунува, ва дуккаврий гьашиву дурну, тинай ацIайма акъар. Уттигъанну ттул ванал конспектру, тетрадьру ккавккунни, вайннул низамралгу махIаттал унна. БакIрая ччаннайн бияннин низамрай теориялул хIасиллу, хIисав хьумур, итталун ласун аьркинмур чивчуну бур саргъунсса хатIлий, низамрай.
Ва ур буллусса махъ бацIан байсса, цала оьрмулул иширттайну, эбратрайну, политикалул хIакьсса каялувчитал цукунсса бикIан аьркинссарив ккаккан буллалисса каялувчи. Ванал тачIав къаучай, даву дюхъан дурну дурсса чIумал, литературалул геройнал кунма, «му бурттигьу на наваяв!» куну.
Изображение
Ванал кIива душ бур – ппу ккаккаву мудангу байрансса кIива исвагьи. Амма ми байранну душваврал оьрмулуву чIярусса дакъар. Цайми кулпатирттавунияр чанну дур, лап чанну дур. Циван чирча, Сагид МахIаммадовичлул оьрму – хьхьири бунутIий, ужагъ тIурча – так ххуллий чIумуйнусса ликказан дай, аглан шай кIану. Къабигьасса бур укунсса оьрму. Амма ва тачIав оьрмулул кьадарданул ялув аьсив хьуну акъар, цIуру-кIуру баву дакъар. Хьхьирил флотрацIун бавхIусса политработникнал оьрмулул захIматшивуртту кIулну дунугу, язи бувгьуну тIий бигьа бакъасса ххуллу», – укун чичлай ур 3-мур ранграл капитан В. Андрухов. Сагид-ХIажинал къуллугъ адмиралнал къуллугъран хIисавсса бивкIун бур, адмиралнал цIа ласунсса муттамур ванан Заннал къабуллуну бур. ЗахIматну къашавай хьуну, лавгун ур дунияллия 1983 шинал, октябрь зурул 8-нний, 47 шинаву. Хованское хIатталлий увччуну ур Москавлив.

«Сагид-ХIажинал ппугу оьр­мулул 61 шинаву лавгссар дунияллия, нинугу ччяни ларгссия. Политуправлениялул даву ванал лавайсса даражалийн гьаз дурссия. 1980 шинал политуправлениялул Олимпиадалул давриву хьхьичIунсса гьурттушинна дуваврихлу ванан ХIурматрал лишандалул орденгума дуллуссия. Кабинетирттавусса даву кьамул къахъанай, хьхьирирдайх уклай ия. Петропавловск-Камчатский шагьрур махъва-махъмур зузи кIанугу. ХIал бавкьусса маччачу, усттарсса гъалгъалул заллу, акьлу куртIсса, итххявхсса, гьарца чулуха шавхьсса инсан ия ниттиуссу, ваная цIа дуллалисса акъа бакIрайн къаагьссар», – тIий бур ванал ссил ТIагьиратлул душ Сарижат Ихаева.
«Ххишала акъа дакI-аьмал хъинсса, хъинну буттал кIанттух ва мачча-гъаннахгу ччаву дусса икIайва, аьпа биву. Ссавургу хъуннасса, ихтилатгу кутIану, аьщуйн щунну, бюхханну байсса. Ттул ниттил ссурахъу ия цувагу. Байрандалий бакIра-бакIрах царай эмаратсса открыткарду гьан дурну барча байвав циняв. Ца ххуйсса хатIлий чирчусса дикIайва ми открыткарду, кьадрулий ядуллай бикIайссияв. Ччяни дунияллия къалавгссания, цаймигу лахъазанну ласунссия, ххюцIалла шиннарагу къархьуну, лавгунни дунияллия», – тIий бур Сагид-ХIажинал ссурахъил ХIалиматлул душ Бадиулжамал Мусиевагу.
Анасхъал Сагид-ХIажинал кIива душ бур Москавлив: Лариса ва Жанетта. Ларисал ( Лора) арснал Михаилул 11 шинал оьр­мулуву къуртал бувну бур Москавлив школа, 17 шинаву – Москавуллал Сеченовский мединститут. Ва билаятрай машгьурсса нейрохирург ур, зий ур Склифосовскийл цIанийсса институтраву. Гьаннайсса, Сагид-ХIажинал наслугу, ттатта кунма, итххявхсса бур. Вайнналми оьрмурдай барачат бишиннав, вайгу, вайнная бивзмигу Анасхъал Сагид-ХIажинал цIа лайкьну дуруччинсса ва хьхьичIуншивурттайну гьаз дансса букканнав.

Изображение 
ЗахIматраву савсъсса, хьхьирил флотрай дакIнийхтуну цала бурж биттур бувсса аслийсса аьраличунал, хIакьсса зунтталчунал, цалчинмур ранграл капитаннал цIагу тарихраву личIантIиссар.

Ва макьала хIадур дуван кумаг бувсса Сарижат Ихаевайн барчаллагьрай буру. Суратругу ванил архивравассар

ПатIимат Рамазанова