Гъалгъа тIисса чартту
ХIакьинусса кьини инсантурал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлай бур интернетрал. Ванил кумаграйну жущава бюхълай бур чIяву-чIявусса затру кIул бан.
«Илчи» кказитрал сайтрал зузала Анвар Сагидовлул цува лавгсса аьрххирдай, зунттал щархъавусса личIи-личIисса чарттайсса чичрурду ххал диргьуну дур ИИ-лул (искусственный интеллект) кумаграйну.
Хъусрахь
Суратрай дур Хъусращиял шяравусса къатрал къапулул ялувсса чIирай дирхьусса хьхьичIазаманнул чарил ула. Ва чарил аьжаившиву ци дур учирча, цIанасса заманнай нажагь дакъа хьунакъадакьайсса хIарпирдай, усттарнал чарий цIурцIусса чичру дур: кьуръандалул кьюлтIшивуртту, аьжамрай чирчусса лакрал цIарду, аьрабрайсса хIарпру ва цифрарду.

Чарийсса чичру ИИ-лул укун ххал диргьуну дур:
Чарил ула дарчIуну дур лахъинмайсса шанма ххуттайх.
Ялувра-ялувмур чичрулий шикку цIурцIуну дур накьич, бусурман диндалуцIунсса чичрулущалсса: «Я Бюхттулсса Зал, ина жу буручча хьхьунил щяйтIантраща ва цIараща».
Дянивмур чичру (ва дур агьаммурнугу): « Я, Аллагь, хъус-хъиншиву дулайма, цIуцIаву-цIалдануща буруччайма, абадул Заллув!».
Лувра-лувмур чичругу дурну дур исвагьисса хIарпирдай ва цифрайрдай, вай кунния кув личIи дурну дур накьичирттайну. Усттарнал, кIива календарь ишла бувну дурну дур чичру: киях дур жула календарьданул 1906 шин; урчIамур чулух гьижралулмур – 1324 шин. Вайннул дянивгу къапу бувсса усттарнал цIа-бакIгу.
Ва къапулунгу, туну, хIисав хъанай дур 120 шин.
ЧIарав
ЧIарттал шяравусса ва къапулул ялувгу чарил усттарнал кьариртун дур чичрурду: дянивра-дянив цIурцIуну дур исламрал агьамсса чичру, хьхьунил жиннаясса мюхчаншиву – Аятул-Курси. Ссятрал тIиму гьанагьисса журалий дуккин багьлай бур.

Лув, урчIа чулий, чIалай дур чичру
«Аль-Мульку ли- Ллах» «Биялалул Заллу так Аллагьри». Киях, лув чулий, бур мюрщисса цифрарду, мигу бур кияхсса мукъул лув бивхьуну. Шикку ккаккан дурну дур бусурманнал календарьданийн бувну 1334 шин. ЦIанасса календарьданий – 1915-1916 шинну.
Уручрав

Ва суратрайсса улагу дарчIуну дур шанма бутIуйх. Дянивмур дур яла исвагьимур, шикку цIурцIуну дур ххяххиялул лишан, чуллах дурну дур чичрурду ва ккаккан дурну дур шинну.
УрчIа чулух бур къатлул бухкIуллийх ша ласласиманал учайсса аьла-ссаламрал махъру. Кия чулух ккаккан дурну дур 1335 шин. Жуламур календарьданий 1916 -1917 шинну.
Шахьував

Дагъусттаннай ХХ-мур аьсрулул дянив исламрал культуралуву «Давидлул цIуку» лишандалийн (ряхва мурцIу бусса) учайсса бивкIссар Сулайманнул пачат куну. Зунттал халкьуннал ва лишан ккалли дайсса диркIун дур оьсса балардаща буруччайсса гьайчалттун. Ва лишан дишайссар диркIун дур къатрал къапурдай, мизитирттал нузкьунттай, гьайкаллай. Шагьуватусса усттарнал цIузурул вив цачIун дурну дур «Давидлул цIукул» лишан. Мунийну кIилийну цIакь бувну бур гьайчалттул бияла.
Ва чарийсса чичрурдугу дарчIун дур шанма бутIуйх. Ялувмур ххуттай Мубараксса шагьадат: «Ла илагьа иллалЛагь, МухIаммад расулуллагь» – (Аллагьнаяр ххисса Зал цама акъассар, МухIаммадгу – Ванал вакилли).
КIилчинмур ххутаймур: Кьуръандалийсса насихIат: «Куллу манн, алайха Фан…» – ( Аьрщарайцири ахиратрал хьунтIиссар, абадлийсса так Аллагьналмур чIалачIинни».
Шамилчинмур ххуттай чирчуну дур ахиратрал хьусса лаккучунал цIа-бакI, магьирсса накьичругу хIала дурну. Пякь бивкIун чIалай бур «Вафат» – (Ахиратрал хьуссар) тIисса махъ.
Лувра-лув аьраб цифрардай ккаккан дурну дур 1314 шин. Жуламур календарьданий 1896-1897 шинну . Ва гьаттайсса чарин сайки 130 шин дур.
Муккурив
Муккурдал шяравусса ва чарийсса чичру дурну дур усттарнал, чару шан бавчIуну. Шиккура дур шанма чIапIи бусса накьичгу. Вагу ккаллину дур «оьрмулул мурхьирал» лишандалун.

Чарил улттуй цалчинмур ххуттайсса чичру дур насихIат: «Куллу нафсин заикатул-мавт» ( Гьарцагу рухIиран бувчIинтIиссар бивкIулул тIин). КIилчинмур ххуттай чирчуну дур ахиратрал хьуманал цIа-бакI «Аль мархун бин. Ванилла хъирив ккаккан дурну дур шин 1280 шин гьижралул, жуламур календарьданий – 1863-1864 ш.ш.
Ва чарил улттун хIисав хъанай дур 160 шин. Таний Муккурдал шяравалу аргъирайсса чIун диркIун дур.