ДакIурдиву чаннасса асарду кьабивтсса учитель


Дунияллий цавай инсантал бикIай цала инсаншиврийну ва хIакьмунийнсса хъитлийну оьрму лаласласисса. Мукунминнавасса ия ДАССР-данул лайкь хьусса учитель, цIанихсса педагог, жяматийсса ишккакку Билалов Рамазан Билаллул арсгу. Ванал цIа хIакьинусса кьинигу бусраврай ва хIурматрай кIицI лаглай бур шяравугу, райондалийгу.

Увну ур Рамазан 1928 шинал Ккуллал райондалий Хъусращиял шяраву. Ванал оьрму, цала чIунархIал оьрчIалсса кунма, бавхIуну бивкIун бур захIматрацIун, шяраваллил къайгъурдацIун. Рамазаннул оьрчIшиву ва жагьилшиву тIайла дарцIуну дур Хъун дяъвилул захIматсса шиннардийн. ЧIивинияцIава захIмат буллай вардишсса ванал хасиятраву хIасул хьуну дур яла ххуйми лишанну – кьянкьашиву, дакI марцIшиву, цаярагу, цайминнаягу тIалавшинна душиву.

1943 шинал буттал шяраву 8 классгу къуртал бувну, ва зун ивкIун ур колхозраву. Шяраваллин лап захIмат-жапасса тай шиннардий, мюрщи-хъуни къакуну, циняв колхозрал давурттайн буккайсса бивкIссар. Ци даврий цува зий унугу, ванал дакIниву дуккаврихсса мякьгу, халкьуннан хайрданунсса даврихсса гъирагу шиная шинайн ялтту буклай бивкIун бур. Дуккаврихсса гъирарал увцуну, ва дуклан увххун ур Гъумуксса Педучилищалийн. 1948 шинал вагу лавайсса кьиматирттай къуртал бувну, байбихьулул классирттал учитель хьуну ур. Сивсуну лавсун бур ванал цалва цалчинсса ша бартлавгсса хиялданул хьунийн – школалийн.

Шикку зий­­ цаппара­ ши­ннар­ди­ва ва­ увцуну ур армиялийн.Совет аьралуннаву бувсса къуллугъ хьуну бур ванан чувшиврул ва низам дуруччаврил школану. Армиялия зана хьуну буттал шяравун, ва зун ивкIун ур цалла дакIнил ларсъсса даврий.

Школалий дарсру дихьлахьиссаксса хIаллай, ваная хьуну ур лавайсса пишалул усттар. Ваний гьашиву къадурну, 1955 шинал заочнайну дуклан увххун ур Дагъусттаннал паччахIлугърал университетрал тарихрал факультетрайн. 1961 шинал университетгу лавайсса даражалий къуртал бувну, цIусса гьавасращал айивхьуну ур дарсру дихьлай. Тарихрал дарсирдахсса ургавугу ванал личIиссара диркIун дур. Ванал дуклаки оьрчIан бюхханну бувчIин байсса бивкIун бур тарихрал дарсирдал бияла – ватан ххирашиву, тIул-тIабиаьт, аьдат-эбадатру, заманалул лавгмур ва бучIантIимур.
Пагьму бусса учительнащар дуклаки оьрчIал дакIурдивун ххуллу ласун шайсса. Ванащагу аьчухсса ихтилатирттайну оьрчIаву дарсирдахсса гъира чантI учин буван бювхъуну бур.

Хъусращиял школалий зий ванал цимигу ник тарбия дурну дур. Ванал хIарачатрайнугур школалия бувксса республикалулгу, билаятралгу лагрулийсса ххаллилсса пишакартал.
Рамазан Билаловлул цайвасса буржну ккаклай ивкIун ур жагьилсса педагогтурал чIарав ацIаву, миннан пишалул кьюлтIшивуртту лахьхьин дуллай, кумаг буллай ивкIун ур школалий зузиссаксса хIаллай.

ХьхьичIунсса учитель чялишсса гьурттушинна дуллай ивкIун ур жяматийсса иширттавухгу. Школалий ва ивкIун ур завучну, директорну, муницIуна ва зий ивкIун ур Казбековлул цIанийсса колхозрал парткомрал секретарьнугу, школалул парткомрал бюрорал секретарьнугу, учительтурал политсеминардал каялувчинугу, лектортурал группалул членнугу. Ванал учительнал стаж сайки 40 шинайсса бур. Вайксса шиннардий ванал цикссагу ххаллилсса давуртту дурну дур школалунгу, жяматрангу хайрданунсса.
ЧIярусса шиннардий дакI­нийхтуну дуккаврил цIаний бивхьусса захIматрахлу ванал хIалал дурну дур «ДАССР-данул лайкь хьусса учитель» тIисса цIа. Ккуллал райком КПСС-рал ва райисполкомрал чулуха ХIурматрал грамотартту ва Барчаллагьрал чагъарду.
Ванал оьрмулуву агьамсса кIану бувгьуну бур кулпатрал.

Рамазан ивкIун ур кулпатрах аякьа дусса ласгу, оьрчIан чIалачIин дакъасса ппугу, мачча-гъаннан акъа чара бакъасса чIарав ацIугу. Ванал цала аьзиз­сса кулпатращал ряхва оьрчI хъунигу бувну, ххаллилсса тарбиягу, ларайсса кIулшивурттугу дуллуну, оьрмулул ххуллийн буккан бувну бур.
Июньдалул 1-нний 2002 шинал Рамазан Билалов аьпалул хьуну ур. Цува кIулминнал, ххираминнал дакIурдиву ва абадлий личIантIиссар. Ванал учениктурал, даврил уртакьтурал ванал цIа кьиматрай дакъа кIицI къалагайссар. Ва эбратну хьуссар дуклаки оьрчIангу, жяматрангу, чIявусса дагъусттанлувтурангу. Ва кунмасса инсантал дакIний битаву – му жула инсаншиврул буржри.
Ванал дарсру дирхьусса, тарбия бувсса оьрчIру буссаксса, ванал цIа чувшиврул, дакI марцIшиврул, цала пишалийн дакI тIайлашиврул, жяматран ххирашиврул лишанну личIантIиссар.

АьбдурахIман Адамов,
Хъусращиял школалул (1957-1967ш.ш.) ученик