Ва байран хъанахъиссар билаятрал паччахIлугърал яла жагьилми байраннавасса ца, амма ванил бур куртIсса тарихрал ­мархригу.


Байран уттигъанну сакин дурну диркIхьурчагу, ванил тарих тIайланма бавхIуну бур 1612 шиналсса иширттацIун. Га шинал земский староста Кузьма Минин ва кIинияз Дмитрий Пожарский бакIчиталсса халкьуннал ополчениялул Москав тархъан бувну бивкIссар Польшанал интервентътураща.Та диркIссар хъинну оьлуркъусса, Аьрасатнал паччахIлугърал тархъаншиврийн нигьачIаву дирсса чIун. Ополчентурал гужсса рищаву дурну, канихьхьун лавсъссар Китай-город, мунийну тархъан бувну бивкIссар щала шагьру.Ттизаманнул Аьрасатнал Халкьуннал цашиврул кьини официальну сакин дурссар президентнал указрайн бувну 2024 шинал, цалчин байран дурссар 2005 шинал.

Байрандалул мяъна чIалай дур ганил цIаниву – га дур Аьрасатнал халкьуннал цIакьлия ва лагма лагаврия дакIнин бутаву.
Цашиврул лишан: байрандалул бусласиссар личIи-личIийсса даражалул (сословиялул), диндалул ва миллатирттал инсантал цачIун хьун хIадурну бушиву кьини дурксса чIумал цала билаят буруччиншиврул. ХIакьинусса кьини байрандалул мяънагу, мурадгу хъанахъиссар инсантурал цашиву цIакь даву ва Аьрасатнал гуж – ганил чIявумиллатру бусса халкьуннал цашивруву бушиву дакIнин бутаву. Цайминнух бурувгун жагьил­сса байрангу духьувкун, Аьра­сатнал Халкьуннал цашиврул кьинилул цалсса дакъар чIярусса ттуршукурдал традицияртту, амма ванил дур цаппара кьянкьану дувайсса форматру: Официал церемонияртту: традициялийну Аьрасатнал президентнал тIутIив дишайссар ЯтIул майданнийсса Мининнул ва Пожарскийл гьайкалдануцI. Кремлилуву дайссар шадлугърайсса инсантал кьамул баву ва паччахIлугърал наградартту дулаву миллатирттал цашиву цIакь даврихлу.
Щала билаятрай кунна, Дагъусттаннайгу майданнай ва паркирдаву дувайссар байрандалун хас дурсса концертру, ярмукIартту, фестиваллу ва спортрал бяст-ччаллу, культуралул программартту.
ХI. Аьдилов