
Аьрасатнал халкьуннал мазурдийсса литературалул творчествалул чIарав бацIаву мурадрайсса «Языковая арт-резиденция. Музыка слова» тIисса федерал проектрал лагрулий жулва буккулт кIул буллай буру Дагъусттаннал халкьуннал шаэр ПатIимат Рамазановащал.
Бувну бур ПатIимат Дагъусттаннайсса Цалчинмур ЦIувкIуллал шяраву. Шиччар бувксса дунияллийх цIа ларгсса пагьламантал. Шиккусса гьава бувцIуну буссар халкьуннал балайрдал, хьхьурдурив – ттаттахъал чувшивриясса хавардал. ПатIимат Рамазанова бур лакку мазрай буккайсса республикалул «Илчи» кказитрал отделданул редактор, Дагъусттан Республикалул халкьуннал шаэр, цил назмурдугу «Аьрасатнал ттизаманнул литературалул антологиялувун» дурхсса.
ЦIанил буржлув буллай бур
«Халкьуннал шаэр» тIисса цIаницIун бавхIусса суал ПатIимат Рамазановал куртIсса жаваблувшиннарай кьамул бай.
– Награда хъинну лахъсса дур, ванил кьадругу бикIан аьркинни. Амма, хьхьичIва-хьхьичI, на ва наградалия ххарира лакрал мукъул хьхьичIуннайшиву хIисаврай. Ттул сайки щалла творчество хас дурну дуссар аьзизсса улклун ва ттулва халкьуннан, – тIий бур шаэр.

ПатIиматлул тIутIимунийн бувну, миллат уттавану бушиврул ца агьаммур факторну хъанахъиссар ниттил маз.
– Ва хъамабитарчан, лакъахьларчан, зунттурдал, неххардил, вацIрал ва авлахъирттал цIарду лакку мазрай къабалларчан, зумух къаласларчан, бучIантIиссар цайми, дулунтIиссар вайннун цалла цIарду ва буккан бувантIиссар къалпсса тарих.
Ттун ккарккунни нава барча буллалисса, билаятрал гьарца мурцIния оьвтIисса, нава тIутIавун бахьлаган буллалисса инсантурал дакIнийхтунусса ххаришиву. Вана укунсса лахIзардалгур буржлув буллалисса, цIанилгур буржлув буллалисса хъиннува хъунмасса хIарачатрай зун.
«Илчи» кказит тарихрал летописьри
ПатIимат Рамазановал пикрилий, хIакьину, соцсетирдал информация най буна ппив буллалисса чIумал, миллатрал прессалул миссия биялну баххана хъанай бур.
– Кказитру ччянива хавардалмину бакъар. Вайннуй ялу-ялун чIяву хъанай бур куртIсса аналитикалул журарду. Жул «Илчи» кказит – Лаккуяллил тарихрал летописьри. Ва так лакку мазрайсса кказит бакъар, ва аьзизсса къатлуясса хаварди ва чIара ватандалущалсса дахIавур. Жунма дакIнийссар, деградация дайдишайшиву цалла культуралул, ирсирал кьадру бакъашиврия. Мунияту жу хIарачат буллай буру му кIюласса ххал цIакь дуллай, цIусса дахIавуртту сакин дуллай.
Январьданий изданиялун 35 шин хьуну дур. Ва тIааьнсса фактри. Амма цайми цифрардал шаэрнавун ццах бутлай бур.
– Лакку мазрай гъалгъа тIими ва ккалаккими ялу-ялун чан хьуну най бур. Зунттавугума. Жулва мазру жучIанма азардахъул шиннардий най бивкIссар, дакъассар жухьра ихтияр ми бухлаган битансса. Маз бакъахьурча, жува цару, туну? Бурив маз – буссар миллат, бакъарив маз – бакъа хьуссар миллатгу.
– Цукунни ца инсаннаву фактру ххал буллалисса кьянкьасса редактор ва сипатирттайну, образирттайну ялапар хъанахъисса шаэр яшайсса? ПатIимат мукIру хъанай бур журналистикалул думур цIупI дайшиву, шеърирдурив – ми «цаймири, лахъсса асардур, цалгу, цивппа чагъарданий ликкан къабувссаксса, итакъабакьайсса». Амма дур паракьат къашайсса къюву, дур нигь ца дачIи ттуршукулувун лакрал чичултрал лакку мазрай чивчумур буккинма къаикIанссар тIисса.
Шаэрнал бусласимунийн бувну, яла хъунмамур бала бур 1944-ку шинал халкь бизан баврил трагедия ва ттигу-шилагу шяраваллава халкь бивзун нанаву.
– Лакку мазрай гъалгъа тIутIисса бавахъал ник лаглай дур. ХьхьичIва оьрчIру гъинтнил каникуллай бунугу бикIайва зунттаву, хъунмур никиращал ихтилатирттай. Жулва оьрчIру ва оьрчIал оьрчIру аьзизсса аьрщарал щинайн ххув тIун аьркинссар, лавгмуниясса хавардах вичIи дихьлай, цалва халкьуннал бусаларду ва магьри кIулну хъуни хъанан аьркинссар.
Бур дакI ххари дуванмургу: энтузиастътурал зунттаву тIитIлай бур кIулшиву дулаврил гъинттулсса лагерьду, МахIачкъалалив тIивтIуну бур Лакку маз лахьхьаврил центр. Ва ринграйн буккан аьркинссар, цивппалусса талаталт бакъача, щалвавагу жямат, щалла общество.
Цифрардал технологиярттугу кумаграл ххуллийссар
ПатIимат вихну бур цифрардал технологияртту мюрщи миллатирттал мазурдин хъинну лякъиншиврийн.
– Ттул шяравудуш ва уртакь Мадина Зиркьуевал жула шяраваллиясса бусала искусственный интеллектрал кумаграйну сагъ бунни. Жагьилтурал командалул сакин дунни «Барти ТВ» проект – ниттил мазурдийсса цалчинсса онлайн-кинотеатр. ОьрчIаща бюхълай бур ниттил мазрайн таржума дурсса, пишакарсса дубляжращалсса мультфильмру ххал дуллан.
«Илчи» кказитрал редакциялий уссар компьютерданийсса мультипликациярдалсса лакку мазрай буллалисса Анвар Сагидов: синааьрщарая персонажру буллалисса ва ляличIисса хаварду ляхъан буллалисса.
– Ттул девиз – шеърирду баллан аьркинссар. Электронный СМИ тIалавну бур. Кказитрай чивчумур бюхълай бур буккин Африканавугу, Американавугу. Интернетрал дуллай дур мукунсса каши.
– Буссаривкьай бищун сикъавсусса текстругу?
– Буссар, – мукIру хъанай бур ПатIимат. – ЦIюрувкьусса темалийн багьаймур бищуннин журналистнал куртIну пикри буван аьркинссар. ЗахIмат буллан аьркинсса мудангу хъинмунил цIанийри. ЛухIисса ранг – му ттул ххуллу бакъар.
Зунттал чувнал сипат: захIмат ххирашиву, чувшиву ва «дагестанскость»
– Шаэр ПатIимат Рамазанован махъа нанисса никиран цир кьаритан ччисса?
– Ттул ник хъунна хьуну дур халкьуннал аькьилшиврий. Жун хьхьичIнугу дур «зунтталчув» ва «зунтталдуш» тIисса мукъурттицIун дахIин шаймур: захIмат ххирашиву, чувшиву, аькьилшиву, хъиншиву, алвагьшиву. Жу хъинну буруккинттарай буру инсантураву «дагестанскость» къаличIаврил ялув. РувхIанийсса хазнарду оьттуву, лавсъсса гьарца ссихIираву бикIан аьркинссар….
Ва шинал Дагъусттаннал издательствалий буккантIиссар назмурдал «Буттал къатлул бухкIуллий» тIисса цIусса лу.
– Маз, культура, миллат – вай ттуршукурдай хIасул дуллай бивкIмурди. Жунма къабучIиссар лакку дуниял, пикри бакъа, хъамабитаврил ххуллийх гьан дитан, – тIий бур Дагъусттаннал халкьуннал шаэр ПатIимат Рамазанова, цилва ихтилат къуртал буллай.
Анастасия Гапоненко
«Культурная карта» федерал порталдания таржума бувссар Бадрижамал Аьлиевал
