«Ххувшаврил ттугъ бищунцIа»

Абачара ХIусайнаев

АхIмад-Хан Султан – ссавнил пагьливан

Ххиссар брильянтру
Бюхттул зунтталу,
Ххиссар пагьливантал
Щунул щутталу.

На кIучI анна ина,
Ссавнил пагьливан,
Ссавний тархъан авчий,
АхIмадхан Султан!

Ина, ссапар бавхIун,
Ссавнийн лавхъукун,
Пулеметрал кайму
Канил дургьувкун,

Агь, чIа тIун икIай щин,
Лагай къазразан
Бан-битан бухлавгсса
Аскисса душман.

Пар чавай – кьутIавай,
Тиха личавай,
БивкIулул ххют куна,
Хъирив агьавай,

Уккан ара ина
Ламарал ххуттайн
На акъа цур тIисса
Хъару ду душман.

Магьи-душнил чIантIив,
Мюрш оьрчIал мурччив,
Дагъусттан барзунттал
ТалихIрал тIутIив.

Дуруччай, ссавницIух
ЦIу ларчIсса чIумал,
Вил пулеметирттал
ЧIутIул чявхъардал!

ПIякь тIий, хъяхъа тIий бур
Муххал ххуллурдай,
Ларххунма бур лухIи
Душру Мюнхеннай.

Ялугьлагьу, душман,
Ттигу бивкIулух,
Паранну машиннал
Кьисас-ххурххулух!

АбутIалиб Гъапуров

Щавурду хъин данну

ДакIурдива бувккун
Дяъвилул пикри,
Даврийн дирину дур
Халкьуннал ликри.

Дардру ва буруккинт
Берлиннайн лавгун,
Шадлугъ ва тирхханну
Тархъанний лирчIри.

«Зулмукарнал ахир
Оьнийн дуккайссар», –
Ччянива куссия
На балайлуву.

«Оьсса ттуккун гьиву
КIусса лякъайссар», –
Ччянива куссия
На къумузрахун.

Абакар Мудунов

Ххуллухъин

Лухччи тIутIахь дунура,
Цанни ссав аьраххайсса,
Дахьва хъатIавух буна,
Цанни аьрххи аьрайнсса?

Най бур аьрайн жагьилтал
Аьраххуллу бувгьуну,
Щала щарнил жяматгу
Гай тIайла буккан бувкIун.

Кув бур аьтIий, кув жап тIий,
Ххуллухъин буваннав тIий,
Кувгу ххуллухъиндаран
Ччергъилттухун балай тIий.

ДакIру дачIра хьуннинна
Дучрал хIухIу увкуна,
Гайннул гюнгутIал чIурдал
Бачайшиву бувсуна.

Ссавруннайсса ттурлукIа
Дукьаннин бургъил хьхьичIа,
Лакрал жагьи-жугьулнал
Кьяпри галай бувуна.

Ца акъа-акъа арснал
«Дадай, барчаллагь» кувкун,
Ниттил кIирисса мукьал
Аьрщи ччуччин дуруна.

«Заннайн аманат» куну,
Гьан увуна арс аьрайн,
Ватан тIурча аманат
Дуруна цила арснайн.

Юсуп Хаппалаев

Къачивчуссар, ххирай

Къачивчуссар, ххирай, на вийн чагъарду
Дяъвилул шиннардий, дакI дачIра дуллай,
Аьчух къадурссар вихь дакIниву дардру,
ЧIурмучIиллу хьуну диркIнугу кьутIлай.

Ларгунна дикIийча гай жагьил шинну,
ЗахIмат ва кIушиву хъачIунттайнура,
Ларгсса кунна жула аьзизсса нину,
Лавгсса куна жула аьзизсса ппугу.

Чан хьусса гайннанни оьрму, дуниял,
Къаккавксса гайннанни цала лахъ хиял,
Жунмая кьабивтсса оьрму талихIран,
Жувару гайнная махъ ливчIсса дахьтал!

Амма ва талихIрайн жува бияннин
Цими лахъазанну лахъан багьуна?!
Циминнах аьтIаву, циминнах маоь,
Жагьилну бунува, дуллан багьуна?!

ДакIнийнна дикIай ттун жула ангузи,
МучIаяту дурну, урттул ранг щусса…
Къуллугъ байва ганил виха ва ттуха:
На даврийн нанийни, ина – дарсирайн.

Духьунссия хIикмат га ангузуву,
Жула гъилишиву ядуллалисса,
Жула букъавс дардру дурчIин дан шайсса,
Жула захIматшиву бигьа дан шайсса.

Гай дяъвилул шинну дакIнин дагьувкун,
Гай захIматсса шинну
хьхьичI дацIан дуркун,
МахIаттал къашара на жигдатIрурдай,
МахIаттал къашара кIяла хьу чIантIай…

Ттул ххирасса дус, ттул хIакь кумагчий,
Ттул хъачIрай хъаттирдал
гьава бай тIинттуй,
Къаккакканнав оьрчIан: жуланан, чилнан –
Га оьттул ттуриян тачIав оьрмулий!

Иминшиврул ардай талихIрал балай
Гюргу тIий личIаннав гьарца муданма,
Гьарца шаттирахун ххувшаву ласлай,
ЛичIаннав жула ник талихI къювунма!

Муркъилинахъал ХIажи

Виричу

Баргъ ссавний буссаксса
Чани гьан буллай,
Къашайссар лухIи-цIан
Чанна дуниял.

Барз ссавний буссаксса
ЦIурттаву пар тIий,
Къашайссар хьхьугу цIан,
Ттурлу дунугу.

Дуссаксса аьрщарай
Инсаннал инсап,
Лагьгу къахьунтIиссар
Цаягу инсан.

Дуссар дунияллий
Ккуллагу, цIугу,
Амма ми дух дайсса
Буссар виртталгу.

Мирза МахIанмадов

Оьрму

Оьрмулул нуз тIиртIуну,
На хьулувух уххайхту,
Гьан багьуна дяъвилийн
Талан так оьрмулухлу.
Оьрмулухлу, инсаннан
Бувагу цал булайсса,
Оьрмулухлу, дахьа ттун
Цил тIин-тIааьн кIул хьусса.

Ттул дарвачирайх ришлай,
Най ия душман гужну,
Ник рищун дан кьасттирай
Ватан ва тархъаншиву.
Дакъая къаучинна
Рирщумур цIун къахъанай,
Угь тIий дия аьрщира,
Душманнал ккуччу дуллай.

Гьич, ниттил ккукку кунна,
Дурвавлий нахIусса зат?
Гьич, тархъаншиву кунна
Дурвавлий ххирасса зат?
Ватан мютIи шайххивав
Муххайн ягу ккуллардайн,
Тархъаншив дагьайххивав
Зулмулул хьхьичI никирттайн?!

Гьаз хьуна буттал улклул
Щалвава агьлу-авлад, –
Ливхъуна жул оьрмулул
БакI кьукьин ччисса жаллад.

Ливхъуна ццаххандарай,
Никъурал хьхьа буцанцIа.
Оьрму бия хъирив най
Ххувшаврил ттугъ бищунцIа.

Чивчуссар ттуй ккуллардах
Оьрму уттавашиву,
ДирчIан къашайшив турлих
Халкьуннал тархъаншиву.
Чивчуссар оьттух нагу,
Дунияллун кIул буллай
ХIакьсса, уздансса оьрму
Бушиву ттул аьрщарай.

Салимат Кьурбанова

* * *

ЦIарал бурхIулттава,
Оьттул хьхьирива
Ина чичайссия
ТтучIан чагъарду,
ГъалбурцIил дакIнива
Ццах бакъа махъру –
НигьачIисса ттул дакI
Пахъ дагьан дансса.

«АьматIра ттул хъирив,
Ттуй цIими хъанай,
На цIарал ламаран
Щинал щатIира.
На чIутIул ккуллалун
Чарил ххялира,
Ххирай, шаврий яру
МурчIи мабара!»

На ялугьлай бивкIра,
Ялугьлай бивкIра,
Дяъви къуртал хьуннин,
Душман ух аннин.

АьтIун багьсса чIумал
Балай тIий бивкIра,
Балай тIун аьркинний
АьтIун багьуна…

Мурчал хъару дусса
Оьру бидавлий
Буттал шяравунай
УчIансса ххива.
АьтIий мурчIи къахьун
БакIраву яру,
Итталу вил сурат
Ядуллай бивкIра.

Агь, ина увкIунна,
Тихва ливчIнугу,
Баллай бур вил чIугу
Лахъсса бургъилу;
«На чIутIул ккуллалун
Зунттал ххялира,
Ххирай, шаврий яру
МурчIи мабара!»

Аьбдул Мирзаев

* * *

Бизар хьухьунссар аьрщи
Дяъвилул ттявх-шявхлия,
Бизар хьухьунссар ссавгу
Янсаврал ттуруллая,
Цими оьрмулийн хьхьири
БуркIнану лавкьуривав?
КIукъакIулсса бивкIурдал
Цими ивчIан увривав?
Дяъви ккавкнанни кIулсса,
Къаккавкнан ча кIулхьунссар,
Цаннив жула иттав макь
Ттигу кьакьан дурасса.

Бадави Рамазанов

Урша гъавгъ душ

Ттул дуснал яруннил жавгьарду бакъар,
Мудан ганал хьхьичIух дур цIаннал пардав,
ЩяивкIун щугълурдай гьан дай кьинирду,
Ягу занан икIай аьсаврал хъирив.

Хьунаавкьнал цахьва «ивзрав» учирча,
Ка дугьан тIитIин дай хьхьичIуннай кару.
КIичIиравух найни, чару бахчирча,
Чулинмай палцI бувай, аьсав къуч дурну.

Ганал чIиви оьрчIгу карав увцуну,
Цал-цал щяикIара на ганал чIарав,
Яла ганал кунма яру лавкьуну,
Лагара оьрчIнийсса оьрмулул хъирив.

Ттун ккаккай чIаххувоьрчI
бярнил ккурккайсса,
ТIартIсса хIажакрава никру чIалайсса
Ккаккай урша гъавгъун аьтIисса душгу,
Душнин къащи дуллай къавтIисса оьрчIгу.

Ккаккай кIичIираву, маразгу бавхIун,
Ттула дус личIлулну пагьламан лахълай,
Ягу чарттаракIи кIунттил бувгьуну,
Левххун нани хъатIу бивтун щяв бутлай.

Ттун ккаккай учкъула, оьрчIру, тIуркIурду,
Мужаллатру тIартIсса жула луттирду,
ЦIунил дакIнийн багьай парталул цIаний
Дус ва нава бивсса, сумкарду бишлай.

Амма ляличIину дакIний дур кьини,
АцIилчинсса класс бачIвану ливчIсса,
Жула дус фронтрайн нанисса кьини,
Жагьилтурал дурцIун, пургъун нанисса.

Арснахь ххуллухъин тIий дия нинугу,
Шавхьсса ккунукругу бувгьун кIунттиву.
Урша гъавгъсса душгу ккавккуна гикку,
Карщул къатта бихьлай ганал жипливу.

Ганияту мукьах ттун къаккавккуну
Ттул дуснал шанна шин фронтрай дуруна.
Яла аьсавращал занагу хьуну,
Щарнил агьлу ганан чIуний бувчIуна.

Так цала ниттил чIу ганан къабавна, –
Ттул дус зана хьуннин га къалирчIуна.
Урша гъавгъ душнищал архIал лавгуну,
Ххал дурна ниттил гьав, канил ках дурну.

ЦIанагу ттул дус ур канил ках-шах тIий,
Цала арснал сипат цукунсса дурив.
Бунугу къатлуву чирахъ пар-пар тIий,
Ганал хьхьичIух гара дур цIаннал пардав.

Арулла наааьна аски душманнайн,
Ттул дуснайн га кьини цал дуккан дурсса.
Арулва барчаллагь урша гъавгъ душнийн,
Дуснайн кьини дуркний, чIарав бавцIусса.

МахIаммад-Загьид Аминов

«Ттул Нину» тIисса поэмалува

ЧIун архIал оьрчIавух тIуркIу тIий уна,
Пар куну лавгунни оьрчIшиврул гьантри.
Лултту дирзсса мучIал дурухлу кунна,
ЛирчIунни дакIниву кьурчIисса ттангъри.

Циваннив аьгу тIий, на ххира айвав
Бургъилу щядиркIсса чIаххуврал къарил.
Ттун ччяни дурчIуна гай мукьал савав:
Ятин ххира айсса ивкIун ур ганил.

Ятин! Бутта акъу. Царив, кIиярив?
Ци тахсир хьуссар ттуй, на ятин уван?
Агь, къабучIиссияв ва дунияллий,
Жулгу ппухълу буну, жугу шадну хъян?

Ттуршая був чугу хъюву кьабивтун,
Ларгунни оьрчIшиву хъув чIаллу батIлан.
Кьавкь ччатIул парчагу хьуву лабивтун,
Ларгунни маршраву бярч канаки бан.

Чунна тIий, чунна тIий, оьрчIшиврухь цIухлай,
Къапулухун увккун, мюршну ябитав:
ДарцIуну дур нину, хъирив дуруглай,
Мукьал ккузригу бур ххарисса иттав.

Ххарину дур нину, на хъуна хъанай –
ОьчIарарайн чIила щун дуранугу.
Пашманну дур нину, на хъуна хъанай,
Ппу лавгсса дяъвилул чIу бухлавгнугу!

Нураттин Юсупов

КIул акъасса солдатнаясса баллада

Рожокрал чIу лагь ба
Чансса, пионер!
Шагу лагьну гьаз ба
Чансса, пионер!
Шикку – ватандалул
Ва вирдакIрачIа,
Шикку – Кремлилул
Мусил цIукучIа
Солдат урча шанай,
БагьтIатIал хьуну,
Талай,
Талай,
Талай
Вихлу ва ттухлу.

Бюхъай ванал нину
Мариям дикIан,
Бюхъай ванал нину
Мария дикIан…

КIюрххила га ниттил
Арснайн чIу бувай:
— Арс, кIюрххилсса дукан
Нанукьай шавай,
НакI винна ххирасса
Дурча дякъавай!
Арснал учай: — Дадай,
Ссавур да чансса,
Ва Москав буручлай,
Ттул чIун дакъарча.

Ахттайнмайгу ниттил
Арснайн чIу бувай:
— Арс, ахттайнсса дукан
Нанукьай шавай,
ХхункI винма ххирасса
Бурча бякъавай!

Арснал учай: — Дадай,
Ссавур да чансса,
Киев ххассал буллай,
Ттул чIун дакъарча.

Ахттакьунмай ниттил
Арснайн чIу бувай:
— Арс, гьанттайнсса дукан
Нанукьай шавай,
Накь винна ххирасса
Дурча дякъавай!

Арснал учай: — Дадай,
Ссавур да чансса,
Рейхстаграй ттугъ бишлай,
Ттул чIун дакъарча.

ЧIун дакъарча, талай –
Ххишала ниттил,
КIяла гьухъа кIурай
Къашюшиншиврул,

Ттуруллул бакъа баргъ
Къабугьаншиврул,
Гъарал бакъа цIупар
Къаучиншиврул,

Ххишала шагьрурду
Къалекьланшиврул,
Дирсса лачIал хъуру
Къаччучланшиврул,

ТIутIайх бичланшиврул
Бяълилул мурхьру,
Шадну зананшиврул
Дарсирайн оьрчIру.

Рожокрал чIу лагь ба
Чансса, пионер!
Шагу лагьну гьаз ба
Чансса, пионер

Солдат урча шанай
БагьтIатIал хьуну
Талай,
Талай,
Талай
Вихлу ва ттухлу.

Ппал дюхлай, ппал дуцлай,
Шану къабиллай,
Нину дурча ганан
Жуларду дуллай.

Аьркин шайхту, цува
Га чантI чинтIиссар,
Так рожокрал чIу ба
Ина, пионер!

Ссугъури Увайсов

ДакIний битира ппухълу

Басласисса марххалттал
ТIартIсса мачIурдил чIарах,
СсихIирал ттуруллавух
ЧIалачIисса ламурдайх
Поезд тIаннул нивсирдайх
ХьхьичIунмай бур левххун най.
Анаварсса поездрал
Куях ва урчIах личIлай,
ЦIу ларгсса ва аьрщарай
Бомбардал аьшругу дур
Буттахъал базурдайсса
Щавурду кунна цIалай.
Мармарчарттай чивчусса
Зиярат бакъанугу,
Гай аьщурдил буслай бур
Гикку вирттал ливтIшиву.
ТIутIах чивчунугу бур
Гай аьщурдил хъазамрай:
«ДакIний битира, арсрув,
Зула ппухълу хIурматрай!»

Бахттун Гъазиева

Арснал арснахь

Чувшиву дан ччайяв ина лавгусса,
Аьрайн дустурачIан, миннал чул бугьан.
ДакIниву лабитлай бакIран ккавкмургу,
Кьисас ласуншиврул душмантурая.

Вила буттал ниттил ппугу ивкIссари,
Душманнащал талай вил оьрмулуву.
Къадуртссар ганалгу ттиликI душманнайн
Инагу марутав душманнайн ттиликI.

ДучIайссар ххира арс, чувнал бакIрачIан,
ЗахIматсса кьинирду, бан-бит бухлавгсса.
Нитти-буттан арсну лявхъуну мукьах
Ниттил ккукку хIалал буван аьркинссар.

Дуссар ххирасса арс, виву тарбия,
Кьянкьану дирхьусса вил нитти-буттал:
Нигь дакъа, кьянкьану, хьхьичIунай ачин,
Душмантурал иттав къалану кьутIин.

Ккашигу булухIи, мякьгу булухIи,
Иш багьний жан харж дан
махъаллил машав.
Вархьунтурал оьван лабикIлакIисса,
Бюхттулну гьаз да бакI, нигьа маусав.

Заннал кабавкьуну, учIантIиссара
Аьзизсса ниттичIан, ххира буттачIан,
Щала лакрал миллат, щалва Дагъусттан,
БикIантIиссарча, арс, вия пахрулий.
Лажин хIадур дурссар
Р. Башаевлул