Аьдатравун дагьсса куццуй, октябрьданул 5-нний кIицI лагарду Учительнал кьини.
КIулшиву дулаврил система анаварсса бущилий даххана хьуну най дур. Шиная шинайн ялун диллай дур цIушиннарду, учиннуча, къулайссагу, цин лархьхьуну захIматссагу. Амма Лаккуй яла агьамсса буруккиннува личIлай бур шиная шинайн дуклаки оьрчIал аьдад яларай дагьлагьаву. Ца чулуха дуклаки оьрчIал хьхьичIуннайшивурттая ххари хьунсса ишру чан бакъахьурчагу, яхI гъагъай цалчинмур сентябрьданий – байбихьулул классравун нанисса, махъра-махъсса занг рищаврил кьинигу школа къуртал буллалиминнал аьдад, ларгмур шинах бурувгун, кьияма чан хьуну хIисав шайхту. Къакьукьланнуча хъинмунийнсса умуд! Лакрал райондалий хIакьину школарду ххуйсса тагьарданий бур. КIулшиву дулаврил управлениялул каялувчи даврих гьавас бусса оьвхъусса жагьил ур. Цувагу, шагьрулий угу-увну, хъунагу хьусса ухьурчагу, ччяни кIанттулгу хьуну, педагогтуралгу, агьалиналгу дянив бусраврай ур. 

Изображение

Шагьмилов Сулайман Зураблул арс ва даврий зун увкIун шиннарагу хьун дурар. Увну ур ва 1994 шинал захIматралгу, кIулшиврулгу кьимат лавайсса кулпатраву. Ванал ппу Зураб бусса оьрмулулий зий ур водительну. Нину ХIабибат – педагог. МахIачкъалаллал 10-мур школа къуртал бувну, дуклан увххун ур Праволул академиялул юридический факультетрайн. Муния махъ – ДГУ-лул юридический факультетрал магистратуралийн. Зий айивхьуну ур МВД-лий. Яла лавгун ур Аьралуннаву къуллугъ буллан Хабаровскалийн. Аьралий бурж лавхъун махъ тиккува Хабаровскалий зун увххун ур Аьралий силисталул комитетрайн. Ца шин тикку зийгу дурну, зана хьуну Дагъусттаннайн, зун увххун ур Дагъусттаннал паччахIлугърал технический колледжравун. Ххюра шинай дихьлай ивкIун ур микку дарсру. Лакрал райондалийн КIулшиву дулаврил управлениялул каялувчину зун увкIун ур январьданий.

– Сулайман, ина, шагьрулий хъуна хьусса оьрчI, зунттавун му жаваблувсса къуллугърай зун учIан сигу-сивсуну, рязи шавринма хIурмат хIалалли.
– Мяйжаннугу, ттул щала оьрчIшиву ларгунни шагьрулий. Зунттавун учIарчагу, хъинну нажагь. Амма дахьа зун увкIсса Зураб ХIусайновичлул ттуйнма ва къуллугърай зун оьвчайхту, гьай-гьай, кIихIуллану къаивкIра чингу къахьунссар. Цалчин вардиш акъасса кIану, кIилчингу, каялувчинал даврил бюхъу- сант къакIулшиву. Ца чулуха цIуну увчIусса, жагьилсса райондалул бакIчинал тавакъю инкар бангу дакI диллай дакъая. Ттуйнна дурсса вихшалдаралгу дакI дацIан увнав. Аллагьнайн таваккул бувтун увкIра. Администрациялул зузалтралгу, педагогтурал коллективралгу дакI тIиртIуну кьамул унна. Шагьрулий хъуна хьурчагу, зунтталчунал оь буссар, мархри шиччассар. На цалчин ивра ттула буттал буттал шяравун ТтурчIайн, лавгра буттал ниттил шяравун Хъусрахьхьунгу.

– Зун увкIун цалчинсса гьантрайва райондалул бакIчинал вий бивхьунуккива жапасса масъала – шин ва дачIиннул мутталий лавкьун бивкIсса Ххюлуссуннал школа зузи бансса чаран лякъин.
– Му хьуссар, учиннуча, ттул «боевое крещение». Мяйжаннугу, райондалул бакIчинащал ва идарарттал каялувчитуращал Ххюлуссуннал шяраваллил агьалинащал хьунабакьин лавгсса базилухь цалчинма-цалчин жу бувхру школалийн. 2024 шинал дуккаврил шинал хьунийн цIу буккан бувну, гьарца къулайсса шартIирдал лащу-щаллу бувсса школа бачIва лявкъукун – муна микку хьура пашман. Школа бакъасса кIанттай оьрмугу бакъассар. ХIакьину школа бачIва хьун битарча, гьунттийнин шяравалугу дачIра хьуну лякъинтIиссар, жуннарагу хавар бакъа. Амма бигьасса иш бакъархха шинал дязаннив школа тIитIлан. Шайссар-къашайссар тIий бия. Барз чIарах букканнин оьрчIругу лявкъуну, шярава бивзун лавгсса учительталгу зана бувну, школалул нузкьун тIиртIусса кьини ттун бувчIуна, кьаст лахIарча, дан къашайсса цичIар дакъашиву, хIарачатрал чIарав Залгу ацIайшиву. ТIайлассар цалчинсса экзамен жапасса дия, амма мунил на сасан увунна.

– ХIакьину ци макьулий бур Ххюлуссуннал школа?
– Гъилисса ва чаннасса классру. АцIаксса оьрчI ур школалийн занай. Ци бухьурчагу, школа ябан бювхъунни, буруччингу хIарачат банну.

– Цими школа бур хIакьину райондалий? Цими дуклаки оьрчI ур?
– ХIакьину райондалий зий бур 16 школа, вайннува 9 гьанусса кIулшиву дулаврил, 7 – дянивсса даражалул кIулшиву дулаврил. Зий ур 220 учитель. Аьмну райондалий дуклай ур 626 дуклаки оьрчI, вайннава 1-мур классравун увкIун ур 52, 9-мур классравун – 78, 11-мур классравун – 39.

– Школарду ци тагьарданий бур?
– КIулшиву дулаврил идарартту ххуйсса тагьарданий бур. Гьарца школалий педагогтурал ва технический зузалтрал кумаграцIух дурссар ремонтру. Капиталсса ремонт дан багьлай бур Кьубиял ва ЧIарттал школардай. «Капремонт ОО» программалул лагрулий вай кIивагу школа бувтун буссар 2027-2028 дуккаврил шинал капиталсса ремонт дансса школардал сияхIрайн.

– КIулшиву дулаву паччахIлугърал яла хьхьичIунсса ххуттайсса мурад бур гьар чIумала. Гьашинусса дуккаврил шинаву цукунсса цIушиннарду ххи хьуну дур?
– ПаччахIлугърал яла агьамсса мурадну бур экономика ва граждан общество ттизаманнул бущилий хьхьичIуннай шаврицIун даркьусса кIулшиву дулаву. Гьашину хаснува къулагъасрайн ларсун дур щалагу Аьрасатнал лагрулийсса кIира проект – «Добрые игры» ва «Орлята России» тIисса. Вай зузи даврих хъуннасса къулагъас дикIантIиссар жула райондалийгу.
- Чара бакъа аьркинсса проектру дур, махъ бакъа. Амма ми циняв оьрус мазрай щурущисса дур, ниттил мазрансса чIун ссуссукьу хъанай дакъассарив? Цалчинмур классравун бувкIсса оьрчIан ца-кIиннан бакъа лакку маз кIулну бакъа лякъаврил ялув райондалул бакIчи Зураб Куччаевлул гьаз бувсса аваралия бавхьунссар.

– Миллатирттал мазурдихсса къулагъас хьхьичIунсса ххуттай ккаклай бур регионнал кIулшиву дулаврил политикалул. ФГОС-рацIун бавкьуну, нитти-буттал рязишиндарай цIусса дуккаврил шинаву ниттил мазру лахьхьин буллай байбивхьуссар 37 детсадраву. ЯлунчIил жула районгу бюхъай дагьан му пилотнайсса проектравун. Амма му проект зузи даннин къабавцIуну, райондалул бакIчинал тIалав бувсса куццуй, хIакьинува байбивхьуссар 2-вагу детсадрай лакку маз лахьхьаврих къулагъас дуллай. На навагу кьянкьану ялув ацIантIиссара. Шагьрулий увну хъуна хьусса ттун ттунмагу сивсуну гъалгъа тIунну лакку маз къакIулли. Хъунма махъ буслай акъара, Лаккуйн учIавривун асар хьунни лакку мазрахсса ччаву, хIайп тIий ура къакIулну бушиву. Ттущала байсса ихтилат лакку мазрай бара тIий тавакъю бара гьарцаннахь. ХIарачатрай лахьлай ура навагу.

– Аькьлу цалий бацIан бувасса чIаваминнай жунна ятсса идеология ялув духIлахIисса, няравун къалпсса пикрирду бакьлакьисса гужру ча-бухьурчагу буклай бур. Мунийн данди бацIан бюхъансса ци чаранну ляхълай буссар школалий?
– Мунил чулухуннайгу паччахIлугърал кьянкьасса ялув бацIавугу, тIалавшиннагу дур. ГьануцIакул баххана бувссар обществознание лахьхьаврил курс – утти му лахьлай байбишинтIиссар 9-мур классрая тийнмай. «Основы безопасности и защиты Родины» тIисса курс бачIлачIиссар кIира дарсирайх: ца оьрмулул мюхчаншиврун хас дурсса, цагу – байбихьулул аьралий хIадуршиндаран. Ххюйлчинмур классраву ххи хьуссар цIусса дарс – «Духовно нравственная культура России». 2027-2028 дуккаврил шиннардий ва дарс дикIантIиссар 6-7-ми классирттавугу. ЦIана Дагъусттаннал КIулшиву дулаврил министерствалул ххал бигьлай бур ва дарсирансса луттирду итабакьин 4-мур кварталданий. Мукунна ххи дурссар буттал кIанттул тарих лахьхьаврин хас дурсса ссятругу.

– Цукунсса хьур ОГЭ-лул ва ЕГЭ-лул хIасиллу?
– 2026 шинал школа къуртал буллалисса 25-гу оьрчI итаавкьуну уссия ЕГЭ-райн. Оьрус мазрал ва математикалул ЕГЭ дуллусса 24-гу оьрчIал лавсъссар дянивсса кIулшиву ласаврил аттестат. «За особые успехи в учении» тIисса 1-мур даражалул медальданийн ккаккан увсса 11 выпускникнава 4-ннал ларсунни 2-мур даражалул медаль, кIия –Гъумучиял школалул, ца – Щардал ва цагу – ГьунчIукьатIрал. Медаллу ларсса 4-гу оьрчIан буллуссар райондалул чулухасса барчаллагьрал чагъарду ва ацIния ххю-ххюазарда къуруш бахшишрал.
Кьубиял школалул дуклаки оьрчI М. Дибировлул лавсунни яла лахъсса баллу – 80-лунния ливчусса: оьрус мазрал, математикалул ва информатикалул аьмну – 250 балл. Гъумучиял школалул дуклаки оьрчIал: А. Сулаймановлул – 190 балл, Ф. Саидовлул – 189 балл.
2026 шиналсса ЕГЭ-лул хIасиллайн бувну, кIицI бан бюхъанссар, 2025 шинах бурувгун, хьхьичIунсса хьушиву. Ккаккияртту ккалли данну ххуй хьуну дия математикалул, обществознаниялул, тарихрал, биологиялул ва информатикалул. ОГЭ дуллунни 76 оьрчIал. Вайннава марцI ххювардайсса аттестат лавсунни 11-ннал.
– Август совещаниялий ина кIицI лавгуна цаппарасса дарсирдал учительтал биялну бакъашиву. Щаллу хьурив зунсса учительтал?
– Масъала щаллу хьунни так Щардал школалий. ЧIарттал школалий аьркинну ур математикалул ва физикалул учитель, ГьунчIукьатIрал школалий – ингилис мазрал ва Уриннал школалийгу – байбихьулул классирттал учитель.

– Байбихьулул классирттал дуклаки оьрчIру гъилисса дукралул дузал баврил масъала цукун бур?
– Му дур кулпатирттан кумагрансса паччахIлугърал бакIчи Владимир Путиннул тIалавшинна. Школардал хьхьичIсса мурад – дуллалисса дукралул качествалул ялув бацIавур.
Июль зуруй КIулшиву дулаврил министерствалул агьамну ккавккунни кIира нюжмардийсса дукралул меню, СанПиндалул кьараллацIун бавкьуну, цила чIумал школардал сайтирдай ришлан.

– Цукун ларгри оьрчIал гъинттулсса бигьалагай чIун?
– Мукьва школалий тIивтIуну буссия дяхттасса лагерьду. Микку бигьалаглай буссия 7 шиная 17 шинайн бияннинсса оьрчIру. Ккурккуллал, Щардал ва ШавкIуллал школардайсса лагерьду зий буссия июньдалул 5-нния 29-ннийн. Вай лагерьдай бигьалавгссар 70-ннийн бивсса лагмасса школардаяссагу оьрчIру. Гъумучиял школалий лагерьданий июньдалул 9-нния июльданул 12-ннийн бигьалавгссар 80-ннийн бивсса оьрчIру.

– Буси ххисса кIулшиву дулаврил идарарттал давриягу.
– Райондалий зий бур Гъумучиял оьрчIал магьирлугърал школа. Зий дур балайлул, хорданул, къавтIаврил, халкьуннал инструментирттай руцаврил отделенияртту, театрданул ва канил давурттал кружокру. Аьмну магьирлугърахун ва творчествалухун машхулну бур 220-ннийн бивсса оьрчIру. Школалул тарбиялувтал даингу чялишну гьуртту шайссар райондалул лагрулийсса мероприятиярттай, къавтIаврил ансамбль хьхьичIунсса ккаккиярттащал гьуртту шайссар республикалул лагрулийсса конкурсирттай ва фестиваллай.
Зий буссар мукунма оьрчIал ва чIава жагьилтурал спортрал школа. Миккун занай ур 190 оьрчI. Яла машгьурну бур волейбол, теннис. Ччя-ччяни шайссар турнирду, бяст-ччаллу.

– Барчаллагь хъунмасса, Сулайман Зурабович. ТIайлабацIусса, хьуннав дуккаврил шин! Кабакьиннав вицIун Занналгу!
Ихтилат бувссар


Зулайхат Тахакьаевал