«Ташулул-ХъункIултIутIи»
Га кьини Аминат, цищала ца поликлиникалий хIакинну зузисса, Раисат тIисса дус-ихтиварначIан, ганил кIилчингу увсса арс хъуна уван лавгуна. Гай кIивагу зий бия МахIачкъалаллал хьхьирицIухсса поликлини...
Га кьини Аминат, цищала ца поликлиникалий хIакинну зузисса, Раисат тIисса дус-ихтиварначIан, ганил кIилчингу увсса арс хъуна уван лавгуна. Гай кIивагу зий бия МахIачкъалаллал хьхьирицIухсса поликлиникалий хIакинталну. Аминат хIакин-терапевтну зий бия, Раисат – лор-хIакинну. Гьай-гьай, Аминатлул цуппа нанишивугу телефондалувух оьвкуну, бувсуна…
Муния-тания ихтилатгу бувну, дукралийн бисмиллагь бувну махъ, Аминат ларзулун буккайсса нузачIан гъан хьусса чIумал, гикку, чIавахьулттил хьхьичIсса чIамуй, ца аьжаивсса ххяххия ххал хьуна:
– Раисат ва ци ххяххияр? Ттун укунсса ххяххия уттинин къаккаркссархха? Вагь, ванил кьабакIрава ятIулсса тIутIигу хъятIий дур!..
– Муна му ххяххия багьана хьунура на щаргу хьусса, ттун оьрчIругу бувсса. Вин ккаркхьунссархха кинордаву авлахърай ххяххайсса хъунисса кактусру. Мина-ми кактусирттал ца журар му. Мунийн цийнмагу «Ташулул-ХъункIултIутIи» учайссар. Му цурдагу тачIав дирчIайсса дакъар. Хъатру дакъа, цинна дукансса, хIачIансса чан хьусса чIумал, цила чIапIивгу лагма лаган бувну, къуж диркIун, шанан дикIайссар…
Ва тIутIи дусса къушлий яхъанахъисса лас-щарнил ташугу, ташулул ахъулссагу дюрхъусса шайссар тIар. Утти вингуния чIунни ташулул хьун. Ина ттуяргума чансса хъунмасса бурахха. На вихьхьун ва ттула «Ташулул-ХъункIултIутIи» ижаралий дулунна, ххуйсса хасиятрал инсаннайнгу тIайлабавцIуну, яла оьрму ва хъункIултIутIул кунмасса хьуншиврул. Амма яла, щар шайхту, зана дуваннив багьантIиссар. На уттигу кIива-шанма оьрчI буван дакIнийну бура.
– Вагь, Раисат, ина шагьрулийгу яхъанай, чIявусса оьрчIругу буллан ччай бурав? Ми яла хъуни буллангурхха аьркинсса, цивппагу шагьрулул къумасса къатраву.
– Ттул лас къатри дуллалисса кIанай инженерну зий уссар. Ванал цакьнира ларсунни жула поселокрай къатри дувансса аьрщи, гьанурду бивзун буссар. ЦIусса къатрайн бивзун махъ бюхъайссар ттуяту «Мать-героинягума» хьун.
– Туну, ина ттухьгу «Мать героиня» хьу тIий бурав, вищала цану бикIаншиврул?
– Цу шарав ххал бан цал вин щар хьун аьркинни. Учин мукъун, хъами дунияллийн ляхъан бувссавагу наслу бизаншивруллихха.
Буниялагу Аминатлун цакьнира чIун хьуну дия щар хьун. Га чув-адаминал я къабацIанссагу бакъая, бакI-чурххал бювхъусса бия.
Хасиятгу Аминатлул ччима инсаннащал хIал бавкьуну, къуццу тIун бюхъайсса дия. ХIакиннал касму къадургьуну бивкIссания, бюхъайва Аминатлуя дипломатгума хьун. Амма вай ххуйми хасиятру зия дуллай дия ганин цуппа ташулул хьуншиврул ляличIиссава гьалмагъай ччай ушиву. Аминатлул оьрмулул шиннугу зувиннуха лирчуну дия. Амма цуппа цу-унугу ца тарснайн, цина къалавхьхьуманайн бакIрайн багьарахха тIисса нигь дикIайва ганил чурххавун дурххун…
Ца кьини даврий къашайшалт кьамул буллалисса чIумал, ялун уруган къашавайманаха къалавхьхьусса, уттасса хъачIругу дусса ца жагьил увкIуна ганичIан. Ганал цала бусаврийн бувну, га лачIунукку усса ия. Улу, ссаллив чемпионгума хьусса хавар бия. Ганайн цайнмагу Жабир чайсса бия. Ганал къюкIлил электрокардиограмма дурсса чIумал, Аминатлун бувчIуна, га дурххун дуну, цахъис хIаллайсса дигьалаган дитан багьлай бушиву. Мукун Жабирдущал цIуллу-сагъшиврия ихтилатрай бунува, ганал цакуну цала ка дирхьуна Аминатлул каний.
– Аминат Имрановнай, вил каний цукунчIавсса кIисса бакъархха, мукун исвагьисса душ уттигу щар къавхьунува бусса бурив?.
– Ургу, Жабир, цалчин, хIакиннал каний диша къакуна ка дихьлан къабучIиссар. КIилчин, даврий жухь ихтияр дакъассар чIюлушивуртту лахлансса. Шамилчингу, на ттигу ташулул къавхьуссара.
– Вагь, ванаххар шикку вил чIарав щяивкIун ина янилун багьсса жагьил. Цувагу вил касмулул каялувшиву аьркинсса. Нану, жура телефонну цаннахьхьун цаннал дулуннуча. Балики жула дянив ци-бунугу ца хъинмур хIасул хьун?
Амма Аминатлул ганахьхьун цила телефондалул номер къабуллуна, ганалссагу цихьхьунма къалавсуна.Раисатлул ижаралий дуллусса «Ташулул-ХъункIултIутIущал» Аминат шаппайн бувкIуна. Ганил бия цуппа заллусса ца къатта бусса секция. Га ласунгу нитти-буттал кумаг бувна. Раисатлул дуллусса тIутIигу Аминатлул, ганил кунна, чIавахьулттил чIамуй дирхьуна. Яла, га тIутIул хьхьичIгу щябивкIун, ваца ганищал ихтилат буллалисса кунма бия. Га тIутIулгу ганихь тIисса хханссия: «Инава тIиманачIанна ина кIункIу хъанан аьркинсса, вина ччиманачIан бакъача. Циван учирча, вина ччиманан бюхъайссара ина санну къабикIангума…» . Мува лахIзалий ганин дакIнийн багьуна: «На ина щар хьуннин ттуламур ташу къабанна, Аминат», тIисса, Ккуллал шяравасса Арсеннул цихьва куну бивкIсса махъру. Циваннив цихра ччаву хьусса га жагьил Аминатлул дакIнил ласлай акъая. «Утти ва тIутIул ттунма ташу буваннин ялугьларча, бюхъайхха мукунсса чIун дурагу къадучIан», тIисса пикригу хIасул хьуна. «Нану, нава тIийнасса инсаннайн оьвчиннача гьархьхьуну», – куна цихьва цила…
– Алло, Арсен, на Аминат бура...
– Вагь!.. Ва баллалисса вил чIу чIюхлахиссавагу бакъарив?..
– Ттун вищал ккаккансса маслихIат бурхха, жущава хьунабакьин хьунтIиссарив?...
– Вих хьун бюхълай акъара… чув хьунабавкьуну ччай бур вин? На яхъанай уссара ЦIусса поселокрайсса 4-мур линиялий, 15-чинми къатраву. Шикку на навалу яхъанай ура. Вай къатрал заллухъру жула шяравассар. Цивппагу Африканавун кIира шинайсса зун лавгун, къатрахгу уруглансса хIисаврай, ттухьхьун буллунни яхъанан. Вин чув хьунабавкьуну ччай бур жува?
– Ина увкусса кIанттай.
Амма цила Арсеннуйн оьвчирчагу, хьунабакьинсса икьрал дуллан бивкIукун, Аминат жагьжил хъанан бивкIуна: «Нава ахIмакьну зийвагу бакъаравав?.. Цал ялагу хъункIултIутIух бурувгуна. Ганилгу гьим дурсса хханссия тIайлану зий бура тIий. ХIасил, ахиргу икьрал хьуна АрсеннучIа шаппа хьунабакьинсса. Арсен, Дагъусттаннал университетрал физикалул ва математикалул факультет бувккуну махъ, цаппара шиннардий учительну зийгу ивкIун, махъсса ппурттуву МахIачкъалалив администрациялий компьютердацIун дархIусса даврий ия.
Арсеннул гьунттимур кьини базаллувун лавгун, ларсуна Аминат лайкьну хьунабакьинсса му-та. Усттул къур буванссагу, дукра нахIу дуванссагу. Яла дарвазалучIату нанисса ххуллугу марцI бувну, хIаятрал сий дучIан дуруна. Гиккува дурусну бивсса гьивчул мурхьиралу стол бишинсса пикригу бувна. Столданул дянив вазалуву бивхьуна цала ахъуву ххяххан дурсса ятIулла-ятIулсса хъункIултIутIал кацI.
Аминатлул, цила буттал ссурахъу РайхIанат зузисса парикмахерскалийн лавгун, хъамитайпалун лайкьсса куццуй бакьи-шакьин хьуна.
Аминат Арсен яхъанахъисса кIичIиравух бачайхту, арх акъа, кия чулийсса царай къатрал хьхьичI авцIусса, някIсса спортивный формалувусса адамина янилун агьуна. Гай кIичIиравусса къатригу инсантурал цалла дурсса ца зивулийсса къатри дия. Аминатлун бувчIуна га цуппа хьунабакьин хьхьичIун увксса Арсен ушиву. Гай цаннан ца ххал къавхьунугу дянив хьуну бия биялсса манзил.
– Аминат, ина ттун мукун бигьанма ххал шайссияв, укун гъанну ттул итталу бацIайссияв… Ва ттунна ккаклакисса макIрагу дакъарвав тIий ура.
– Дакъар ва макI. Вана ттул ка, дугьи, макI дакъашиврийн мукIру хьуншиврул.
Арсеннул, ганил ка цала канивунгу ларсун, бакIгу кьус диртун, канийн кутIасса ппай увкуна.
– Вагь, Арсен, инания Адамлул ва ХIавал багъраву яхъанай усса ура, – куну, ганал къур бувсса столданул лагмагу бувккун, ганз чIахIлуя бувсса креслорай щябивкIуна. Ганийнгу бувтун бия ккули душваврал щавшсса, ганз бакъасса бартбису. Гукунмасса кресло бия столданул тамур чулухгу.
– Ина тIисса Адам ва ХIава алжаннуву буни, гайннал ялувгу бивкIссар вана ва жула ялув кунмасса гьивчул мурхь. Амма ттун шикку шаттамур чIалай бакъар, гьивч бивттуну, жунма булун…
– Чув-бунугу лабивкIун бикIантIиссар пасат бувсса шатта, – куна Аминатлулгу.
Ганил увкусса мукъурттихун цукунчIавсса жавабгу къадуллуну, Арсен цала мангъалданучIан лавгун, шашликIгу ларсун увкIун, гай цал Аминатлул хьхьичIсса, яла цаламур хьхьичIсса, пIяй-пIяй тIий кIяласса бушкъапирттаву дирхьуна. Дия мукунна столданий диялсса салатру ва ахъулссагу.
– Аминат, вин ци кьамулли, коньяк рутIивив ягу чяхир?
– Ина дуртIумур хIачIанна.
– Туну, на жунна ца-ца ххюцIалла грамм жула оьтту зузи байсса коньякрал рутIинна.
– Учин мукъун, Аминат, жува ца шяравасса буру, ца классраву дуклай бивкIссагу буру. Ца шинал къуртал бувссар жува 10 класс. Вин кIулссания ттул дакI лехлахисса куц, ина ттучIанма бувкIун! Ина бучIаврих хьхьугу-кьинигу мякьну ивкIсса на… Классраву душру къачансса бивкIун бухьурчагу, бакIрал бювхъуссагу, исвагьиссагу, – ттул я мудангу вих луглан бикIайва, ттул дакI вил хъирив дакъа къадачайва… Бувсъссия на вихь яла махъгу, ина институтраву дуклакийни, ина ттунма ччай бушиву. Амма ина на архну ацIан увнав. Нагу яла, ттуйва нава гуж бувну, вищалсса дахIаву кьукьин дурссия…Му лахIзалий Арсеннун хIисав хьуна Аминатлул иттав макь дуркIшиву.
– КIуллив цирив, Арсен, – увкуна яла Аминатлул, чулийнмайгу бивкIун, макьгу лирхьуну, цIуницIакул зана-кьулу хьуну…..
– Ца-ца чIумал инсан, ссаллив, цукуннив мурчIи увсса куна шайсса ур, хъанахъимур дарккусса дагьанттувух кунма чIалан бикIайсса бур…Утти, ваксса чIун лях ларгун махъ, на бакIрай бацIан бунна… ца караматсса хъункIултIутIул – «Ташулул-ХъункIултIутIул». Ччарча, вих хьу, къаччарча машара.
– Лажинни, чув дур му хъункIултIутIи? На му ттулла зумату щин дуллай яданна, цавагу чIапIи жагъала хьун къабитанна…
– Та дуссар ттул чIавахьулттил чIамуй. Та цурдагу ттухьхьун ижаралий дуллунни, ттула хьхьичIунсса дус, ттущала ца поликлиникалий зузисса хIакин Раисатлул. Тагу лакку душри, щаргу хьуну, шанма оьрчIгу бувну, цила ласнащал талихIрай яхъанахъисса. Ттухьхьун дуллусса та тIутIуйнгу «Ташулул-ХъункIултIутIи» чайссар тIар. Та ичIура дусса къушлий ташу талихIрайсса бикIайссар тIива. Чара бакъа, мурадирансса оьрчIругу байссар тIива. На та танихьхьун цалсса зана къаританна… Жува цачIун хьуннингу, хьуну махъгу жуннийра ританна…
– Агь, цил жан цIуллу дивуй! Бувцуну бухьхьувар та ца кьини вищала, на танин, ца ницал багьасса магариш баннача!
– Хъинни, бучIанна бувцуну. Амма «Ташулул-ХъункIултIутIи» на танихьхьун ялагу зана къаританна. КIуллив циваннив? На та мукунна ижаралий дулун ччай бура Завариятлухьхьун. ДакIний бурив, ттущал ца парталух щябивкIун бивкIсса Заварият, иминшиврулгу, ххуйшиврулгу бутIа ххишалану буллусса зунттал душ. Тагу ташулул къавхьунма буссар хIакьинусса кьинигу, ва багьана, та савав хъанай…
– Гьай-гьай, дакIний бур. Ца ххуйшиву хьусса душ бикIайссия…
Муния махъ кIиягу лавгуна Аминатхъаннийн. Та караматсса «Ташулул-ХъункIултIутIи» Арсеннун ккаккангу дан, танин бухкъалагайсса икрамгу буван.
Вихьул, 2026 ш.