ТалихIрахсса мякь

Чаринхъал МухIуттин

Лакку кIану

Агь, ттул Буттал кIануй, Лакку билаят,
Жул цинявнналагу аьзизсса нинуй!
Ци неъмат бунугу чил билаятрай,
Гьич ина кьабитан жуща къашара.

Ци шагьрурду, багъру кьатIув бунугу,
Вил щархъурду, мащив хъамакъаритай,
Ци арду, майданну лагма бунугу,
Вил муруллив, ххяллу кьаритан къашай.

Зунттурдив, ратI-ккутIру, щамарал хъачIру,
Дарардавх нанисса жиндралхьу нехру,
Бюхттул барзунттайсса кIяла марххалтту,
Дунъяллул неъматрах жу къабулару.

Эшкьилул тIутIучIан аьшукьнияргу,
Гьар инт дайдихьулий вичIан лечару,
Ччаврил щаращучIан шаэрнияргу,
Вил кьянатшивручIан кIура баяру.

ХьхьичIва-хьхьичI ссихI лавсъсса
гьава нацIуссар,
Вил гьава щаравну жун чIалан бикIай,
Берлиннай, Парижлив жува бунугу,
ДакIмур мудан вичIан кIункIу тIун дикIай.

Жагьилтурахь

Ялун нани оьрму щалагу зулли,
Жагьилтал, мачару зула гужрайн щак,
Дунъял цIу лагаврин жул умуд зуйнни,
Жагьилтал, дакI дуну хьира хьхьичIунмай.

Канихь кьуват буна иш ккаккияра,
ЦIаннащал талатав цIакьну дувара,
ТIайлашиврущал ва чаннащал чутну,
Панасса дуниял цIу лаган дара.

Тархъаншиврул цIаний жанну дулара,
Жула бюхттулсса цIа лайкьну ядара,
Азад Дагъусттаннал уздансса оьрчIру,
Уздансса бушиву чIалачIи бара.

Июль 1920 ш. Щурагьи

Зунттал чявхъа

Ахттая чул хьусса бургъил пишливу
Аьрщи тIааьн буллай нязрай дунура,
Дурккун лухIи ттурлу дарусса ссавнийн
Оьлукъай дуниял, цIан лагай някI ссав.

Гьарца ущу-щулгъи шаппай бахьлагай
Инсантал ва хIайвант ичIунмай лакьай.
ЦIансса ттуруллава цIупар увкуну
Гъарал видурцIусса ттурлу ххядуккай.

Чявхъа бай ссавния, бадрардах рутIай,
РатIру гьузи лахъай, нехру оьлукъай,
Цаппара хIалданувн чявхъа кьабагьай.

Къума ратIру дацIай, нехругу лагь шай.
Ттуруллал дянива бувккун гъинтлил баргъ,
Чанна лахъан дувай ялагу аьрщи.

1917 ш. ХьурукIул

Ссутнил хьхьуну

Ккуркки лавгсса барз бия
НякI ссавния ялугьий,
Пикрирдал дунияллийх
НакIлил чани ппив буллай.

Аьчухну някIсса арийх
Ппив хьусса ятту кунма,
КIяла ттуруллив дия
НякI ссавнийх ца-ца дагьну.

Ттуруллаха ссавруннай
Кьаркьсса лухччинул ясрай
Пашманну цIуртти бия
Бирлиянтрал макь рутIлай.

Щюллишиврува буклай,
Пашманну щурщу буллай,
Багърав бюхттулсса мурхьру
Ташвишрайн багьну бия.

* * *
Агь, ттул дакI цакуццуй цIурхьхьу тIий дия,
ТалихIрахсса мякьлил кьаркьун най дия,
ТIааьнсса тIуркIулух, тIутIах ва ччаврих
Гьарай тIий, мадад тIий леххаврий дия.

Уттара дур хьхьурдал хIал ттуйх бувккуна,
Нярал заэвшиву ялун лирчуна…
Экьикъаларг мукьал дакI къума дуллай,
ТIааьнну захIматсса хIал чурххайн бивна…

Агь, ттул дакI цакуцну цIурхьхьу тIий дия,
ТалихIрахсса мякьлил кьаркьун най дия,
ТIааьнсса тIуркIулух, тIутIах ва ччаврих,
Гьарай тIий, мадад тIий, леххаврий дия.

1920 ш. Щурагьи

* * *
Жува чIарав буссаксса,
ДакI паракьатну дия,
Янилу бусса чIумал,
Я вий къабавцIуссия.

ЧIарату личIи шайхту,
ДакI кIункIу тIун диркIунни.
Янила бахьлагайхту,
Яру луглан бивкIунни.

Дус, вил чаннасса симан
Итталух занайнна дур,
Вил нур лавхъсса яругу
Пар-пар тIий хьхьичI бацIлай бур.

Мурччай даинсса пишлил
Ттул аькьлу цIан буллай бур.
ХIави кунмасса чурххал
Пикри хIайран буллай бур.

Чаннах мякьсса вил дакIнил
Ттулмур дассан дуллай дур,
Элмулухсса шавкьирал
Пикри жушравн бутлай бур.

Ци бала ялун ливккун,
Пашманну ухьурчагу,
Ци кьурчIишиву дирну,
Къумашиврув унугу,

ДакIнил ца мурцIу мудан
Чаннану тяхъану бур,
Дус, ина бумур кIанай
Даинма баргъ бивтун бур.
Август 1921 ш. Гъумучи

* * *
КIикъабавчIу дакIнийсса
ДакIнив дардру хIасратсса
Ца чIавасса хатIарал
Ялун личин бувунни…

Пиш тIийннасса вил мурччив,
Хъяйнмасса тIутIул яру,
Ттуруллуву ххал хьувкун,
Хханххиравх сил даркьунни.

ДакIния дакIнин ххуллу
Буссари тIун бикIайхха,
Хавар бурвав вил дакIнин
Ттул дакIнил шугълурдая?

Инт 1921 ш.

* * *
Агь, ва дакI ва эшкьи
Ттун дуллусса Зал,
Вай бусан бюхъайсса
Маз буллуния!

Гьарца дакIнин ккавкмур
Бусан къабюхълай,
Ва куццуй хIасратрай
Къакьаивтния.

Агь, вайннун лавхьхьусса
Ттул махъ буния,
Хавар бусавияв
Чартту аьтIунсса.

Ччаврил асар бума
ЦIарал ччуччинсса,
Вай халкьуннал дакIру
Аьраххан дансса.

Ялун лирчу ччаву

ДикIул дакI, тти на вин бантIимур цири,
Ва хIасратсса ччаву цукун кьюлтI дави?
Эшкьи хьун къаритан бияла ттухьяв?
Щалва чурххайн ливксса ва ци кьисасри?

Ххишаласса дард дур
кьюлтI бан аьркиншив,
ДакIнивусса лама кьюлтI бан шайссарив?
ХIазранссар гьарца зат, пайда бакъассар,
Дунъяллун нукIува гьарца зат кIулссар.

КьюлтI бува, мабара циняв мукIруссар,
ТIутIий, на вих ччаврил ччучлай ушиврий,

1912 ш. ХьурукIул

Мурад

Ца щяйтIаннул тIакьа ттуйра дуния,
ЩинчIав ххал къашайсса
цув бакIрай дума:
Чин хавар къахьунну зуннин учIаван,
Ва дакI кIункIу тIинийн чурх биян баван.

Лахъну гьава байсса барзу уния,
Гьава буллай занан зул къатрал ялтту.
КIяла ларзулунмай ина бувккукун,
Кюрттаравун лавсун дакIнийсса бусан.

Гьавалуву ттурлу нава уния,
Баргъ гъилисса кьини кьатIув бувккукун,
Макка билаятрай Идавсин кунна,
Дюхлу дурну ацIан мудан вил ялув.

Щаращул дяркъу щин нава уния,
Гъинтнил кIири кьини къурувппай бувкни,
Мякьлил къума бувну щин къалякъайни,
Замзамирал щинну вин хъунаакьин.

КIа Лукьманнул хIакин нава уния,
Уртту-тIутIал мазру циняв цан кIулсса,
Нажагь ардаравппай ина бувккукун,
КIай ардаллил тIутIахь вия суал бан.

1914 ш. Лаккуй

* * *
Вай цинявппа халкьуннав
Яла талихI бумари,
ТIутIал ардайх тIуркIурду,
Мюрш душурваврал хъячру.

Щюлли къурув балайрду,
Интнил оьрчIи хияллу,
ХьхьичIва кунма, уттигу
ХIазну ххал хъанахъима.

Цалва оьрму умудрай
Ххарину ва умудрай,
Хьулданийн чул бивщуну
Мунил хъирив авчума.

Амма, цу ухьурчагу,
ТалихIрал кьаивтмари
Интнил оьрчIи хияллал
ДакI ххари къадувайма.

Ар-майдан, уртту-тIутIал
Ххуйшив къачIалачIима,
Щюлли къурнил балайрду
ХIисав къахъанахъима.

Шадшивурттая къюкIну,
Умуд экьиливчуну,
Цала пашмансса яру
Гьаттавун бурган бувма.

1915 ш. Петровск