«На ванил цIа кьадрулий зумух ласара»

1983-ку шинал ттул насрулийсса назмурду рирщуна, аьпа биву, Казбек Мазаевлул цува редакторну зузисса «Дусшиву» альманахрай. Гай ттулла чичрурду ларсун увкIун унува, Казбеклул кабинетравун (гиву цаймигу мазурдий буккайсса альманахирттал редакторталгу бия) ялун увххуна МахIаммад-Загьид Аминов.

Ттул назмурду Казбеклул МахIаммад-Загьидлухьхьунгу дуккин дуллуна. Гайннувату мукьра назму личIи дуруна ганал.
Гана гай назмурду хьуссар цалчин журналданий рирщусса ттул чичрурдуну. Гания махъ Казбек Мазаевлул, Руслан Башаевлул, Ссугъури Увайсовлулгу рищайва журналлай. На вайннайнгу мудана барчаллагьрай уссара.

1991-ку шинал, цIунил дунияллийн буклан бивкIсса «Илчи» кказитрал редакторну бивтуна, ттунма ганиннин бувагу цал ккавккун бивкIсса, Качар ХIусайнаева. Ттун кIулссия мукунма, га ттунагу ххирасса шаэр Абачара ХIусайнаевлул душ бушиву. «Илчи» буклан бивкIсса шиннардий на яхъанайгу, зийгу уссияв Дарбантлив. Тичча гьан дайссия жула кказитрайн мюрщи-хъунисса макьаларттугу.

Яла, цаппара шиннардива, гъанну кIул хьуссияв Качардущал. Му ишгу хьуна укун. На ганиннина чирчуссия Лазгиял театрданул бивхьусса «Жула лагмасса филиаллу» тIисса ­пьесалиясса макьала. Ца ппурттуву лавгссияв «Илчи» кказитрал редакциялийн. Ттун тикку нара чирчусса макьала ххал дуллай бакIрайн багьуна Тамара Шарипова (уттисса Лакрал радиолул редактор Тамара Закарьяева). На ганичIа кабинетраву щяивкIун унува, ялун бувххуна Качар. Га дия гъинтнил кьини. Качардуй бия кахри лахъисса, рангсса тIутIив дусса гьухъа. Микку на махIаттал увсса иш ци бия учирча, ганил цила бакIрайсса чIара дия ранг къадурну, лях-карахсса кIяласса чIара гукунна диртун. Му иширал на, явара, ххари увунав. Циван учирча, зунттал шяраву яхъанахъисса хъаннилгума бакIрайсса чIара ранг дувайсса замана бунува, ганил цилами кIиз бусса кьяйдалий бивтун бушиву ттун тIааьн бивзуна.

«Му цу ур?», – кусса суалданухун Тамарал бувсуна, ва Дарбантлиясса, жула кказитрайн макьаларттугу чичлачисса ХIажимурад ушиву. Тамаращалсса ихтилат къуртал хьувкун: «ТтучIан кабинетравунгу ухху», – куну, Качар лавгуна.
Гай дия жипливу дишай телефонну, смартфонну, компьютерду буккан бувасса шинну. На ттула макьаларттугу, цал каних чирчуну, яла шаппасса машинкалий рищайссия. Гьай-гьай, ттун багьайва рирщуну махъ гъалатIру бухьурча, кIилчингу марцIну ришлан. Му иш хIисав хьухьунссия, на кабинетравун уххайхту, ганил ттуяту цIа дуруна: «Вил макьалартту ХIажимурад, хIадурнасса дикIай.

Вайминналсса бакI-магъ личIи дуван къахъанай, жун мадара захIмат буван багьлан бикIай», – куна. Цири яла аьркинсса чичрурду дувайсса инсаннан, цаяра укунсса цIа даврияр ххисса? Хьуна жул дянив лахъи бакъасса ихтилат. Га кьинигу, цамур чIумалгу, ттун Качардул макьалартту чичлансса чагъардугу, ми гьан дуллансса конвертругу булайва. Валлагь-биллагь, на чирчусса царагу ­макьала лях гьан къадиртун, рищайва кказитирттай. Нагу, ттухава буллалисса хIурматгу зия хьун къабивтун «Илчи» кказит чичайссия. Дарбантуллал даралувусса инсантурал сияхI гьаз дуван хIарачат байссия. Тийх яхъанахъисса, ка кIидахIин махъаллил бакъасса лакрал, ттущала дусшиву дусса чиваркIуннал, чичайва, цанма бакъа, цайминнангу «Илчи». Мукунсса инсантуравух бикIайва Хъусращатусса МахIаммадов Рамазан, ЧIяйннал шяравасса Кьадиев Шамил ва цаймигу. Ца ппурттуву Дарбантливсса «Щир-щиртIи чахирданул» заводрал директорналгума дуллуна ттухьхьун 50 «Илчи» кказит чичинсса харжлугъ. «На лаккучунал цIивккунна. Чув бурвав ва кунмасса жул ярусса?» – тIисса, хъярчирайсса махъругума бувккуна танал зумату.
2005-ку шинал, кказитрал штатрайсса корреспондентнугу кьамул увунав на, ттул диплом филологиялул кIулшивручIату хъинну архсса, гидромелиораторнал кIулшиву ларсъсса бивкIхьурчагу.
Дарбантуллал даралувусса лакращалсса дахIаву дакъассагу, ттул дахIаву дуссия Къизлардал даралувуминнащалгу. Лагайссияв гьарца шинах гийхсса лакрал ялтту уккан, «Илчи» чичин буван. Ттуща бюхъайва 200-ннийн бивсса кказитирттал подписка дуван гьарца шинах. Гьай-гьай, на гай лакраятугу макьаларттугу чичайссия. Чара бакъа кIицI буван ччива ттунма хъинну кумаг буллай бивкIсса, гийх ялапар хъанахъисса, Вихьуллал шяравасса чиваркI. Цинявннал цIарду кIицI къадуварчагу, цанналссарив кIицI къадурну ритан къахьунссар – ттула ссурахъил, аьпалул хьусса КIуруххъал Аьлиханнул цIа. Га цувагу ­Рыбалка тIисса шяраву ялапаргу хъанай, школалул директорну ­зийгу ­уссия.

Ца чIумал ттуйн Качардул цила кабинетравун оьвкуна: «Ургу, уссай ХIажимурад, ттун бавунни ина Вихьлив ялапар хъанан най ушиву. Ина кIий къатригу дуллай усса ура. Агарда му иш мукун бухьурча, жу ина кьамул анну Ккуллал райондалийсса «Илчи» кказитрал корреспондентну». Буниялагу, 2012-ку шинал декабрьданий на ивзссияв Вихьлив – ттула буттал шяравун.

Корреспондентну зий ца шин шайхту, ттул даврин кьимат бишлай, МахIачкъалалив учIан увну, «Журналистътурал балданий» министерствалул чулуха грамотагума дуллуна ттун. Ккуллал райондалул бакIчи, аьпа биву, Сяид Сулаймановлул ттун телевизор бахшиш бувуна. Гьай-гьай, ттула даврин кьимат бищаву ттун хъинну асар хьуна, хъиннура чIярусса макьалартту чичлансса гъира багьуна. Корреспондентну зий на дурссар 17 шин. 2022-ку шинал ссуттихунай нава рязину даврия увкьссияв. Ттул оьрмулул 74 шин хьуну дия. Му чIумал «Илчи» кказитрал хъунама редакторну зузисса Руслан Башаевлул ттуйн Вихьлив оьвкуну: «Жу вин цал кIива зуруйсса отпуск буллай буру. Яла гания гихунай вина ччарча, гьанссара давриягу, къаччарчагу, къагьанссара», – куна.
Ва ттула макьала Качар бувсса кьинилун хасну чичлай ивкIхьурчагу, хъунмурчIин ттуятурасса хьурив къакIулли. Цукун бухьурчагу, на мудангу Качардуйн барчаллагьрай уссара. Ина ттун, Качар, качарну хьуссара ва оьрмулуву. ЦIуллуну битаннав ина Заннал!

ХIажимурад ХIусайнов,
ш. Вихьул