
Дагъусттаннал Халкьуннал Мажлисрал 54-мур сессиялий депутатътурал вичIи дирхьунни Дагъусттаннал Виваллил иширттал министерствалул 2025-ку шинал дурсса даврил хIасиллая бусласисса Аьбдурашид МахIаммадовлул ихтилатрах.
Министрнал кIицI лавгунни агьалинал виваллил иширттал органнайнсса вихшала ххишала хьушиву. Мунин барашинна дуллай бур шиная шинайн цала ихтиярду ва мурадру буруччаврил цIаний ведомствалийн буклакими чIяву хъанахъаврил.
2025-ку шинал хIасиллайн бувну, Дагъусттаннай тахсиркаршивуртту чан хьуну дур. СияхIрайн ларсун дур 13 546 тахсиркаршиву, 2024 шинал диркIун дур 13 862 (- 2,3%). Цирда тахсикаршивуртту гайра журалул дур. ЧIяруми (26,6%) – щилчIав хъуслийн кьаст лархIусса, закондалуцIун къабавкьуну наркотикру ишакаш буллалисса (22,2%), экономикалул сфералувусса (17,6), инсаннайн къаршисса (9,5%) дур. СияхIрайн ларсъсса тахсиркаршивурттал шанма бутIул ца бутIа МахIачкъалалив хьусса ишру бур. Шикку 5102 тахсиркаршиву хьуну дур. Вай хъанай дур аьмну республикалий хьуминнул 37,8 %. Криминогенный тагьар оькки хъанай дакъашиву чIалачIи буллай бур укунсса иширалгу. 100 азара инсаннайн 415, 5 тахсиркаршиву диллай дур. Ва Ухссавнил Ккавкказуллал федерал округрайнияр 1,6-лла яларайну хъанай дур. Дянивну хIисав дурну щалагу Аьрасатнавунияр сайки шамийла чанну.
Коррупциялийн къарши бацIаврил сфералуву 2025-ку шинал 735 (-1,9%) тахсиркаршиву хьуну дур, амма чIяру хьуну дур кIусса ва ляличIинура кIусса тахсиркаршивуртту. Му журалул 483 (+17,6%) иш хьуну бур. Мукунна чIяру хьуну дур хъунисса ва ляличIину хъунисса тахсиркаршивуртту. Мукунсса 313 (+13, 8%) иш бур. Ххуй хьуну бур ихтиярду дуруччай органнал даврил даража, ккаккияртту: аьч дурну дур коррупциялул журалул 762 (+18,7%) тахсиркаршиву. Судрайн тIайла дурккун дур 672 уголов дело (+11,5%).
Коррупциялул журалул тахсиркаршивурттаву яла чIявуми бур хIарамзадашиву дурсса (24,4%), лулттурасса ларсъсса (23,4%), къуллугърай щилтагъшиву дурсса (6,6%), цалалуш дурсса ва цайминнал арцу цанна харж дурсса (5%), мукунма къуллугърал ихтиярдал ялтту бувксса ишру. Коррупциялул тахсиркаршивуртту дурминнаву 408 къуллугъчи ур, миннаву 155 инсан республикалул министерстварттал ва ведомстварттал вакилтал бур, 52 инсан – районнал ва шагьрурдал бакIчитал ва миннал хъиривчутал, 31 инсан – властьрал федерал органнал зузалт.
Къуртал дурсса уголов делардайн бувну, аьмну бивсса зарал 558 миллиондалийн лавхъун бур. Миннува 382, 6 миллион зана бувну бур, хъуслий аьрист рирщуну зана дурмургу хIисавну.
ЛяличIисса къулагъасрайн лавсун бур лулттурасрацIун бавхIусса ишру ашкара баврил масъала. 2025-ку шинал мукунсса 433 иш хьуну бур (+5,4%). Миннува 172 иш бур лулттурасса ларсъсса, 61 – лулттурасса дуллусса, 27 – даллалшиву дурсса ва 173 мюрш-кьюршсса лулттурассаннуцIун бавхIусса. Ва журалул тахсикаршивуртту ашкара даву чIаланну ххишала хьуну дур.
Ашкара дурну дур 448 тахсиркаршиву (+38,2%). Судрайн тIайла дурккун дур 261 уголов дело (+1,8%).
Дянивну хIисав дурну, ларсъсса лулттурасса 425,7 азарда къурушрайн дирсса дур. (2024-ку шинал – 1,9 миллион).
Ванийнугу чIалай бур укунсса тахсиркаршивуртту ашкара даврил тагьар цукун даххана хьуссарив, чIалай бур ва сфералул ялув гужну бавцIуну бушиву.
