МахIачкъалалив, Лакрал театрдануву, лавайсса даражалий хьунни цIанихсса учитель, гьунар бусса шаэр, композитор Шагьимардан Акниевлул творчествалун хас бувсса, ва дакIнин утлатисса мажлис. Шикку гьуртту хьун бувкIун бия Лакрал райондалул вакилтал, Шагьимардан Къазакъилаевичлул учениктал, гъан-маччами, цинявппагу ванал творчество ххирами.
Байбивхьуна мажлис Лакрал гимнрайну. МухIуттин Чариновлул мукъурттийсса ва гимнрал макьандалул авторгу Шагьимардан Акниеври. Мажлис наниссаксса хIаллай, ванал оьрмулия, творчествалия буслай бия мероприятие дачин дурсса Дагъусттаннал халкьуннал артист Аслан МахIаммадов ва «Дагестан» ГТРК-лул Лакрал радиовещаниялул хъунмур редактор Тамара Закарьяева.
Шагьимардан дакIнин утлатисса ихтилатру бунни жяматийсса ишккакку Шалласу Шалласуевлул, Дагъусттаннал Жяматийсса палаталул председательнал хъиривчу Сапарбаг Аьбдуллаевлул, Дагъусттаннал Музыкантътурал союзрал правлениялул председатель Хан Башировлул, Лакрал райондалул Культуралул управлениялул хъунама Ансар Къажлаевлул, Гъумучиял школалул директор Соня Макьаевал, Шагьимарданнул ученик, ванал хордануву балайгу тIий ивкIсса Мурад Оьмаровлул, Шагьимарданнул ученица, Хьурттал школалул учительница Аьйшат Бариевал ва м.ц.
МахIачкъалалив акъашиврийн бувну, видеосвязьрайхчин ихтилат бунни Дагъусттаннал Композитортурал союзрал председатель Рамазан Фаталиевлул. Ванал лавайсса кьимат бивщунни цайнува цува хьусса композиторнан, ванал музыкалул творчествалун.
– Новаторшиврул виваллил аслу бусса Шагьимарданнул нотарду чичайсса цала системагума ляхъан дурну дур. Ванал чичайсса диркIун дур макьанну математикалул лишаннай – дробирдай. Ванийнугу исват хъанай бур Шагьимарданнул творчествалул потенциал. Ванал захIматран ттигу лайкьсса кьимат бивщуну бакъар, – увкунни ванал.
Шагьимарданнул мукъурттийсса ва макьаннайсса балайрду увкунни Мариян Дандамаевал цIанийсса Гъумучиял Искусствардал школалул оьрчIал ва Лакрал театрданул артистътурал. Ххаллилсса балай щаллу бунни цIанихсса музыкант Зулпукьар Дибировлул арснал ХIанипал. Ахирданий ппу дакIнин утан ва ванал вечерданий гьуртту хьун бувкIминнахь, ва даву дузрайн дуккан кумаг бувминнахь барчаллагь тIисса ихтилат бунни мероприятиялул сиптачи ва сакиншинначи Аьзизал. – Ттул хиял бур ялун нанисса оьрчIангу буттал творчество кIулну дикIаншиврул, ванал цIагу абад даншиврул Гъумук хор цIу дуккан дан ва таний кунма, оьрчIал багърава тIайла хьуну кьамул буллан му хорданувун оьрчIру, циннагу буттал цIа дулун, – увкунни ванил.
Цинявппагу ихтилатчитал кIицI лаглай бия Шагьимардан Къазакъилаевичлул лакку мазрахсса ччаву ва муних оьрчIангу гъира бутан буллай ивкIсса хIарачат.
– На Гъумучиял школалий дуклай, шанна шинай ялапар хъанай ивкIссара детдомраву. Ванал жухь дарсгу дишайва, художествалул самодеятельностьрал каялувчигу ия. Шагьимардан Къазакъилаевич ия лакку мазрал къаралданий авцIусса муаьллим. Ванал сакин бувну бивкIссар лакку мазрал грамматика. Музыкалул кIулшивуртту ларсъсса акъанугу, му чулухагу тIабиаьтрал цилва буллусса гьунар бивкIссар ванаву. Ваналли сакин дурсса Дагъусттаннал зунттал районнай хьхьичIра-хьхьичIсса художествалул самодеятельностьрал кружок. 1939-ку шинал Шагьимардан цала самодеятельностьращал Гьанжилив увкIсса чIумал, вайннах буруган бувкIссар щала интеллигенция, Дагъусттаннал къуллугъчитал. Микку ивкIссар цIа дурксса Готфрид ХIасановгу. «Шагьимардан Дагъусттаннал хорданул ппу хъанахъиссар», – куну лавайсса кьимат бивщуссар ванал. Хорданий балай тIутIиний, чIявусса чIурду архIал бачин бувсса (многоголосие) кьяйда хьхьичIра-хьхьичI ваналли ишла дурсса.
ЦIанихсса композитортал С.Агабабов ва Г.ХIасанов ванащал кIул хьун Гъумукун бувкIун бивкIссар. Щаллусса кьини ванал хорданух вичIилий, самодеятельность ххал дуллай гьан дурссар, – бувсунни Шалласу Шалласуевлул.
– Шагьимарданнул хъуннасса тIалавшинна дия лакку мазрал чулухуннай. ХIакьину маз бухлагансса нигьачIаврия, жула оьрчIан, оьрчIал оьрчIан маз къакIулшиврия шикаятрайсса чIумал, жунма хъиннува бувчIлай бур ганал кьадру-кьимат. Та чIумалва бувчIлай бивкIун бур ванан маз кьабитарча, жула культурагу духлагантIишиву, миллатгу миллатну къаличIантIишиву. Шагьимардан Къазакъилаевич куна лакку маз кIулсса, му лахьхьин бан хIарачат буллалисса 5-6 инсан ивкIссания, бюхъайва жунма хIакьину маз ябаврил масъалартту гьаз буллан къабагьан, – увкунни Сапарбаг Аьбдуллаевлул.
– Шагьимардан Къазакъилаевич бусса оьрмулий Гъумучиял школалий зий ивкIун ур. Ларгсса шинал сентябрьданий шадлугърал даражалий тIиртIуссар школалий ванан аьпалул ула. 1977-ку шинал кьариртун дур Шагьимарданнул даву. Тания шихуннай ххюцIалла шин ларгун дур. Лакку маз ци даражалийн багьну бурив жунма чIалай бур. КIулну бивкIссания Шагьимардан Къазакъилаевичлун лакку мазрах къулагъас дакъасса, му сан бакъул буллалисса ник ялун нанишиву, мунаща му зат бухIан къахьунссия.Та чIумал лакку маз муксса бюхттулну, сий дуну бивкIун бурхха цайми дарсру лахьхьиннин му лахьхьайсса диркIун дур. Лакку мазрал экзамен диркIун дур, – кIицI лавгунни Соня Макьаевал.
– На хIакьину личIи-личIисса асарду хIала бувххун ура. Ца чулуха ххарину ура жува Шагьимардан Къазакъилаевич дакIнин утан бавтIун тIий. Ца чулухагу пашманну ура га жущала акъа тIий. АрулцIалку шиннардий, на, консерваториялул студент, шавай, Гъумукун увкIун ура. Пионертурал къатлуву пианино бишлашисса на ккавккун, увххун, вичIи дирхьуну щяивкIуна. Перерыв дайхту, ттухь цура, цира, чув дуклай ура куну цIухху-бусу бувна. Консерваториялуву дуклай ушиву бувсукун, гьаксса хъина жула лаккучу мукунсса кIанай дуклай уну, рязи хьуна. Лакку балайрду, лакку макьаннугу хъама маритара, увкуна. Укун кIул хьуссара на Шагьимарданнущал, – бувсунни Хан Башировлул. Ихтилатру къуртал хьуну махъ Шагьимарданнул ученик, шаэр Кьурбан Кьурбановлул бахшиш бунни Аьзизан «Эшкьилул хъару» тIисса цала шеърирдал жуж. Ва луттирал хьхьичIмукъувугу автор дакIнин утлай ур цала учитель: «Шагьимарданнул 90 шинай, ххишалагу, оьрму бувтунни, урчIва оьрчI хъуни бунни. Га хъинну ххирая цала оьрчIан, дустуран, гъанминнан, хъунмасса хIурмат бия райондалул бакIчитурал ва дуклаки оьрчIал чулуха. Ганал лайкьсса оьрму бувтссар. Шагьимарданнул аьпалун Гъумук ттула авторский вечер дансса пикри бур ттун. Му вечерданий ттула балайрдащал ганалссагу увкуну ччива», – чичлай ур Кьурбан.
Шагьимардан Акниев увну ур Ухссавнил Турциянавусса Ардагон тIисса шагьрулий. Та чIумал ванал ппу Къазакъилав дарс дихьлай ивкIун ур Стамбуллал университетраву. Шагьимарданнун 7 шин хьусса чIумал кулпат Лаккуйн бивзун бур. Гъумучиял школалий 7 классгу бувккуну, Шагьимардан увххун ур дуклан шиккувасса педучилищалувун. Му къуртал бувну махъ зий ивкIун ур ГьунчIукьатIрал, Ххутрал, Гъумучиял школардай. Зувилку шиннардий – Гъумучиял педучилищалуву. Ванал цIа машгьур хьуссар халкьуннаву гьунар бусса композитор ва шаэр хIисаврай. Ванал макьаннай балай учайсса бивкIун бур машгьурсса артистътал Мариян Дандамаевал, Зулпукьар Дибировлул, Изумруд ЖахIпаровал ва м.ц. 1938-1968-ку шиннардий ванал хордануву гьуртту хьуну бур кIиазаруннийн бивсса инсантал. Ухссавнил Ккавкказнаву оьрчIал хор цалчин ванал сакин дурну дур. Шагьимардан Акниев лакрал цалчинсса композитор хъанай ур. 1957-ку шинал бувксса «Деятели музыкального искусства Дагестана» тIисса луттирай машгьурсса композитортуравух ванал цIагу дур. Ухссавнил Ккавкказуллал самодеятельный композитортураву Шагьимарданнул цIа хьхьичIра-хьхьичI дагьну дур Хъунмасса совет энциклопедиялувун. 1980-ку шинал итабавкьуну бур «Лелуххантрал ва оьрчIал балай» тIисса Шагьимарданнул шеърирдал жуж. Буссар Акниевлул оьрчIансса магьригу. Авадансса ва яргсса дур Шагьимарданнул творчество. Миллатрал культуралул даража гьаз бан ванал бивхьусса захIматран багьа бищун къашайссар.
Шагьимардан дакIний уссар хьхьичIунсса лакку мазрал учитель хIисаврайгу. Ва дарс дихьлай ивкIун ур 63 шинай. Цала бусса оьрмулий ивкIун ур оьрчIан лакку маз лахьхьин буллай, муних гъира бутлай, жула мазрал аваданшиву, пасихIшиву ккаккан буллай. Ванал цала сакин бувну бивкIссар лакку мазрал грамматика.
ИвкIун ур гужсса багъманчигу. Ванал ци дугьарчагу аргъирай ххяххайсса диркIун дур. Укун гьарица чулуха гьунар бусса инсантал чIявусса хьунакъабакьай. Шагьимарданнул творчество миллатрал ххазиналун ккаллиссар.
Ва кьини шиккун буккан бувну бия уттигъанну итабавкьусса, 500-ннийн диявайсса назмурду дусса «Ттул балайрду» тIисса Шагьимардан Акниевлул шеърирдал жуж.
