Ххувшаву. Ва мукъул инсаннал дакIниву хIасул дувай ххаришиврул гьарта-гьарзашиву. Оьрмулуву хьунадакьлакьисса чувшиву дуван багьлагьавугу бартларгшиврул барашиннану шай. Яла хъуннамур ххаришиву, мугу чIалан дикIай, инава яхъанахъисса аьрщарал заллушиву дуван ччай ивкIсса чапххунчинаяр ххув хьуну, га ччанналу ивхьусса мутта. Муна мукунсса яргсса муттану хьуссар жула Ватан ххяппухьхьун ласун ччай ивкIсса душман цала «хьхьуцанттувун» ияннин ачин увну, яла га «хьхьуцанттул хьулий» жула ЯтIулсса ттугъ бивщусса чIун. Му кьинигу хьуссар 1945-ку шиналсса Майрал 9-мур кьини.
Дагъусттаннал зунттавусса Вихьуллал шярава лагссар Хъун дяъвилий гьуртту хьун 180-луннаха ливчусса чиваркI. Зана хьуссар увагу 70 талатала. Къинттуллух къанавртту дуклайгу бивкIссар шяравасса тамансса инсантал – хъунмурчIин хъами. 1944-ку шинал лакрал шяраваллавусса инсантал кьанинмай бизан буллалисса чIумал, Вихьуллал жяматрал: «Жу къабизанну, кьянатну, ккашилну ливчIунгу бакъару», – увкуссар. Яла, цивппа цала аьрщарал заллушиву дуван бюхъайсса инсантал бушиву ккаккан буван, ца хьхьу-кьини шяраваллил хьхьичIсса Вихьулла-Ар чIатIрах дирххун, ганий къама бувгьуссар. Вихьул бизан буван бувкIсса инсантал га ар ххал шайхту: «Вай цивппа битанну», – куну, махъунмай лавгссар. Укун къинттуллухгу, дяъвилул цIаравугу чувшивуртту дурсса Вихьуллул агьлу, ялун нанисса никирангу эбратну хьуссар.
Школалий
Вихьуллал школалий Ххувшаврил кьинилун хас дурсса шадлугъ хьунни майрал 8-нний. Циван учирча, хъиривмур кьини Ваччав хъанахъимур байрандалий гьуртту хьун багьлай буну тIий. Школалул къапулий, лахъну липI-липI тIий, чIарах уклакинахь, ча бувкру тIий бия Ххувшаврил ттугъ. Га ттугъ жунна чIа тIий бия паракьатсса дуниял.
Байран хьунадаркьунни школалул ца хъунмасса классраву. Га чIюлу бувну бия Ххувшаврил кьинилун хас дурсса суратирттай ва ттугъардий.
Байрандалий гьуртту хьунни Вихьуллал школалул завуч, учительтал, дуклаки оьрчIру, СВО-лул гьурттучи, хIаписар Чаринов Оьма, шяраваллил жямат.
Шадлугъ тIиртIунни Вихьуллал школалул директорнал хъиривмур МахIаммадова Жинасатлул. Гания гихуннаймур мероприятие дачин дунни 9-мур классрал дуклаки душваврал МахIмудиева Миясатлул ва Чупалаева Ххадижатлул. Байрандалий такну хьуннав, аьмну хьуннав оьрчIал щаллу бунни дяъвилул шиннардин хас бувсса балайрду, бувккунни шеърирду. Щаллу дунни «Синий платочек» тIисса балай-къавтIаву. Тяхъашиврул сий дунни дуклаки оьрчIал аьралий янналул.
Ххувшаврил кьини барча дуллалисса махъру лавхъунни школалул директор МахIаммадов Аьлиллул, Чаринов Оьмал ва учительтурал. Мажлисрал ахирданий 1-мур классрал дуклаки оьрчIал щаллу дурсса къавтIаврил хъиннура гужсса гур дагьан дурунни. ОьрчIру хIадур бувну бия Чаринов Оьмал ниттил, учительница ХIусайнова Аьйшал.
Аьпалул хьуми дакIния къагьаншиврул баян бунни минутрайсса пахъбагьаву. Ахирданийгу щаллу дунни Аьрасатнал ва Дагъусттаннал гимру.
ГьайкалданучIа
Вихьуллал шярава Хъун дяъвилийн лавгсса, дяъвилий жанну кьурван дурсса чиваркIуннан хас дурсса гьайкал дуссар шяраваллил клубрал чIарав.
Шиккун бавтIун бия Вихьуллал оьрчIал багърал зузалт ва тарбиялувтал. Вайннайгу дия аьралий яннарду, каруннахьгу бия мюрщисса ттугъру. Бия шиккун бавтIун шяраваллил жямат ва культуралул къатлул зузалт. Шиккумур мероприятие дачин дурну бия Вихьуллал шяраваллил Культурал къатлул художественный руководитель Оьмариева Камилат.
ГьайкалданучIан липI-липI тIисса Ххувшаврил ттугъащал дуркIуна чIюлусса кьюкьа. Хъиривгу дяъвилийн лавгсса чиваркIуннал суратирттащал, гьайкалданул хьхьичI дишинсса тIутIащал бувкIуна школалул дуклаки оьрчIру. Шиккува бия шяраваллил бусравсса душ Аьлиева Лариса тахъашиврийн бувкIминнайх нацIу-кьацIу дачIлай. Вагу ванил дакIнийхтунусса даву дия. Гьайкалданул хьхьичI тIутIал шалкагу бивхьуну, ванил лагма дяъвилул гьурттучитурал суратирттащал оьрчIру бацIайхту, шиккугу хьуна шадлугъ. Махъру лавхъуна Вихьуллал шяраваллил администрациялул бакIчи Сулайманов СайкIул, Вихьуллал шяраваллил школалул директор МахIаммадов Аьлиллул, СВО-лул гьурттучи, хIаписар Чаринов Оьмал, шяраваллил искусствалул школалул директор ХIажиев МухIсиннул ва цаймигу бусравсса хъамаллурал.
***
Га кьини на ттула къатрал чIирайн лархъсса ттула буттал, буттауссурваврал, щарнил буттал цIарду чирчусса улттацI лавхъссия чирахъру, дирхьуссия тIутIив, лагмагу бацIан бувссия Ххувшарил ттугъру. Гания махъ лавгссияв тIутIив дишин БартIуар тIисса хIатталлий паракьат бувсса ттула ппу Шяъваннул, буттауссу Чариннул, ниттиуссу КIурухлул кIалазурдардицI.
Ттул ппу МахIатIулавхъал Шяъван дяъви хьуннина увцуну ивкIссар армиялийн. Ва зана хьуссар 1946-ку шинал дяъвилия. Оьрмулул 93 шинаву лавгссар ахиратравун. Буттауссу Чарин дяъви байбивхьусса чIумал къалайчину зий ивкIссар Азирбижаннаву. Тихава увцуссар ва дяъвилийн. Оьрмулул 88 шинаву лавссар ахиратравун. Ниттиуссу КIуруххъал КIурух ия 1926-ку шинал увсса. Дяъви байбивхьусса чIумал «Дагдизель» (уттисса Каспийск) тIисса шагьрулий дуклай ивкIссар ФЗУ-луву. Яла вайннал училище бизан бувссар Нижний Тагиллайн. Ва тикку заводрай зий ивкIссар, дяъвилун аьркинсса ярагъ буллай. Яла ва къашавай хьуну, ванал уссу Шяъван лавгун, ва увцуссар шавайн. Амма ва дяъвилул гьурттучину хIисав увну акъая. Мукун акъахьурчагу, на ва мудангу дяъвилул гьурттучину хIисав увайссия, уттигу увара. КIурух оьрмулул 69 шинаву ахиратравун лавгссар.
Аьпа буваннав цинявнналагу. Жунма жула буттахъул тачIав дакIния къабуккантIиссар. Вайналли жунма хIакьинусса тархъансса оьрму буллусса.
ХIажимурад ХIусайнов,
ш. Вихьул
