
Тани Лаккуйсса шяраваллаву чIявусса агьалигу яхъанай бухьувкун, шагьрурдая шяравун мачча-гъанминначIан бучIаймигу чан бакъая. Маччашиву хъамакъаритан, Лакку кIану, буттал шяравалу ххирану яхьун, лакку маз лахьхьин тIий бувкIсса шагьрурдаясса хъамал чан къашайва жуннийгу.
Хасавюртлив яхъанахъисса буттал ссурахъил Шахруев МахIмудлул арс Рамазангу мукун увкIуна ца ппурттуву буттащал. Ккаккангу ххуйсса, зирангсса Рамазаннун нясив хьуна ттул чIивимур ссу Аьйшат. Найбунува кIицI лаганна, Рамазан Аьйшатлун нясив хьуннийна, ттула уссу Юнуслул Рамазаннул ссу Пайнусат щарну бувцуну бивкIшиву. Гьаннайсса, бахханаххи ташу хьуссия. Яла махъату, Юнус ва Пайнусат личIи хьувкунгу, Рамазаннул ва Аьйшатлул ташулуву ца жагъаласса асар хьунсса иш къавхьушиву.
Гьай-гьай, ссу Рамазаннун щар шайни, чан-кьансса нигь дакъа къадиркIссар ттул нитти-буттан. Мугу, ца кюрттарай кIилчинсса ташу хъанай буну тIий бакъаяча, ца акъа-акъасса арс, мукьва ссил уссу, хъихъи лавсун тарбия хьусса Рамазан цукун къуццу тIисса икIанавав тIисса. Ванал ппу та ппурттуву дикIул комбинатрай зий икIайва, ахIвал ххуйсса даражалийсса кулпат бия, Рамазангу ччимур институтраву дуккин увансса, ххуйсса даврий итансса каши дия. Амма Рамазан, зий, захIмат буллай хъуна хьусса уну, буттал кумаграйнгу къаувккун, цайнува цува ххуйсса усттар-универсал хьуна. Ванан ххирая тIаннул даву, ххирая чарил усттарнал кушу. Исвагьисса тIаннул тахру бувна душвавран. Я батIин къашайсса матахI дурна. Зунттал чарттая ичIува бувна эмаратсса кьулла ва тав (камин). Ванал даву ххуй дирзун, шяраваллил агьлу, лагма-ялттуми ванахь цанмагу камин, щаращи, кьулла бувакьай тIун бикIайва. Тамансса каминну ва кьулларду бугу-бувссар.

Хасавюртлив вайннал хъуннасса хIаят, багъ бия. Бутта-бавал машан ларсъсса къатригу цирда дуний риртун, ванаща тиннайну ххуйсса къатри дуван хьунссия. Цала тIийкун, мукун бигу-бигьассия. Амма ванан буттал къатри цIу дуккан дуван ччан бивкIуна. Хъунмасса захIматгу бивхьуну, кIизивулийсса къатри ххаллилсса къатрайн дуккан дурна. Неххал, ратIнил чарттая къатрал лажинчIирагу чIюлу бувну.
Ва так усттар акъая. Ва ия художник. ЧIявуссаннал на увкумур тасттикь бувантIиссар. Арцу лякъин къаччиссагу акъассия, амма гьанумур мурад бикIайва даврия цувагу, заллугу рязину личIаву.
Ванал цIакьсса кIулшивуртту дия, ччарча, инженер-строительналсса, ччарча, тIаннул усттарналсса, ччарчагу чарилма усттарналсса. Ххирая ванан зунттал архитектура. Мудангу архитектуралул ва строительствалул элмурду лахьлан икIайва. Так цала пишалул давривун кьувтIусса усттаргу акъаяча, ия универсал. Тарихрал кIулшивурттал хъирив агьну икIайва. Шагьрулий хъуна хьусса унугу, ляличIисса ччаву дикIайва буттал шяраваллих. Шинай кIийла-шамийла чара бакъа ияйссия шяравун.
«Жула буттал кIанттул караматсса ххуйшиву!», «ЦIувкIрав ияйхту, зунттул хъачIниха шяраваллийн я щайхтува аьжаивсса ххаришиву хIасул шай дакIниву!» – учайссия ванал.
Чялишну хIала уххайссия шяравалу цIу дуккан дуллалисса давурттавух. Хъунмасса гъира буну ия шяраву къатри дуван. ХIадургу хъанай уссия.

Рамазаннул дия цамургу ххуйсса хасият: цуппа ца бивкIу кьакъабитайва. Шяравучу дунияллия лавгсса хавар баярча, лагайссия Лаккуйн алхIам буккин. Жувагума бикIайссияв хъярчру буллай: «Вин къамаччасса акъар шяраву, дахьа кIийнай-шилунай занай ура», – тIий. Сахаватлувсса, думур кIидачIин ччисса ия. Чялишну хIала уххайва жяматийсса оьрмулул иширттавухгу. Шяраву мизит буллалисса чIумал бикIу, ххуллурду бакьин буллалисса чIумал бикIу, цащава шайсса кумаг буллай икIайссия.
Цалчинмур МахIачкъалалив, Орджоникидзел кIичIиравусса «Инт» кафелувугу дурссар Рамазаннул ва ванал гьалмахтурал зунттал архитектуралул журалийсса давуртту, кафелул фасад ратIнил чарттан даркьуссар, хьулучIансса ххуллу – дюрчIу ххялчIан. Кафелул хъунмур Саидат Кьурбанова тIаннул ларзу дуван ччай бусса кIул шайхту, ЦIувкIравсса ххаллилсса ларзнил тIаннул парча кьувкьуну, ганийсса накьичрах уруглай, гукуннасса накьичру каних тIаннуй кьуркьусса ларзу дурссар.
Мариян Илиясовал цIанийсса «Дараччи» клубрал хъунмур Гульшан Хасаевайн лакрал меценатътурал «Илчилул» редакциялий ремонт дуван тапшур бувайхту, дурссия жул редакциялий ремонтгу. Гьаннайсса, аьпа кьабитансса давуртту чансса къадуркссар ванал канила.
Рамазанннул хаварбакъулийсса бивкIу чIявуссаннан бювххунни. ХIат-хIисав дакъасса агьлу жижаралийн бувкIунни.
Уссу куна ххирассия ттунгу Рамазан. Гьар ишираву уссушивугу дурссар ттуннагу. Ппушиву дурссар ттул арснангу. Вай кьурчIишиврул дакIнива итххявхсса махъру бакъар, буниялттунгу, гъан-маччацириннал къаучирчагу, ца кулпатрал кунма оьрму бувтссар жу.
Махъ зуманив, шагьрурду щиналу ливчIсса ппурттуву, Редукторный поселокрай «Приморская» станция щиналу ливчIун, чани бакъа гьантри хьуна. Чани бакъашивруцIун дакъая связь, зий дакъая интернет. Ттун шагьрулуву хъанахъимурвагу къакIула. УвкIунни на цачIанма буцин ттул хъирив. Редукторныйлия Каспийскалийн бияннин шагьраххуллий машина бачIи багьлаганну щинаву бия. Ялув чулий бювкьсса машинартту чIалай, ццахханну дурххуна. «Ва бала-мусиватраву ттул хъирив циван увкIра, нания 9-мур зивулий бура, ттучIанния щин къадиянссия», – тIий бура. «Бала-мусиват буну тIийра увкIсса. КIилчингу тава «Приморская» станция щиналу ливчIун, чани лещайхту: «Зува бухьхьи вана-вацIана жучIан, къабучIарча хъирив учIанна!» – увкунни.
Вана укунсса ия жул Рамазан. Ппу акъа хъуна хъанахъисса ттул арс цащала уцлан икIайва, машина бачин буван, кьютIилу дугьан, мяр бищун лахьхьин бувна. Укунна ппушиву дурссар Рамазаннул цала ссурвавралми арсурваврангу, ятинсса оьрчIангу. Ванал ца ссил лас авария хьуну ччяни лавгуна дунияллия, вамур ссил ласгу, автостоянкалий машинарттан къарал буллай унува, къачагътурал оьрмулуцIа увссия. ОьрчIнийва ссурваврал арсру цащала даврийн буцлай, касмурду лахьхьин дурссия. Ххаллилсса усттарталли шамагу, мукьагу.
ЛичIинува ххира хьуссар жун Рамазан, бава-буттахъасса хIурмат ва аякьа бусрав хьунугу. Шярава шагьрулийн цукунчIав бизан къаччисса жул нину-ппу ттучIа квартиралий бизар хъанай бусса чIалай, ванал цачIанма Хасавюртлив бувцуна. Гийх цанмалу кIива-шанма къатта ккаккан бувансса сант дия, куявначIа бунугу, Рамазаннул цала тIийкун, цачIава цивппа бусса кунмасса тагьар дия. Шаннайра къатри дикIайва ца хIаятраву. Рамазаннул ниттин Гулбариятлунгу личIисса къатри дия, аьпа биву, миннатру буллан дикIайва, бава-бутта буцаракьай цичIанма, цурдагу бизар къахъанан тIий.
«Буттауссуй!» куну бакъа буттащал гъалгъагу къабайва, буттал ссурахъу унугу, буттауссин кIанттайссар тIун икIайва. Бюхъайссар, вай кулпатрал, тухумрал арардая буслан ссан аьркинни учинссагу уккан, амма ва зири-завал дунияллий агьлу-авладрай нахIушиву, куннал кув бугьаву оьрмулуву ца яла хъунмур тирхханнур. Ккавкказнаву, Дагъусттаннай мудангу сийлий диркIссар тухумравуцири куннал кув бувгьусса бушиву, тухум тухумрал, шяравалу шяраваллил, миллат миллатрал чIарав бацIлай бушиву. Шагьрулий увсса, хъуна хьусса Рамазаннул ужагърай мудангу буссия лакку маз. Ва кIулцириннал, ца зумату кунма, хIакьсса патриот ия, буттал улча, культура, аьдатру ххирасса ия учай.
ДакI-аьмал хъинсса, оьрму ххирасса, хъярчру буллай цалва чIаравми тяхъа бувайсса ия Рамазан.
Шанма душ тарбия бувсса буттахъул алжаннавун багьайссар учайхха, иман дусса, хьхьичIун бурувгсса, ххаллилсса душру тарбия бувсса, чIявуссаннал дуаьлувух ивхьусса, хъиншивуртту, хъинбалартту бувсса Рамазан алжаннул ххари уваннав тIий, дуаьрду дуллайру жугу бусса. Жува дунияллий буссаксса дакIнийгу личIантIиссар оьрмугу, инсанталгу, зунттурдугу, тIабиаьтгу, дуниялгу ххирасса, аслийсса зунтталчуну. Кару мусилсса, гьармунил магьирсса усттарну-универсалну.
Макьала къуртал дуллай, ссил Аьйшатлул цIаниятугу, Рамазаннул ссурвал, жулва щала кулпатрал цIаниятугу хъунмасса барчаллагь тIий бура вай гьантрай жул къюву кIидачIин, жижара бан бувкIцириннайн, жул дакI дансса махъру увкуцириннайн. Зул ялун ххаришивуртту ххишаласса дияннав.
ПатIимат Рамазанова
