Дагъусттаннал медициналул патриархтал дакIнин бичинну

ХIусайн ХIусайнов

Архсса зунттал шяраваллаву дяъвилул ва дяъвилия махъсса захIматсса, кьянатсса шиннардий школагу къурал бувну, чIарав ацIансса, кумаг бансса акъанува, цала хIарачатрайну, яхIирайну ва бюхъу-бажарданийну институтругу къуртал бувну, цIанихсса аьлимтал, лавайсса даражалул пишакартал хьусса хIакинтал, медициналул элмулул корифейтал, лакраву чансса бакъар. Медициналул зузалал кьини хIурматрай дакIнин бичин ччива халкьуннал цIуллу-сагъшиву дуруччаврил тарихраву бусраврай цала цIарду кьариртсса цаппара жула хIакинтал. Цила чIумал на вайннащал цинявннащал хьунабавкьуссияв. Пишалулгу, гьарица чулухассагу кIулшивурттацIун вайннал инсаншиврулгу, интеллигентшиврулгу ясир бувну ливчIунав.

ХIажиев Хайруттин Апаннинал арс, цIанихсса аьлимчу, хIакин, медициналул элмурдал доктор, профессор. Ва ур Дагъусттаннал лайкь хьусса хIакин, Дагъусттаннал лайкь хьусса элмийсса ишккакку. Хайруттин ХIажиевлулли цалчин лайкь дурсса «Дагъусттаннал халкьуннал хIакин» тIисса цIа.
ХIакиннал практикалущал медициналул элмугу ахттар дуллай, ва хьуссар Дагъусттаннал цIуллу-сагъшиву дуруччаврил ххуллийсса личIи-личIисса давурттал сиптачи.
Хайруттин увну ур 1920-ку шинал Хьурттал шяраву. 1937-ку шинал лавайсса кьиматирттай школагу къуртал бувну, увххун ур Дагъусттаннал медициналул институтравун. Институтгу ятIул дипломрай къуртал бувну бур. 1945-1949-ку шиннардий очнайну дуклай ивкIун ур СССР-данул медициналул академиялул Терапиялул институтрал аспирантуралуву. Ванал элмийсса каялувчину ивкIун ур дунияллийх цIа дурксса терапевт, академик А.Л. Мясников.
Институт къуртал ­бувну ­ма­хъ, ­Ма­хIачкъалалив участокрал хIакиннугу зий, медициналул училищалувугу дарс дихьлай ивкIун ур. Ца шинава цала сакин дурсса Дагъусттаннал ва Азирбижаннал къутаннал медициналул сетьрай каялувшиву дуллан ивкIун ур. Мунияр махъ зий ивкIун ур райондалул цIуллу-сагъшиву дуруччаврил отделданул хъунаману, Кку­ллал райондалул азарханалул хъунама хIакинну. Тай шиннардий Хайруттиннун терапевтнугу, педиатрнугу, хирургнугу, акушернугу зун багьну бур. Хьуну дур навтлий чирахърах операциярду буллалисса чIуннугу.1950-ку шинал аспирантурагу къуртал бувну, Дагъусттаннал медициналул институтраву доцентну зун ивкIун ур. 1953-ку шинал ивтун ур кафедралул хъунаману ва госпитальная терапиялул клиникалул каялувчину.
Госпитальная терапиялул кафедралий каялувшиву дуллай ивкIун ур 1990-ку шинайн бияннин, сайки 40 шинал мутталий.
Яла кафедра ванал тапшур бувну бур цала ученик АхIмад Хасаевлуйн.

Хайруттин ХIажиев

Хайруттин Апанниевич хъанахъиссар Дагъусттаннай терапиялул ва кардиологиялул школардал гьану бивзма. ХхюцIалунния лирчусса шинну дурссар ва школалий каялувшиву дуллай. Ва ивкIун ур Аьрасатнал терапевтътурал элмийсса обществалул правлениялул членну, ряхцIалла шинай Дагъусттаннал терапевтътурал элмийсса обществалул председательну. Академик А. Мясниковлул кьяйдалий зузисса терапевтътурал школалул девизну хьуссар «Къашайшалал мурадру хьхьичIва-хьхьичI» тIисса махъру. Щалагу Ухссавнил Ккавкказнаву Дагъусттаннал терапевтътурал школалул цIа машгьурну диркIссар. Хайруттин Апанниевичлул лавайсса даражалийн гьаз дурссар Дагъусттаннал терапия.
Ванал каялувшиннаралу чирчуну дур 15 кандидатнал, ряхра докторнал диссертациярду. Гьунар бусса жагьилтал элмулул ххуллийн кIункIу бангу хъунмасса хIарачат бувссар Хайруттин ХIажиевлул. Дагъусттаннал медицина хьхьичIуннай дан ванал бивхьусса захIматран багьа бищун къашайссар. Пишалул ххуллий ва жяматийсса иширттаву дурсса ккаккиярттахлу ва лайкь хьуну ур «Знак Почета», ЗахIматрал ЯтIул Ттугълил» ва Халкьуннал дусшиврул орде­ннан, «За доблестный труд в Великой Отечественной войне» ва цаймигу медальлан.

ТIагьир ХIусайнов

Дагъусттаннал медициналул тарихраву бусраврай цала цIа кьариртсса чIявуми аьлимтурал оьрчIругу буттахъал шаттирдайх лавгун, медициналул сфералуву хьхьичIунну бур. Хайруттин Апанниевичлул ца душнилгу медицина язи дургьуну дур. Аида машгьурсса гинекологри, медициналул элмурдал докторди.
Хасаев АхIмад Шайхлул арс, Дагъусттаннал медициналул элмурдал доктор, профессор. Ва ур Дагъусттаннал ва Аьрасатнал лайкь хьусса хIакин, Дагъусттаннал лайкь хьусса элмийсса ишккакку, Дагъусттаннал халкьуннал хIакин.
Увну ур 1932-ку шинал ЧIур­ттащиял шяраву. 1956-ку шинал къуртал бувну бур Дагъусттаннал медициналул институтрал «Лечебное дело» факуль­тет. АхIмад Шайховичлул пишалул ххуллу байбивхьуну бур шяраваллил амбулаториялул хIакиннал даврия. Дагъусттаннал республикалул клиникалул азарханалул, республикалул Кардиологиялул, къюкIлил ва сосудирттал хирургиялул центрданул профессор-консультантнайн ияннин ванал бивтун бур лахъисса ва яргсса захIматрал ххуллу. Зий ивкIун ур Гергебиллал гидроэлектростанциялул участокрал азарханалул хъунаману, Буйнакск шагьрулул азарханалул терапиялул отделениялул хъунаману.1963-ку шинал зун увкIун ур Дагъусттаннал медициналул институтрал госпитальная терапиялул кафедралийн. Лайкьну дурурччуну дур 1967-ку шинал кандидатнал, 1982-ку шинал докторнал диссертацияртту. Ванал итадаркьуну дур 200-нния лирчу­сса элмийсса давуртту. АхIмад Шайховичлул каялувшиннаралу чирчуну дур кьура кандидатнал ва ряхра докторнал диссертациярду. Ва гьуртту хьуну ур чIярусса медициналул съездирттай ва конференциярдай. АхIмад Шайхович ия чIумуха лавхьхьуну, ттизаманнул технологияртту мюнпатну ишла дуллай зузисса аьлимчу. Ва каялувшиву дуллай уссия цала сипталий Дагъусттаннал медициналул университетраву сакин бувсса Хъунилсриннал советрай. Советрал заседаниярттай ххал бигьайсса бивкIун бур университетрал оьрмулул агьамсса масъалартту. ЧIярусса шиннардий АхIмад Шайхович ивкIун ур Дагъусттаннал ЦIуллу-сагъшиву дуруччаврил министерствалул штатрал кьатIувсса хъунама пишакар-кардиологну, Дагъусттаннал медициналул университетравусса кардиологиялул комиссиялул председательну.

АхIмад Хасаев

Элмулул ва педагогикалул ххуллий, жяматийсса иширттаву бивхьусса захIматрахлу АхIмад Шайхович лайкь хьуну ур личIи-личIисса наградарттан. Ванан дуллуну дур республикалул бакIчинал чулуха­сса «За доблестный труд» медаль. Лайкь хьуну ур «Аьрасатнал ХIурматлувсса кардиолог» тIисса бусравсса цIанин.
Ванал арс Рашид медициналул элмурдал кандидатри.
ХIусайнов ХIусайн Камаллул арс, медициналул элмурдал доктор, профессор. Ва ур СССР-данул цIуллу-сагъшиву дуру­ччаврил отличник, Дагъусттаннал ва Аьрасатнал лайкь хьусса хIакин, Дагъустаннал лайкь хьусса элмийсса ишккакку, Аьрасатнал Чичултрал союзрал член. ХIусайн ХIусайнов VIII-мур ттуршукулул цIанихсса аьлимчув, просветитель МахIаммад Убрынскийл наслулияссар.
Увну ур 1930-ку шинал Убурдал шяраву.1949-ку шинал къуртал бувну бур Гъумучиял дянивмур даражалул школа.
1955-ку шинал лавайсса кьиматирттай къуртал бувну бур Дагъусттаннал медициналул институт. Гьан увну ур архсса провинциялун ккаллисса Ритлябский азарханалий зун. Шанна шин дурну дур ванал медициналул ва хозяйствалуцIун бавхIусса масъалартту захIматсса шартIирдай щаллу буллай, хьхьу-кьини къаувкуну зий. Яла район Чачан-Ингушнал республикалувун дурххун махъ, ва ивтун ур «Чешки» тIисса туберкулезрал къашавайсса оьрчIал санаториялул хъунаману. Жагьилсса хIакиннал даражагу, хIарачатгу, инсаншивугу хIисав хьуну, республикалул хъуниминнал увцуну ур ХIусайн Камалович Грозный шагьрулул азарханалийн. Микку зий ивкIун ур фтизиохирургиялул отделениялий хирургну 1971-ку шинайнин. Москавуллал Туберкулезрал институтраву дурурччуну дур кандидатнал диссертация. Ванал хIурмат-кьимат хъунмасса бивкIун бур чIаххувсса республикалий. Амма даврил уртакьтал мудан Дагъусттаннайн оьвтIий бивкIун бур. Дагъусттаннал медициналул институтрал травматологиялул ва ортопедиялул кафедралул хъунама Наби Цаххаевлул вих увну ур ХIусайн цала каялувшиву дуллалисса кафедралийн ассистентну учIан аьркиншиврий.
Укун,1971-ку шиная айивхьуну, зун ивкIун ур Дагъусттаннал медициналул академиялуву, цал ассистентну ва деканну, 1976-ку шиная айивхьуну фтизиатриялул кафедралул каялувчину, архIала (1979-2000 шш.) вузрал проректоршивугу дуллай.
1968-ку шинал кандидатнал, 1974-ку шинал докторнал диссертациярду лайкьну дурурччуну дур. ХIусайн Камалович хьуну ур туберкулез дусса къашайшалтрай цIусса кьяйдардай операцияртту баврил разработчик. Цайминнуя къатIурчагума, 200-ннийн бивсса хъинну захIматсса бурхIал ттурчIайсса операцияртту бувну бур ванал.ХIусайн Камаловичлул канила дурккун дур 300-ннийн диявайсса элмийсса давуртту.
ХIусайн Камаловичлул кIия арсгу медициналул элмулул ххуллийх лавгун,буттан лайкьсса хьхьичIунсса пишакартал хьуну бур. Камал хирургри, Асадулла – травматолог. КIиягу медициналул элмурдал докторталли.

ХIусайнов ТIагьир Сайдуллагьлул арс, медициналул элмурдал доктор, профессор. Ва ур Дагъусттаннал лайкь хьусса элмийсса ишккакку, СССР-данул цIуллу-сагъшиву дуруччаврил отличник. СССР-данул лавай­сса даражалул школалул лайкь хьусса зузала.
Лимфологиялул масъалартту ахттар баврил ххуллийсса ккаккиярттахлу ванан дуллуну дур мусил медаль.
Увну ур 1941-ку шинал Щардал шяраву. Мусил медальданий къуртал бувну бур Хъурхърал дянивмур даражалул школа. ТIагьир хьуну ур ва школалул цалчинсса медалист.1966-ку шинал ятIул дипломрай Дагъусттаннал медициналул институтрал лечебно-профилактический факультетгу къуртал бувну, увххун ур Инсаннал анатомиялул кафедралучIасса аспирантуралувун. Кубаннал медициналул институтраву ларайсса даражалий дурурччуну дур медициналул элмурдал кандидатнал диссертация, 1981-ку шинал Новосибирскаллал медициналул институтраву – докторнал диссертация. Зий ивкIун ур Дагъусттаннал медициналул институтраву анатомиялул кафедралий цал ассистентну, яла доцентну.1984-ку шиная айивхьуну вава кафедралий каялувшиву дуллай ивкIун ур. Кьунияхъайсса шиннардий ивкIун ур Дагъусттаннал медициналул академиялул стоматологиялул факультетрал деканну. Ва ия Дагъусттаннал медакадемиялул Аьлимтурал советрал член, Дунияллул халкьуннал дянивсса информатизациялул академиялул академик, Искусствалул ва элмулул Петровский академиялул член-корреспондент, Англиянал Естествознаниялул королевский академиялул член. Лайкь хьуну ур «За заслуги перед Республикой Дагестан» ордендалун ва чIярусса медальлан. ТIагьир Сайдуллаховичлул цIа дур «Шинал инсан» тIисса хьхьичIунсса аьлимтурал цIарду чирчусса Американал библиографиялул сияхIраву. Американал Биографиялул институтрал редактортурал советрал чирчуну дур ванал цIа щалагу дунияллул энциклопедиялул мяйлчинсса словарьданий.
ТIагьир Сайдуллаховичлул каялувшиннаралу дурурччуну дур 12 кандидатнал, кIия докторнал диссертациярду. Ванал канила дурккун дур азарунния лирчусса элмийсса давуртту. Буттал цIа лайкьну дуручлай бур ванал душ, Дагъусттаннал медициналул университетрал анатомиялул кафедралул каялувчи, медициналул элмурдад доктор, профессор Сабина ХIусайнова.
Дагъусттаннал медициналуву ххазинасса ирс кьабивтсса жула хIакинтал, аьлимтал дакIнин бичлай, цал ттигу кIицI лагавияв вайннал энциклопедиялул кIулшивуртту, ларай­сса эрудиция, культура, интеллигентшиву. Вай бия арцу лякъаву бакъача, инсаннал цIуллу-сагъшиву хьхьичI ххуттайн лавсун зузисса хIакинтал, жагьил­сса хIакинтуран пишалул хху­ллий эбратну хьунсса учительтал. Ялагу, вай гьарицама ия чичуйлмур бюхъугу ххишалану буллу­сса хIакинтал.

Андриана Аьбдуллаева