ЧIяйннал шяраваллил къайгъурду
Ирглийсса аьрххилул лагрулий «Илчи» кказитрал зузалт бивунни ЧIяйннал шяравунгу. ЧIяйннал шяравун аьрххи багьувкун, на мудангу ххари шара, цанчирча ва шяраваллиягу, шяраваллил жяматрал хъиншиврия, ххаллилшиврия буслай айкъалитIавай икIайва цаппарасса шиннардий ЧIяйннал школалий физкультуралул дарсру дихьлай ивкIсса ттул ппу Пятали МахIаммадович.
ХьхьичIва-хьхьичIсса жул ихтилатгу администрациялул бакIчи МахIаммад Билаловлущал хьунни. Администрациялий бакIчинащал архIал зий ур мукьа инсан: ванал хъиривчу ПатIимат Апанниева, бухгалтер Саимат Рамазанова ва техничка Зульмира СалихIова.
МахIаммадлул ряххийлчинсса шин дур ЧIяйннал шяраваллил администрациялул бакIчину зий. Гьашину ва кIийлчингу увчIуну ур ва къуллугърайн. ЧIяйннал школа къуртал бувну махъ аьралуннавусса къуллугъгу лавхъун, милицанал органнаву Каспийскалий зий ивкIун ур. 2001-ку шинал Ккуллал РОВД-лийн увкIун, 2013-ку шинайнин микку зий ивкIун ур полициялул участокрал уполномоченныйнал ва балугъравун къабивминнал иширттал инспектортурал отделданул, ППС-рал къуллугърал хъунаману. МахIаммадлул къуртал бувну бур Ростовуллал университетрал юридический факультет. 2019-ку шинал ивтун ур шяраваллил администрациялул бакIчину.

ЧIяйннал администрациялийн дагьлай дур чIаххуврайсса Хъюйннал шяравалугу. ЧIяйннал шяраву 105 хозяйство дур, Хъюйннал шяраву – 40-нния лирчусса. Шяраву хьхьичI ххуттайн лавсъсса масъалартту бур щинацIун, ххуллурдацIун, ччюрк экьидичаврицIун бавхIусса. МахIаммадлул бусласимунийн бувну, ссутнил чIумал гьаз шайсса масъала бур цала хозяйство дусса инсантурайх арендалий лухччи дачIаву. Шяраву дур ца СПК. ВайнначIа, шиккурами дакъасса, Бабаюртуллал даралувугу дур 300 гектар аьрщарал. Му дакъассагу, ххюя инсанначIа дур КФХ.
Щиналмур масъалалия тIурча, цIана тагьар оьккисса дакъар. Шяраву бур ххюва хьхьичIавасса кьулла, чIявуминнал шарда-шардайн дурцуну дур щин. ЦIийшату дурцусса мудан нанисса щин дур шяраву. Амма ца къахьунмур хьуну, ми микIлачIурчагу, чаран лякъин аьркинну бур. ДикIан аьркинну дур щинал резерв.
– Неххая цахъи лавайну бувну буссар гьарица аьркинсса лабораториялул ххал бигьавурттугу дурсса, хIачIайсса щинал хIавз, иш багьний, гичча ккурчIайсса хIавзливун дачин дурну, инсантал щинал дузал бансса. Га вай уттисса тIабиаьтрал иширттахьхьун биривну, бакьин бан, кIинттулнин хIадур бан багьлай бур. Хъунмасса станция буссар гикку шанма фазалий зузисса моторду бусса. Райондалул кумаг банну увкунни бакьин бан, къахьурча, шяраваллил меценатътурайн уккан багьанссар. Ччя-ччяни зун багьай ххуллурдаха, – тIий, буслай ур МахIаммад.
КIицI лаган, чIявусса чIяйннал шяраву дуллалисса давурттан цала чулуха ххуйсса кумаг байссар. Халкьуннал арцу дартIун бувну бур ххаллилсса мизит, 50-60 миллиондалун бавцIусса. Бувну бур аьркинсса шартIру дусса тазият. ХьхьичIсса шиннардийва райондалул бюджетрава буллай байбивхьуну, арцу диял къавхьуну бавцIуну буссия хъунмасса спортзал. Проектрай ккаккан дурсса циняв давуртту къадарчагу( чIярусса арцу аьркин дагьлай дуну), мийра жяматрал арцух нузру, чIавахьулттив бивхьуну, поллайх сир бувккун, волейболданул сеткарду дархIуну, бакьин бувну, зузи бувну бур. Жагьилтал, дуклаки оьрчIру гьарица кьини волейболданий буккан букIлай бур. Мукунма жяматрал арцух бувну бур шяраву ххаллилсса мемориалданул комплекс, Совет Союзрал Виричу ЦIаххай Маккаевлул бюстращалсса ва ЧIяйннал шяравасса Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъвилул, Авгъаннавусса ва Венгриянавусса дяъвилул иширттал, хасъсса аьралий операциялул гьурттучитурал цIарду абад дурсса.
– Гьашину тIабиаьтрал иширттал хъунисса зараллу биян бунни Ккуллал ва Лакрал районнайн. Зул шяраву ци тагьар дия? – тIисса жул суалданухьхьун жаваб дуллай, МахIаммадлул буслай ур:
«Гьашину тIабиаьтрал баларду бувсса чIумал, ЧIяйннал шяравалугу ЧС-рал тагьар баян бувсса шяраваллал сияхIрайн дагьунни. Зувиллийхъайсса къатран зараллу хьунни. БавтIун комиссиягу, ялтту бувккун, актру щаллу дурссар. МахIачкъалалия экспертътурал комиссиягу бувкIуна ххал бан. Циняв актру райондалийн диян дурссар инсантурал цанна дагьаймур ласун.
ЦIу бутIуй зарал бивминнан дуллай бивкIсса 15 азарда къуруш арцул циняв ва иширахьхьун биривминнал ларсъссар».
Зунттал щархъаву ччя-ччяни чани лешлашисса иширттал хIакъираву МахIаммадлул бувчIин бунни кIинттул чIумал ток чанну бикIайшиву. КIинттул чани лешлай тIий, ца трансформатор цамургу бивхьуну бур шяраву. Утти ЧIяв кIива трансформатор бур, Хъюйнналгу цала бур. ЧIяйннал аьрщарай МТС-рал вышка душиврийн бувну, связьгу, интернетгу ххуйну зий дур. Му бакъассагу, багьлухсса Эрлайн интернетгу зий дур.
Вайми лакрал щархъаву кунма, вайнналгу цIуцIи кIану бур шяравусса инсантал, муницIунма бавхIуну, школалийсса оьрчIругу ялу-ялун чан хъанахъаву. ЧIяйннал школа-багъраву гьашину бур зувиллихъайсса оьрчIру. Хъюйннал шяраву бур байбихьулул школа. Мукьва классгу къуртал бувну, Хъюйннал оьрчIру бучIайсса бур дуклан ЧIяв ягу Ваччав.
Шяраваллил марцI-чапалшиврул тагьаргу администрациялул хьхьичI ххуттайн лавсъсса масъаларттавасса ца бур. ЦIанасса чIумал кIирагу шяраву личIи бувну бур ччюрк дичайсса контейнерду бивхьусса кIанттурду. Так ми ччюрк дукьансса, экьидичинсса машина бакъа, мунилсса бан багьлай бур. Ягу Ваччавсса машина занази бан икьрал дан аьркинну дур.
ЧIяйннал бур шяравалу цIу дуккан даврил масъаларттаха зузисса, кIива-шанма группа. Бур ихIсандалул фонд. ЦIанасса чIумал, райондалулгу ци учайрив ккавккун, миннал кумаграцIух микIлачIру хьуннин шяравусса хьхьичIвасса кIива кьулла бакьин бувансса пикрилий ур администрациялул бакIчи.
Гьай-гьай, жу цIухху-бусу барду хасъсса аьралий операциялул гьурттучитурал хIакъиравугу. ЧIяйннал шярава хасъсса аьралий операциялий жан дуллуну дур арула къучагънал. ЦIанасса чIумал тих Ватандалул мурадру буручлай ур 38 жагьил. СВО-лул гьурттучитуран, миннал кулпатирттан шяраваллил администрациялул бан аьркинсса кумаг буллай бур. МахIаммадлул бусласимунийн бувну, аьрза бувкIнан федерал закондалийн бувну, дуллай бур аьрщи.
– Жул буссар Ялув-Ар тIисса ххуйсса кIану. Дазурду рирщуну, личIи дурну дуссар ацIра участок. БувкIсса аьрза ххал бувну, дулавантIиссар.
Цалчинсса участок, яла ххуймур кIанттурдайсса, на дулав танк пIякь увкуну, оьрмулуцIа хьусса къучагъ Нариман Сулаймановлул буттан ХIажинан. Нариман Къучагъшиврул ордендалул заллур.
ХIажи цувагу, арснахлу кьисас ласунна тIий, контракт чирчуну, хасъсса аьралий операциялийн лавгссия. Щавурду дирну, ца ччаннацIа хьуну увкIссар. ЦIана Москавлив ур. Ттигу буссар контракт къуртал хьуну бувкIссаннаясса ххал бансса аьрзарду. Миннангу дулунтIиссар. Буссар къатри дансса аьрщи дулара тIисса халкьуннал аьрзардугу.
Миннан дулунссагу аьрщи дуссар, дуллайгу буссару, инсантал шия ливхъун къабачиншиврул. Жулгу мурад халкь шяравун бувкIун, ший кулпатру бувну, цIанихсса ЧIяйннал шяравалу цIу дуккавур, – тIий ур МахIаммад.
Бартлаганнав циняв мурадру ва хияллу, дизаннав аргъ ЧIяйннал шяраваллий.
Андриана Аьдуллаева