Абадлий жущала уссар

Майрал 6-нний Аьрасатнал Виричу, милицанал полковник Гапал ХIажиев дунияллийн увккун хьунтIиссия 50 шин. Ва кьини Виричунал цIанийсса Кьубиял школалий (цIа дирзссар 2011 шинал) хьунни Гапал ХIажиев дакIнин утлатисса мероприятие. Ваний гьуртту хьунни райондалул администрациялул вакилтал, низам дуруччай органнал зузалт, учительтал, дуклаки оьрчIру, шяравучутал ва гъан-маччами.

Школалул директор МахIаммад Ссунгъуровлул барчаллагь увкунни Дагъусттаннал пахрулун лайкьсса шяравучу дакIнин утан бувкIминнахь. Яла къалагайсса буржиран ккалли бунни Виричунаясса аьпа хъирив нанисса никиран ябаву.

Гапал ХIажиев хьуссар чувшиврул ва Ватандалийнсса дакI тIайлашиврул лишанну. Ванал кутIасса оьрму бия яргсса, виричушивурттал авадансса. Экстремизмращалсса талатавриву ккаккан дурсса чувшиврухлу билаятрал президентнал Указрайн бувну, лайкь хьуссар Аьрасатнал Виричунал цIанин (ивкIуну махъ).
ХIакьину Гапал ХIажиевлул цIанийсса школа хъанай бур хъирив нанисса ник ватан ххирану тарбия даврил центрну.
Райондалул Депутатътурал мажлисрал хъунама Явсупи ХIамзаевлул муниципалитетрал бакIчи Зураб Куччаевлул ва цинявппагу депутатътурал цIания барчаллагь увкунни школалул коллективрахь Виричунал чаннасса аьпа хIурматрай буручлай бушиврухлу.
Аьралий комиссар Аьли Гъази­махIаммадовлул увкунни:
«АрулцIаллийхъайсса жагьилтал зул шярава аьралий мурад­ру биттур буллай бур хIакьину СВО-лий, жула лавгмур никирал виричушиврул аьдатру дуручлай. ДакI дарцIуну ура Гапал ХIажиевлул цIанил тайннавун гьавас бутлай бушиврий».
Бюххансса махъру увкунни Аьрасатнал МВД-лул СКФО-лул хъунмур управлениялул цIания полициялул майор Сергей Козоновлул: «Гапал ия дакIнил кьуват ва къучагъшиврул бутIа ххину буллусса инсан. Даин учIи лякъайва яла захIматми кIанттурдай ва иширттаву. Цувагу оьрмулува лавгунни язи бувгьусса ххуллийн ва ватандалийн дакI тIайлану».

Виричунал кулпатрал цIания аьпалул мажлисрайн бавтI­миннахь барчаллагь увкунни Гапаллул уссил Хизри ХIажи­ев­лул:
– Хъунмасса барчаллагь жул уссил аьпа шиннардил лахъишиврий хIурматрай ябуллалиминнайн, ватандалул мурадру буруччаврил ххуллийсса ганал даву дачин дурну нанимийннайн.
ТIайлашиврул ххуллий буллусса оьрму 1995 шин. ДГУ-рал Студентътурал интний аккордеондалул пардардайх исвагьийну кIисригу битлай, дакIнил синттайн дюхханну дагъусттаннал, ккавкказнал халкьуннал макьанну руцлай ия журат дусса, я-иттацIани дюрхъусса жагьил. Ахирданий гъан хьуссия ттунна яла асар биян бувсса Камалуттин КьурбанмахIаммадовлул макьандалухлу барчаллагь учин, цурдагу лакрал гимнрал ца вариантну хьусса. Гана га ия Гапал ХIажиев, цала кутIасса оьр­мулий бусалардаву личIан нясив хьусса жагьил – ЧукIнатусса Шамил Кьурбановичлул ва Кьубатусса Рукьижат Хабировнал арс.

Математикалул факультетрай дуклай ушиву баяйхту:
– КIуллив вин му макьандалул авторгу математикалул учитель ушиву, – куну, ттул зумату букканнин цала бувсунни Камалуттин КьурбанмахIаммадовлуя, кIулну бия га шаэргу, композиторгу, музыкантгу, балайчигу усса. Укунсса ия Гапал, гиччава найуна яргсса, гьунар бусса, гьар чулуха итххявхсса. Аьмсса кIулшиву ласавриву хьхьичIунсса ххуттай ушивруцIун, архIала музыкалул школагу ккаккиялунну къуртал бувну бия.
ЧIивинияцIа Гапал хъуна хъанай ивкIун ур дунияллия хавар буну. ЦIурттаву ссавний цIа чичин хияллай, мукунсса асар биян бувну бивкIун бур дунияллий цалчинсса космонавт Юрий Гагариннул ва Дагъусттаннал увагу усса космонавт Муса Маннаровлул. Вихну ивкIун ур, космонавт хьуну, та-бунугу аьлам мютIи бантIишиврийн. Бюхъайва хиял дузрайн буккангу: Гапаллун ххаллилну кIулну дия астронимия, точныйсса элмулуву итххявхсса ушивруцIун, захIмат ххирасса ва кьаст дуссагу ивкIун ур, школалийгу – математикалул дарс яла кIулма. Нитти-буттан тирххандаран, чIивима уссин ва ссурвавран эбратран, школалул ва университетрал пахрулун лайкьсса.
Аьчухсса, тяхъасса, хъярч-махсара бан кIулсса КВН-да­лул командалувугу вирдакIну икIайва. Элмулуха зун пикрилийгу икIайва. Гьарцаннан чIалан бикIайва ванал пишакаршиврул кьадар щаллу хьусса кунма, амма аьралуннаву къуллугъ бувну зана шайхту, ванал оьрмулул мяъна цамур хьуну дия.
Ленинградуллал областьрай аьралий частьраву Гапал ХIа­жиев ккаллину ивкIун ур радиоперехватрал яла хьхьичIунсса пишакарнан. Аьралий къуллугъ ганан ххуй бивзун бия, бувчIуну бия цала аькьлу-кIулши, чурххал кьуват ва оьрмулуву хъанахъисса ишру цачIу бивхьуну, анализ даврил бюхъу оперативникнал даврий мюнпатну ишла бан хьунтIишиву. Аьралий гужирдаву ларсъсса кIулшиву аьркин дагьан тIий душиврий цукунчIавсса щак къаливчIун бур цува зана хьуннин республикалий низам дакъашиву, къача-къучшиву тIутIайх дичлай, жуятура ятсса идеологиялул кюртти ппив хьуну, диннал дянив питнарду сукку хъанай лявкъукун. Муни хIукму бувну бия баххана бан цала бучIантIимур.

2000 шинал Гапал ХIажиев увххун ур МахIачкъала шагьрулул виваллил иширттал управлениялийн, найуна кьувтIун ур давривун. Каялувчитуран ванал хIарачат, бюхъу ва аькьлу-кIулши хIисав хьуну, лайкьсса кьимат бивщуну бур – ивтун ур аналитикну цал шагьрулул тахсиркаршивурттащал талатисса отделданий, яла экстремизмрайн къаршисса подразделениялий. ХIажиевлул ххал диргьуну дур тахсиркартал бугьаврил цала кьяйдарду: мобил телефоннал сигналлайхчил. АрхIал зузими бикIайва ванал шанувагу лахъайшиву къакIулли, даврил бакъа цамунил буруккин бушиву къакIулли тIий, муксса даврихух лагаврил. Тахсиркар угьансса чIири-хъунсса сант чIалай духьурча, хьхьунил лякьлувугума уртакьтурайн оьвчайва тIар.

Цикссагу кIусса тахсиркаршивуртту аьч дурну дур ХIажие­в­­лул, цимилагу гьур­­­тту хьуну ур спецоперациярттай. Ванал хIарачатрацIух ярагъунницIа бувну бур закондалий дакъасса ярагъуннил кьюкьравасса вакилтал, ялун личин бувну бур гайннал чул бивщусса пунктру, ярагъ ва пIякь учайсса затру лариртсса кIанттурду. АрхIал зузиминнал бусаврийн бувну, Гапал ивкIун ур дуснал цIаний хьхьичIун ххяххан хIадурсса вихшаласса гьалмахчу, чIявуну мукун хьугу шайва тIар. Цаппарасса ганал гьалмахтурал учай, Гапаллул цал оьрмурду сахла бувссар куну. Цува оьрмулуцIа хьун цаппарасса гьантрал хьхьичI ванал отделданийн бувкIун бур шагьрулул ца кIичIираву къачагътурал ярагъ ва пякь учайсса затру лавсун нанисса куклу машина ашкара хьуну бур тIисса хавар. Оперативниктал бивсса чIумал тахсиркартуравасса ца ивкIун ур тIивтIусса багажникрачIа авцIуну, вама тIурча салондалуву. Дайдирхьуну дур бита-ххитаву. Гапаллул тайннайн цIу итакъараркьуссания бюхъайва тIар нажагьссавагу зана къахьун.
Хьхьу-кьини къакуну, ацIан­сса чIун дакъа, луглай ивкIун ур къачагътурал кьюкьращал талансса ххуллурдах. Амма бивкIун бур ганал пишакаршиврул тIайлабацIурттал цамургу чул – цIакьсса хIучча бусса, рай къабулайсса подполковник ХIажиев душманшиврий ивхьуну ур кьюлтIсса къачагътурал кьюкьрал.

2003 шинал ца къизгъинсса спецоперациялуву кIусса щавурду дирну, оьрмулуцIа шавай ливчIсса чIумал, нину лергъ тIий диркIун дур Гапаллухь, нигьачIисса даву кьарити, тIий. Мува хIучча бувгьуну ивкIун ур ппугу, Гапал, цала кIулшивуртту ва аькьлу цамур даврийгу иш­ла бан бюхъантIишиврий дакI дацIан уллай. Амма арс лахIан ан хьуну акъар, оьрмулул мяънану хьусса даву цукунни кьаритантIисса тIий. КIира шин хьуссия таний Гапаллул щавурдацIа ази къалаглай. Ца базилухь Гапаллул куну бур уссихь: «Цаннаща цувалугу шайссар майданнив талан. Агарда, гьарца кьини ци-бунугу зурча, Дагъусттаннал тIайлабацIулул ххуллий, тагьар чара бакъа даххана хьунтIиссар!».
Цамур къизгъинсса операциялуву Гапал ХIажиевлул цала хъазамралу кIучI увну ур биту-ххитулул дязаннив иривсса чIиви оьрчI. ОьрчI ххассал уллай, хIа­писарнал хьун къабюхъайсса шартIирдай ярагъунницIа увну ур граната пIякь чин дан нанисса къачагъ. Нигьал ва хьуллил дянив цала цува увгьуну, оьр­мулунсса нигьачIаврива мурахас бан бювхъуну бур, цуя-ца инсаннан ва милицанал зузалтран зарал хьун къабивтун. Ва тагьардануву бат увну ур кIия боевик, шама увгьуну ур.

2010 шинал августрай милицанал подполковник Гапал ХIажиев ивтун ур Аьрасатнал МВД-лул СКФО-лийсса хъунмур управлениялул Экстремизмалийн къаршисса регионнал дянивсса оператив-разыскрал отделданул каялувчину. Гьамин му чIумал бучIи лявкъуну бур ХIажиевлул даврил бюхъу ва ларайсса пишакаршиву милицалт литIавривух ва хъямалашиннардавух хIалану бивкIсса къачагътурал кьюкьрал шаттирайн багьан. Къачагътурал чулуха муданнасса нигьал уллалавурттахгу къаурувгун, подполковник ХIажиев кьянкьану авцIуну ивкIун ур цала пишалийнгу, хIуччардайнгу дакI тIайлану. Цува оьрмулуцIа ан хьхьичIкьини архIал зузиминнахь бувсуну бур, ахиргу, цащава бювхъушиву чIявусса зурдардил дянив луглай ивкIсса къачагътурал аьщуйн уккан ва хIадур хъанай ушиву гай бугьан.

2010 шинал сентябрьданул 12-нний Гапал ХIажиев даврийн нани ххуллий ганал машиналул хьхьичIун бувккун бур кIяласса «семерка». Ца лахIзалул дянив кIул бакъасса инсантурал подполковникнайн автоматирттал цIу дирхьуну дур.Ккуллардал кIурчIлу бувсса машиналуву сагъну личIайссияв, бакIрайн ва хъазамрайн дирсса кIусса щавурдал Гапал ХIажиев унийва къуртал хьуну ур. Га оьрмулуцIа увми бувгьуссар мугьлат бакъа: 2010 шинал сентябрьданул 13-нний хасъсса гужру бивчуну гьужумрай лавсъссар Заманова кIичIираву къачагътал кьюлтI хьусса къатри. Бат увссар ацIа боевик. Гара кьини Комсомольское шяраву бат увссар Гапал ХIажиев оьрмулуцIа аврил сакиншинначи – Къизилюртуллал къачагътурал кьюкьлул хъунама Шамил МахIаммаднабиев, чулий цIа Абу-Усман.
Шаппа Гапаллух ялугьлай лив­чI­ссар кIива душ – арулла шинавусса Аминат ва чIивитIу Ххадижа.
Ччяни дунияллия ларгсса Гапаллул ниттин арснал дард къаккаркссар, ппу тIурча, хъунама арснал бивкIулул хIасратраща ххассал къавхьуссар, кIира шинава дунияллуя батIул хьуссар.

ЗахIматри кьамул бан миллатрал язи-язими арсру оьрмулул аргъираву чил каруннил оьрмурдацIа баву. Гапал ХIажиевлул хъин-хъинсса давуртту кьариртссар ва аьрщарай, ялагу аьркинну уссия ватандалун, гьалмахтуран, кулпатран. Виваллил иширттал органнаву ацIра шинай зий, Гапал хьуссар лавайсса даражалул пишакар. Ва оьрмулуцIа увну махъ анаварсса батIаврий республикалул виваллил иширттал министр Аьбдурашид МахIамма­довлул увкуну бия: «Ччяни къалякъинтIиссар жуна Гапал ХIажиевлул кIану бугьан­сса пишакар».

Милицанал подполковник Гапал ХIажиевлул аьпалул мемориал дацIан дурну дуссар ниттил шяраву Кьубав, школалун дирзун дуссар Виричунал цIа. Гьайкал дацIан дурну дуссар буттал шяраву ЧукIнавгу. Гапаллун хъинну ххирая бутталссагу, ниттилссагу шяраваллу. Буттал шяраву дуллай дялирчIсса аьнтIикIасса къатри арснал аьпалун къулайсса шартIирдал лащу-щаллу дурну кьариртуна ванал буттал, амма цувагу лахъи къалавгуна.

ЧукIнав гьайкал тIитIлатIисса кьини Шамил Кьурбановичлул бувсуна Гапаллул кьариртсса чичрурдая. Вана гайннувасса ца:
«На, ссахчIав къаурувгун, тIайлашиврул ва яхIлил хIуччардай ялапар хъанахъисса, мива хIуччардай оьрчIругу тарбия буллай, ялун бучIантIимур хIадур буллалисса жула обществалул чIивисса бутIувасса цара. Ттущава бюхъайкун буручлай уссара инсантал, гай кIи-шан къабачIлай. Дуручлай уссара навагу, ттула гъан-маччамигу ялапар хъанахъисса жяматрал низам. Аллагьнал цала бищунтIиссар гьарцаннан кьимат, миннавух ттунгу. Щала дакI дарцIуну учин къабюхъанссар навара тIайламур ххуллийх нанима, куну. Гьарца кьини лаизлай ура Заннайн КIанан къакьамулсса тIуллая уручча тIий».

Зулайхат Тахакьаева