
Жу КIилчинмур ЦIувкIуллал шяраваллил бакIчи Рамазаннул арс Нураттин Рамазановлущал хьунабавкьусса июльданул 1-мур кьини Аьралий иширттал ветерантурал кьини дия. Нураттин СВО-лий гьуртту хьусса ушивруцIун, Ккуллал райондалул СВО-лул Ветерантурал ассоциациялул председательгу, «Память гор» ДРОО-лул каялувчигу ур.
Гьаннайсса, СВО-лий гьуртту хьуминнал ва миннал кулпатирттал къайгъурдалссагу буллай ур. Жу ялун бивсса ппурттуву, зузалал лаххиялуву улувкьуну зий лявкъунни цувагу. ЦIущаннивсса ва ЦIущанния КIилчинмур ЦIувкIравсса ххуллурду хьхьичI гьантрай ларчIсса гъаралуннил мадара муркIа бувну бия. Укунсса ххуллурдал машинарттал нигьирттавун ччя-ччяни мюрщи чартту, гъявгъа бириян буллай, азурда бувай тIий бия рульданухми. Нураттингу мукунсса ххурупIайлухьхьун бирияйсса машиналуха зий ия. Шавай уххансса цахъис чIун дуларду, янна даххана дуван итаакьира тIисса тавакъю кьамул бувну. Ва учIайхту, шяраваллил администрациялийх экскурсия бувайхту, цIухху-бусу буварду.

– Нураттин, кутIану буси инава шяраваллил хъунаману та зун ивкIссарав, муниннин чув зий ивкIссарав?
– КIира шин шавай дур СВО-лия увкIун. СВО-лийн гьаннин на Москавлив зий уссияв. Ттун мудангу ччан дикIайва инсаннал мюхчаншиву дуруччайсса даву. «Человек и закон» журналданул генеральный директорнал мюхчаншиву дуруччайсса даврийгу зий ивкIра. СВО байбишайхту, ттун Ватандалул мурадру буручлачисса уссурваврал хъачIрай хъачI дишин багьуна. СВО-лия махъ буттал шяраву ва даврий зий ура.
– ЦIана яла хъуними буруккинтту зучIагу хъуни марххалттал азурда бувсса агьалиналми кунмасса бухьунссар. Цукунсса зараллу хьур зул жяматран ва ми зараллу бивминнан цукунсса кумаг буван хьур?
– КIира метра лахъишиврийсса марххалтту бувсса чIумал, ци тагьар дикIанссар, марххалттавун бахьлаглай, буккан къахъанай бияв жувагу, ризкьигу. КIирайра къатри леркьунни. ЧIявусса гъаттара, дучри ливтIунни. Техника диян захIматсса кIанугу буну, гьаксса баларду бувкIунни. Хъунмасса барчаллагьрай ура Мурад Аьбдуллаевлуйн ва
Альберт Аьбдуллаевлуйн, вайннал тракторданух ххуллу бувккун тIий. Вай чIарав къабавцIуссания, тагьар захIматссара дикIанссия.
– Трактор миннал цалларив?
– Дакъар. Агрофирмалул тракторди. Ххулув, корма ххилай хIарачат бунни. Ккуллал ва жула шяраваллал фермардайнсса ххуллу буккан хъанай бакъая, ми ца чулий дуссар кIирагу.
Мукунма хъунмасса зарал хьунни духмур хIатталлийн, лазилакьи дуллай занай бивкIру. ХьхьичIрасса колхозрал фермалийн ламу бакъар. Ккуллал чулиймур ламу левкьун кьурахъул шинни. Цимилагу бувкру ва ламу бувансса кумаграл хъирив хIукуматрайн, цалсса масъалалун лябукку бакъар.
– Къатри леркьсса инсантуран кумаг бувссарив?
– Къабувссар. Яла ччясса мутталиий щаллу буван аьркинмур масъала бия «зеленкарду» бакъашиву. Кьура шинай бакъасса «зеленкардалсса» буван багьлай бия цал. ЦIусса шиная шинай аьмну 40 инсаннансса «зеленкарду» щаллу бував. ЦIанакул мизитран, клубран, гьарзатран «зеленкарду» буваву тIалав буллалиссар хIукуматрал. ХIукуматрая ца къуруш тIалав дуван, ласун хъанай бакъая ми бакъа. Къатри леркьминнал, зараллу хьуминнал заявленияртту буссар, аьркиннийн бивссар, райцентрдания хъирив лаян комиссия бучIайссар. Гьарзат хIисавравун ларсун, хъирив лавну, багьайсса кумаг бувантIиссар. ХIукуматрая кумаг тIалав баншиврул, хIарачат буллай буру документру низамрайн буцин.
– Ххуллурдал, ттукIрал, связьрал ци иш бур?
– Ххуллурду цукунсса тагьарданий буссарив зунма ккавкссар. ТтукIралмур ишгу цIа дансса бакъар. Шанма трансформатор буссар шяраву. Амма 12 гьантлий ттукI бакъа бивкIру. КIива трансформатор бур кIитту-кIиттуршва кВА мощность бусса. Ца –100 в кВА бусса. Ва шяравун нани ххуллий цIусса къатри дурминнал, цалла арцу дартIун бивхьуну, зузи бувсса трансформаторди. Ххуллурду бакъа, электриктал бивкIунни дучрай занай, шаймур буллай.
ТтукI ччя-ччяни лешлашисса ппурттуву связьралмур ишгу цукун бикIанссар. Ттун даврин чара бакъа интернет аьркинну дикIай, документ ххал буван, тIайла буккан. Я оьвчин къахъанай, я интернет зузи дуван къахъанай, къазразанну личIару. Интернетрал ялув оьвтIутIаврил маз тIавтIунни. Вышкардайн доступ къадикIай. Жуща бан шайсса, дакьин дан шайсса иш къабикIай, вышкалучIан гъан хьунгу ихтияр дакъахьувкун.
– Школалул ци тагьар дур, цими дуклаки оьрчI ур? Шяраву цими къуш бур хIакьину?
– Шяраву 52 къуш бур. Школалий 27 дуклаки оьрчI уссия. 11 класс къуртал бунни ца оьрчIал. ЦIущанниятусса оьрчIругу бучIайссар жучIан. КIирагу шяраваллил агьлу бавкьуну, ца кулпат кунма буссару, цачIу-чIарав бацIлай. Буссар Культуралул къатта, ФАП, библиотека, дуки-хIачIия даххайсса ттучан. Оьрму сантирай ва цилва ххуллий най буссар.
– Нураттин, ина райондалийсса «Память гор» ккурандалул ва Аьралий иширттал ветерантурал ассоциациялул каялувчигу ура. Цукунсса масъаларттащал бучIай зучIан чIявуну?
– Бакъа хьусса оьрчIал хIакъиравусса масъала бур яла къювумур. Райондалия лавгсса 14 инсан ур хIакьинусса кьини ятIа-тIар бакъа бакъа хьуминнавухсса. Дальний Востокрая, Москавлия, Ставропольлал кIанттая лавгссагу бур. Чачаннава лавгссагу мукунма. На ва «Память гор» ккурандалул каялувчину зуннингу бакъа хьусса оьрчIах луглагиминнан шайсса кумаг бувансса хIарачатрай уссияв. Ва ккуран хIасул дурния шиннай, ттуятува мюнпат бикIанссар тIий, бакIрайн ласав ва жяматийсса давугу. Аьмну райондалия СВО-лий гьуртту хьусса ур 266 инсан, 38 инсаннал жанну дуллуну дур.
СВО-лий гьуртту хьуминнан аьрщив дулун ккаккан бувну бухьувкун, аьрщив тIалав дуллалисса заявленияртталссагу буван багьлай бур. Ххюва заявление бур цIанакул аьрщи тIалав дуллалисса. Аьрщи цал дакъа дуллай бакъар, мунияту шагьрулий ччисса ухьурча, яла шяраву ласун хьунтIий бакъар. Дула тIинан на аьрщи укуннагу дулара, жучIа дарчIусса аьрщив дуссар, къатри дуван ччинан дайшишру дакъассар. Шяравалу цIу лаган давур жулгу мурад.
СВО-лий жанну дуллуминнан мемориаллу дихьлайгу, дишин хIадур дуллайгу буру. Школардай миннал баннердугу чIирттай цIакь дуван ччай буру. Жулва биялалиймур буллай буру.
ХIукуматралгу кумаг буванссар тIий ура фермалийсса, бакъа чара бакъасса ламугу бакьин буван, ххуллурдугу цахъис ххуйсса даражалийн буцин. ХIарачат буллай буру, уттигу буванну. Москавлив ххуйсса давугу кьадиртун, учIаврия къапашманна, буттал улклул агьалинан мюнпат биян бавриву дуссар оьрмулул мяънагу.
ПатIимат Рамазанова
