«Экзаменну дуллалийни мобильникру къазунтIиссар»

Ларгсса нюжмардий МахIач­къа­лалив, «Аьрасат – ттул тарихри» тIисса Тарихийсса паркраву хьунни Дагъусттаннал кIулшиву дулаврил ва элмулул министр (врио) ЯхIия Бучаевлул пресс-конференция. Дукаврил шинал хIасиллу дуллалисса ва мероприятиялий гьанумур тема дия ГИА ва ЕГЭ дулаву, гъинтнил лагерьдай оьрчIру бигьалаган хIадурну бу-бакъашиву.

Бучаевлул бувсунни тIабиаьт гьалак дуккан бюхъайшиву сававну, республикалул 13 муниципалитетрай транспортрал тагьар оьнивун дагьансса нигь душиву. «Агана вай районнай экзаменну дуллалисса пунктрайнсса ххуллу лекьру хьуну, машина къалагайсса тагьарданийн багьарча, хIадурну дуссар луртандалунсса цамур маршрут. ОьрчIан нигьачIаву дакъасса ххуллийх бувцуну, РЦОИ-лущал маслихIат ккавккуну, оьрчIру биян бувантIиссар цамур кIанайн. Мукунсса сантгу дакъахьурча, экзамен дулунсса ккаккан дувантIиссар цамур кьини – резерв», – увкунни ванал.

Бувсунни июнь-июльданий республикалул 1301 школалиясса, 9-мур ва 11-мур классру къуртал бувсса 63 697 выпускникнал ГИА дулунтIишиву. Аьмну школардай экзаменну дуллансса 154 пунктру ( ППЭ) ккаккан бувну бушиву, 37 пункт ичIува ва 4 пункт УФСИН-далул учреждениярттаву. Аьмну экзаменну дулаврил давриву гьуртту хьунтIий бур кIулшиву дулаврил системалул 12500 зузала. Бувсунни ванал экзаменну дуллалисса кIанттай мобильная связьрал блокировка дуллалишиву.
«ЖучIара экзаменну дуллалисса пунктирдай сотовая связь къукъу дакьин дуллалиссар. Ва циняв регионнай дувайсса даву дакъар, жу дувару. Экзамен дуллалисса цумурцагу аудиториялул чIарав блокираторду дишару, – увкунни ЯхIия Бучаевлул.
Ларгсса шинал, масалдаран, телефоннайн буруглай къачичланшиврул 11500 глушитель ишла дурну дур, мобильникру ишла дуллай биривну 2024 шинал ЕГЭ-лия уккан увну ур 200 выпускник.

МахIачкъалаллал КIулшиву дулаврил управлениялул хъунмур Шаганэ Баймурзаевал бувсунни, МахIачкъалалив экзаменнан 35 пункт хIадур бувну бушиву, ЕГЭ дулунсса регистрация дуршиву 3500 выпускникнал, вайннавагу 645 выпускник ларгсса шиннардий школарду къуртал бувсса бушиву, ОГЭ дулунгу 10000 дуклаки оьрчI 9-мур класс къуртал бувсса хIадурну ушиву.
«Ларгсса бигьалагай кьинирдай жу циняв пунктирдайсса тагьар ххал дуварду. Гьарзат низамрай дуссар. Жул мурад – дуклаки оьрчIан паракьатну экзаменну дулунсса тагьар хIасул давур. ХIалу дагьну дунура миннат буван ччива нитти-буттахь: кувний экзаменну дуллалисса оьрчIаяр цивппа нину-ппу аьра­ттал буклан бикIай. ДакIний битияра ва оьрчIан бувчIин бувара, экзамен дулун вихшаласса ххуллу цар бусса – цала кIулшивурттайн чул бивщуну жавабру чичаву, шпрагалкартту, гаджетру ишла бувансса хъит-шит битира учара, миннуя пайда бакъассар. Так заралли бусса. Ва ялагу, зула оьрчIал циксса баллу ласурчагу, бувчIин бувара зуна оьрчI ххирашиву кьиматирттах къабурувгун. ОьрчIал цIуллушиву экзаменну дулайсса бланкирдаяр хьхьичIунссар, миннал дакIру къума лагансса чара бакъассар, яла хъунмур ххазинагу оьрчIру цIуллуну бушивур».
МахIачкъалаллал 39-мур лицейрал директор, Жяматийсса палаталул член Гульбарият Аьбдулжалиловалгу увкунни:
«Жува, хъуними, буниялттунгу выпускниктураяр ялттуну гьалак буклан бикIару. Аьдат­райн бувну, жул лицейраву щала шагьрулиясса оьрчIал ГИА дулайсса пункт буссар. Нитти-буттал мурадругу хIисавравун ласайссар мудангу. Шиная шинайн тIиссакссагу, ва даву лавайсса даражалий тIайла дуккан хIарачат буллай буссару. Гьай-гьай, жулами учениктурал ялув личIинура дакIру цIун дикIай, 183 оьрчI ур гьашину жул школа къуртал буллалисса. На сайки циняв 11-ми ва 9-ми классирттавух бувкра ва пресс-конференциялийн бучIаннин. ХIасиллу дуллалисса аттестация – шинал лажиндарайсса даву дакъар, 1-мур классрая байбивхьуну, школалул оьрмулул муттар, мунияту жу чара бакъа ЕГЭ-лучIан ва ОГЭ-лучIан гъансса даражалий ччянира дулун бувару пробныйсса экзаменну. Ми цирдагу, цал уттигу тикрал буван, кьянкьану регламент дурурччуну, мяйжаннугу экзамен дуллалисса куннасса тIалавшиннарай. Гьаннайсса, оьрчIру хIадур бувару. Утти, ОГЭ ва ЕГЭ дуллусса оьрчIачIан гъан хъанай, цIухлан бикIара: «захIмат хьурив?», « вас-ццах бияв?» тIийча, пиш-пиш тIун бикIай, жуния цалчин дуллай бакъару экзаменну тIий. Дарсру ххи дуллай, консультацияртту дуллай хIадур бувару оьрчIру сусруххал къабукканшиврул. Вай консультациярттая, хIал ккаклакисса экзаменная оьрчIан кумаг хъанахъиссар ми сисин, дакI дацIан буван».
ЧIявуя министрнахьхьун буллалисса суаллу, журналистътал бакъагу, жяматийсса ккураннал вакилталгу, дуклаки оьрчIругу буллай бия суаллу.
Дагъусттаннал Хъаннил союзрал председатель Хасайбат Валиевал буллуна, СВО-лул гьурттучитуран, миннал оьрчIан ва цIуллу-сагъшиврул нукьсансса оьрчIан ЕГЭ дулайний цичIав къулайшиннарду ва куклушиннарду дуссарив тIисса суал.
«КIицI лавгминнан ГИА дулаврил ва дуккаврил заведениярттавун кьамул баврил личIисса низам дуссар. ЦIуллу-сагъшиврул нукьсанминнан экзаменну дуллалисса пунктирдаву личIисса аудиторияртту ккаккан бувну буссар, заданияртту дулаврил чIунгу ссят ва дачIиннул лахъи дуккан дуллалиссар», – увкунни Бучаевлул.
РМЛИ-лул 10 классрал дуклаки оьрчI Мурад Исмиевлулгу буллунни суал, технические направленияртту язи дургьусса выпускниктал пикрирдавун бутлатисса: физикалул ЕГЭ чара бакъасса экзаменну ккаккан дувантIиссарив ялуннай тIисса. ЯхIия Бучаевлул бувчIин бунни, оьрус мазрал ва математикалул ЕГЭ кунна, физикалулссагу чара бакъа дуллансса тIалавшинна къадикIантIишиву. Мукунна жяматраву биялсса бяст-ччаллийсса ихтилатру хьун бувсса, историялул экзаменугу чара бакъа дуллансса тIалавшинна дакъашиву.

«Технические специальностьру язи дургьуминнансса низам даххана хьуссар. Мяйжанссар, хьхьичIва вузирдал ихтияр дулайва информатика ягу физика язи дугьан, чIявуминнал информатика бигьа дирзуну язи дугьайва. Утти, агана инжернернал ягу техникнал касму лахьхьин най ухьурча, физикалул экзамен дулун багьантIиссар. Информатикалулсса дулавантIиссар тIайланнасса дахIаву IT- технологиярттащалсса дусса касму лахьхьин най ухьурча. Дахханашиннартту цаймигу дикIантIиссар. 2027 шиная тинмай 9-мур класс къуртал бувсса оьрчIру ОГЭ-ду дуллан итабакьиннин, историялул экзамен собеседование хIисаврай дуллантIиссар. Дагъусттаннайгу вай цIушиннардайн унгу-унгуну хIадур хъанай буссар, республикалий 500 математикалул-физикалул классру тIивтIуну буссар», – увкунни Бучаевлул.
Балжийну бувсунни ванал гъинтнил лагерьдайнсса хIадуршиннаяраягу.

ПатIимат Рамазанова