Нюжмаркьини «Илчи» кказитрал редакциялий хьунни «Лакку мазрал хIакьинусса тагьар ва му хьхьичIунмай шаврил ххуллурду» тIисса ккуркки стол.
Шикку гьуртту хьун оьвкуну бия лакку мазраха зузисса элмулул ва педагогикалул, магьирлугърал сфералул зузалтрайн, чичултрайн, журналистътурайн. Агьаммур ихтилат бия хIакьинусса лакку мазрал тагьардания, му ябансса чаранная ва ххуллурдая. Гьурттучитурал бувсунни кьамул дурсса орфографиялул сводрал хIакъиравусса цала пикри. Цинявппа ихтилатчитурал чIурчIав дунни сводраву хъунисса дахханашивуртту дуллай, маз лахьхьаврил, ябаврил ххуллий ххишаласса захIматшивуртту дуллан къааьркиншиврий, укунмагу маз къакIулсса ялун нанисса никиран мазрал кьяйдарду бигьа дан аьркиншиврий, словарьдайнгу чул бивщуну.

Руслан Къардашов, «Илчи» кказитрал хъунама редактор:
ХIакьину шиккун бавтIми цинявппа ца ххуллий зузисса инсантал буру. Жула дахIавугу цIакь дурну, лакку маз ябан, хьхьичIунмай бан ци чаран ляхълан бурив ккаккан аьркинни. Цуксса хIайпнугу, лакрал кулпатирттаву 50-60 шинну хьуминнангума лакку маз кIулну бакъар. Хъирив наниминнан жула маз щил, цукун лахьхьин бантIиссарив пикри бан аьркинни. Балики дялахърулул центрду тIивтIуну, спортрал тIуркIурдащал, музыкалущал, къавтIавурттащал архIал бачин барча маз, муния мюнпат хьун. Пикри бан аьркинни.
Мирза Давыдов, Дагъусттаннал халкьуннал чичу:
Жува буру Лаккуя инсантал бизлай бур кIиялу кьянатну бушиврийн бувну тIий. Жула нитти-буттал заманнай диявкьай кьянатшиву, цIана дурив? Та чIумал ччатIул хъирив най бивкIун бур Азирбижаннавун, Аьрасатнал шагьрурдайн. ЦIана, гьарзат шиккура дуна, циванни бивзун нанисса цала миналия? На радиолий зузисса чIумал ччя-ччяни Чичултрал къатлувун лагайссияв. Ихтилатраву ца махъ оьрус мазрай учирча, ина оьрусравкьай, лаккучуврав куну га цIана аьй дайва Юсуп Хаппалаевлул. Му даражалийн биян аьркинну буру жува цIанагу.
Роза Эльдарова, аьлимчу, профессор:
Яла ххуймур маз хъанай бур учайсса куццуй чичайсса маз. ЧIявуми мазурдиву учайсса куццуй чичин хъанай бакъар, дуну тIий лугъатру. Мунияту, инсантал цалийн бувкIун, цинявннан бувчIайсса маз бикIаншиврул, сакин бувну бур литературалул маз. Му мазрай ккаккан бувну бур цукун чичин аьркинссаривгу. ЖучIава бусса, жува аьдат хьусса букварду битан аьркинну бур. Ми баххана буллан, цIусса алфавитру буллан аьркиншиву чIалай дакъар. Аьркин бакъассар, махъру баххана буллай, кьяйдарду даххана дуллай маз захIмат буллан. КIицI лавгсса орфографиялул конференциялул мурадгу ттинин дурну диркIсса сводрал правиларду ххал дурну, куклушинна даву бия.

Светлана Мутаева, А.Тахо-Годил цIанийсса Дагъусттаннал Педагогикалул научно-исследовательский институтрал ниттил мазрал секторданул хъунмур элмийсса зузала:
Махъсса шиннардий чан дунни лакку мазрал дарсирдал ссятру. Дурагу кIира ссят дур: ца мазрал, ца литературалул. Жула маз лахьхьаврин, яшаврин дайшишру дансса ца иш цамургу хьунни. Дуккаврил программалувун дуртунни «русский родной» тIисса цIусса дарс. Оьрус маз ххуйну лахьхьиншиврул, экзамен ххуйну дулун хьуншиврул тIий, чIявуми нину-ппу, лакку маз къааьркинни, му чувчIав бучIи ляхълай бакъар тIий, «русский родной» тIисса дарсирайн занази буллай бур оьрчIру. Къизлардай арулва школалий буссия лакку мазрал дарсру дихьлай, утти циняв русский роднойлийн занай, цавагу школалий дакъассар лакку мазрал дарсру. Нитти-буттан бувчIлай бакъар ми дарсирдай экзаменнайн хIадур къабайшиву, микку оьрчIал лахьлай бур оьруснал культура, багьу-бизу, аьдатру. Жула Дагъусттаннай аьркин дакъасса дарс дуртунни. Яла хъуними группардугу му дарсирал буссар. Миннун шанна ссят дуллуну дуссар.
Школалий, 1-мур классрая байбивхьуну 11-мунийн бияннин ххуйну, гъира буну зузисса учитель ухьурча, шаппату чансса бунугу маз кIулсса оьрчIругу букIлай бухьурча, муния хьунссия кумаг, ттула пикрилий.
ЦIанасса яла хъуннамур дахханашиву му хьунни, жула алфавитравун дирчуссар кIилийнусса хIарпру. Утти лакку мазрал алфавитраву мяйра хIарп ххишала хьуссар. 47 хIарп дуссия, утти 55 дуссар.
Римляна Саадулаева, ДГПУ-лул Дагъусттаннал мазурдил кафедралул доцент:
Вай масъаларттал ялув орфографиялул комиссиялувуми ххюйла бавтIссару. Шайсса хIарачат буллай буссияв ва цIанасса даражалий кIулсса маз, дахханашивуртту дуллай, цIушиннарду кьамул дуллай захIмат къабан, маз лахьхьаврин дахшишру къахьун. ХIакьину жува цукун-бунугу оьрчIру лакку мазрай гъалгъа тIун бивкIссания тIисса тагьарданий буру. Жугу, ва комиссиялувуминнал, сводраву личIисса дахханашивуртту къадан хIарачат барду. На педуниверситетраву дарс дихьлай 30 шинни. Лакрал оьрчIру чансса бур. Маз кIулнугу, къакIулнугу, лахьхьин баннуча тIий, кIункIу буллай буру. Маз лахьхьин бавриву, муних гъира бутавриву хъунмур бияла зухьри тIун бикIара студентътурахь.
Супиян Оьмаров, Дагъусттаннал Чичултрал союзрал хъунаманал хъиривчу, лакрал секциялул хъунама:
Учинна ца-кIива махъ жула союзрая. КIира-шанна шинал хьхьичI на Союзравун увкIсса чIумал, лакрал секция бачIи ставкалий бия. Барду ца ставка. Мугу хъин чулийсса дахханашиву хьунни. ЦIана лакрал секциялуву уссар 27 инсан Аьрасатнал Чичултрал союзравун бухлахисса, лакку мазрай чичлачисса. Миннава ацIа – жагьилсса шаэр. Вагу, ттухьва цIуххирча, къаоьккисса ишри.

Аьйша Гаммакуева, Мазрал, литературалул ва искусствалул институтрал (ДФИЦ РАН) чIивимур элмийсса зузала:
Апрель зуруй дуссия щалагу Дагъусттаннал орфографиялул конференция. Мунийннин хьхьичI циняв мазурдил, лакку мазралссагу, группарду бавтIун буссияв. Мурад бия дуклакисса оьрчIангу, лакку мазрал дарсру дихьлахьисса учительтурангу бигьану бикIан, ттининнин диркIсса сводрал правиларду ххал дурну, куклушинна даву. Му даву ттуйн тапшур дурна. Ва масъала ххал бигьин мазраха зузисса инсантурая группа сакин бувну, ххюра заседание хьунни. Свод ххал дигьлагьийни, ца чулийн къабувксса цаппарасса кIанттурду ца чулийн бувтун, хъунисса дахханашивуртту къадан пикри хьунни. Хъунисса дахханашивурттая маз лахьхьаврин дахшишру хьурча дакъа, бигьашиву хьун най дакъар. Мукун ца пикрилийн бувкIунни орфографиялул комиссиялувуми.
Ися Аьбдуллаевлул цIанийсса Лакку мазрал центрданул каялувчи ПатIимат Аьлиевал цила ихтилатраву кIицI лавгунни цIанакулсса нитти-буттан бувчIлай бакъашиву ниттил мазрал агьамшиву, му оьрчIан кIулну бикIан аьркиншиву, мунияту миннащалгу зун багьлай бушиву.
– ХьхьичIва-хьхьичI му зат бувчIин буллай, нитти-буттащал зун аьркинну бур, ми мукIру бан аьркинну бур ниттил маз оьрчIан чара бакъа аьркиншиврий, – увкунни ванил ва бувцунни цила практикалувасса цаппара мисаллу.
Ихтилатру бунни «Зунттал хъами» журналданул редактор Аьжа АьбдурахIмановал, ДГУ-лул Дагъусттаннал литературалул кафедралул доцент Ххазина Аминовал, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал школалул лакку мазрал учительница СалихIат Сайпуллаевал, А.Тахо-Годил цIанийсса Дагъусттаннал педагогикалул научно-исследовательский институтрал ниттил мазурдил секторданул хъунмур элмийсса зузала Пиразат Магьдиевал.
Ккуркки столданул даву мюнпатсса хьунни.
Андриана Аьбдуллаева

