Дуссарив цIанакул мяъна «тахсир бакъанмасса тахсиркартурах» луглагавриву? Чуври ялагу дусса жулла дакI дарцIумунил ва хIакьсса кIулшивурттал дазу?
Жяматийсса дискуссиялува хьхьичI ирглий кIири муххах ххартI дуван аьркинссар анавархъиндарай тахсирлув уванманах луглагаву. Мукунсса иш микIирал зунттун, айсбергран ккаллиссар: ялун чIалачIимур бакI – щил-бунугу гъалатIри, щинал лултту тIурча, салкьи хьусса хIукмурдал саргъунсса къат лякъин бюхъайссар: шагьрурду буллалиминнал проектирдал гъалатIирттая тIайла хьуну, инженертурал-каялувчитурал хIукмурдайн бияннин.
Булун аьркинмур къабуллуну, жува булару цамур суал: «Тахсир щийри?» ЦIуххай ххуллий жува цIуххин аьркинссар: «Циванни системалул укунсса иш кьамул бувсса?» Жулва агьалинаву профессионал кьиматрал хIурмат бувагу бакъар. Социал сетирдал лентарду, эфирду аьрщарай ва щинаву хъанахъимунил хIакъи-хIисав кIулсса, элмийсса кIулшивуртту дусса инсантурал ягу урбанистътурал дурцIуну къадикIайча, бачIвасса бюхттул чIурдал, асардал хьхьури итххяххайминнал, аьвамсса, ялттувасса хавардал заллухъруннал дурцIуну дикIай.
Ссаву ци буссарив хIакьну кIулсса экспертътурал ахир пикри «ттун укун бизай» тIисса калималия личIи буван къалавхьхьуссаксса, оьруснал учайсса ккуццуй, «жулва ша гава ххялаххилий хьуну бакIрайн щилантIиссар».
Жаваблувшиву дикIан аьркинссар. ХIакъи-хIисаврал, хIасиллал кIанттайсса чярхнийсса, кIириннасса дакъача, хъинну хъирив лавну жям дурсса. Ссаву ци буссарив цIитI бикIан буллалисса. Акъарив система дакьин дуванну, сантирайн рутанну тIисса жулва хIарачат кIура баентIиссар аьдилшиврул кьювкьу-мювкьусса театрданийн. Ккучунну паракьат дайсса, гьанумур багьана, чаранмур къалякъайсса. Гьанумур савав къадурчIунура бувсса танмихI – му аьдилсса диван бакъархха, «вай, жу бувхсса куц» тIисса агьалинал аьмсса медитацияр.
Чунмайру гьузун? «Леххаврил» оптикалия «системалулмунийн» баххана шаву
Шикку агьамсса ишру хъиривсса хъуни-хъунисса дахханашивуртту хъанахъиссар: гьуя-гьарайрдая букIлакIиссару инженериялийн.
МукIру хьияра аьлтта чIалачIимунийн, Дагъусттаннал шагьрурду генпландалийн бувну, лахъи-утта хъанай бакъаяхха, «думуния дуванну» тIисса кьяйдалий гьарза-гьарта хъанай бия. Ливнеркардансса лотки? Фантастикар. Агар ми духьурчагума, гъаралуннил щинанссар, мугьалттансса, аьтарттансса дакъархха. ЖучIара къатрал квадрат метрарду аьрщаравусса щинаххуллурдансса турбардаяр дирисса бущилий хьхьичIуннай ларгун дакъарив, диялсса манзилданий. Жува яхъанай буссару тIабиаьтрал баларду ялун биян кунмасса кIанай. Карунних дурсса системалул биялалий. ТIабиаьтрал зараллу, бала-апатIру – хьун бюхъайсса ишрур, чIумулли ккаккан бувантIисса. Жунна аьркинни хъамаритан жунна цинявннан заралсса шанна калима: «Укунгу гьассар». «Цийнура цурда нирхиравун дагьансса тагьарди». «Цинявгу укун дуллай бурхха къатри, шайссания цичIав бакъар».
Агана жува ва бетондалул дужжагьраву яхъанан багьантIисса оьрчIал буруккинттарай бухьурча, жува жула няравун дакьин аьркинссар укунсса дурчIаларду: мюхчаншиву – му ххирасса десерт дакъарча, чара бакъасса ччатIри. Низам, правиларду – бюрократия дакъарча, жунма миннуя личин къабучIисса рельсрур. Аьрщарал лувсса метра (инфраструктура) аьрщарал ялувсса метралуяр (квартиралуяр) агьамну дикIан аьркинссар.
Ишгу ссавния ларчIсса чявхъа-гъаралунниву бакъар. Иш мюхчаншиврул ялувсса жула баччибакъулшиврувур, трассалийх ссур бавривур ва лагьний къатри дуллан къабучIишиврувур бусса. Ва культуралул кодрал масъалар.
ХIакьсса даву блогертурал комментариярттаву дакъарча, властьрал заллухъруннал ва инженертурал иширттавур дикIан аьркинсса. Шагьрурдал рентген – щингу, ратIругу, нехругу чун наниссарив аьщуйн щун дурсса аудит, щиналу личIан бюхъайсса кIанттурдай къатри дуллалавринсса къадагъа. Санитария – кьунниха лирчусса шиннардий щинчIав къаккарксса духсса коллекторду марцI даву ва дакьин даву. ЛичIиссара тIалавшинна – ливневкарду дагьайкун къадурсса ягу дурагу къадурсса къатри кьамул дурсса каялувчитурай аьчIа дихьлан ягу кьянкьану танмихI буллан. Агьалинан кIулну бикIан аьркинссар дренаж дувансса налогру чун лавгссарив, цIусса чIяру зивурдайсса къатри щин кьуркьуну циван кьариртссарив. Жунна аьркинссар шагьрурдал гьар шинахсса техосмотр, ттукI бивщуну махъ анавархъиндарайсса реанимация дуллан хъапа тIун къабагьланшиврул.
Медальданул вамур чул: жяматран ххирар кьини дурккувкун, цIуру-кIуру буллан, пакьиртурал рольлу дугьлан. Нанияра мукIру хьуннуча, ва цIанасса гъургъазалул соавтортал жувагуру. Жаваблувшинна, щявсса щинал бярду кунна, ппив хьуну дачай, экьинай. Ххуллу бакъасса, канализация дакъасса къатраву квартирарду машан ласлай бурув? «Яла кьювкьумуних» ва «анаварну бувантIимуних» луглай бурув? Гьаннайсса, качество ва мюхчаншиву ухчIинларай рутлатисса базаллул шартIру цIакь дуллай бурув? Мяркьу хьун бюхъаймур тIайла бацIлацIиссар мяркьу маслихIатну чIалачIимунийн. Къурушгу наниссар гъургъазалуцIун кабакьулун. Жува «дарвагирттаву ччитри машан ласлай буссаксса», гьарца бивщусса мюрал отчет тIалав дуллай бакъассаксса, хъуниминнал реформардая пайда къахьунтIиссар. ХIакьину суал бивхьуну бакъар укун: «Щилли подваллу бюкьан бувсса?».
ХIакьину публикациялул майдан даркку дагьанттайн буккан бувну бур: щинал туннурдал захIмат-жапасса инженериялул масъалартту гьаз буллай бур ичIува шайсса ласу-къасурдал даражалий. Вев-гьарайтIалтрал чIурду лахъну бур профессионалтурал лагьсса чIурдаяр.
ЦIусса чIумул мусил формула: чIунил лагь-лахъшиврул дуцин цIакьсса хIуччардащал къалаяйссар. Даврил минахуртуран за кIулшиврун микрофон аьркинну бакъарча, паракьатну, лагьну дуллалисса анализ аьркинну дур.
Язи бугьияра: гихунмайгу правиларду щинахьхьун ларгун махъ тахсир хьуминнах лугланнувкьай, щинахьхьун гьаннинма зузисса бучIантIимунил проектирдаха зуннув.
Руслан Къардашов
