Аьрасатнал Виричу, СВО байбивхьуния шинай аьрай талатисса
генерал-лейтенант Сухраб АхIмадовлущалсса интервью.
Сухраб Султанович, хIакьину жул редакциялий тарихраву личIансса кьинир. Аьрасатнал Виричу редакциялийн увкIсса. Совет Союзрал Виричу Муса Маннаров ччянива хьуссар редакциялий.Тания махъ жул редакциялийн цама Виричу къаувкIссар. Ина редакциялийн цалчин учIарчангу, жунгу, цинявннангу кIулсса инсан ура, жул макьаларттал геройгу ура. Оьрмулул ххуллия, нитти-буттая, кулпатрая, балжину буси чув увссарав, чув хъуна хьуссарав. Грозныйлив увссар, чачаннал миллатралли учинссагу буккай.
– Мяйжаннугу увссара Грозныйлив, аьраличунал кулпатраву. Аьралий училищалувун дуклан ухханнин, нитти-буттащал ва уссурвавращал аьралуннал гарнизоннайх уклангу багьссар. Ттул кIия уссу уссар, на хъунамара. Школа къуртал бувссар Новосибирскалив, яла дуклан увхссара командиртал хIадур байсса Омскаллал лаваймур училищалувун. Яла ва училищелуву сокращениярду дуллай буну, Новосибирскалийн гьан увнав, тикку Военно-патриотическое училище буссия, гьамин на увхсса чIумал, 1992 шинал баххана бувну, командиртал хIадур байсса лаваймур училище бувна.

1996 шинал къуртал бувссар кIицI лавгсса училище. Вара шинал гьан увнав тиккува Новосибирскалийсса 85-мур дивизиялул 228-мур мотострелковый полкравун, цал разведкалул роталул командирну, яла штабрал хъунаману, командирнал хъиривману, мотострелковый батальондалул штабрал начальникну. Тичча 2001 шинал Буйнакскалив гьан увнав, къуллугъ буллай ивкIссара 136-мур бригадалуву. Шинайсса танкардал батальондалул штабрал хъунаману зий ивкIссара. Тания махъ цаппарасса хIаллай Чачаннавугу ивкIра, Ханкалалив, яла Гуржисттаннайсса Аьрасатнал аьралий базалий Батумилий, мотострелковый батальондалул командирну 2003 шиналнин. 2003 шинал дуклан увхссара Москавливсса М.В. Фрунзел цIанийсса Аьралий академиялувун. Вагу къуртал бувну кIира шинава Алтайнавун Алейск тIисса шагьрулийн зун гьан увнав. Цал ца полкрал штабрал хъунаману, яла – цамунил. Тиччагу Иркутскаллал областьрайн, Братск тIисса шагьрулийн. Ва дия 2006 шин. 2008 шинал тIурча, Забайкальский крайрайсса Борзя тIисса шагьрулийн гьан увнав полкрал командирну. Жул полк 131-мур дивизиялуву буссия. Тиччагу Бурятиянавун, хъуншагьру Улан- Удэлийн, 36-мур армиялул аьралий хIадуршиндарал отделданул хъунаману. КутIа буван, 2012 шинал Хабаровскалийн, агьссара, флотрацIун бахIин аьралий къуллугъ. Владивостокрайн Тихоокеанский флотрайн, хьхьирил зумардал аьралуннал начальникнал хъиривману. Командировкалий лавгссара Сириянавун. Зана шайхту, увхссара Генеральный штабрал академиялувун.Та дия 2017 шин. КIира шинай Академиялуву дуклай ивкIссара, 2019 шинал цIуницIа Владивостокрай, хьхьирил пехоталий, 155-мур бригадалул командирну. Западный аьралий округрал 20-мур армиялул командирнал давугу вихшала дурна ттуйн.

Ина, мяйжаннугу, дуниял ккуччу дурну дур саллатIнал, хIаписарнал чакмардаву. Му бусалардавун багьсса бригада бакъарив Аьрасатнал президентнал Мурманскалий ивсса чIумал, билаятрал гужирдаву ца яла хьхьичIунмурди, элитар увкусса?
– Ди, гьамин му бригадар. Верховный Главнокомандующийнал кIийлла наградартту дуллусса бригадар. Ттул ученикри Аьрасатнал кIийла Виричу, билаятрал Аьралий-хьхьирил флотрал главнокомандующийнал хъиривчу, генерал-майор Михаил Гудков. (Уттизаманнул Аьрасатнал тарихраву кIийла Виричунал цIанин лайкь хьусса ца вари усса. БувчIин баву: авторнал). Южный военный округрал главнокомандующийнал къуллугърая на лавгссара Донбассрайн. Тичча дус Миша Гудков оьрмулуцIа увсса трагедия шайхту, хъуниминнал на учIан увнав. Курскаллал областьрай июльданул 2-нний 2025 шинал ракетардал цIу дирхьусса балари ва. Вана на цIанакул Дарбантлия нани ххуллий увхра зучIан, дуснал, полковник Нариман Шихаьлиевлул гьаттайн лавгссияв. Танал буттачIан ивра. Наримангу Миша Гудковлущал оьрмулуцIа увссар. Нариман ттул уссу кунасса дус уссия, ттул арснал тарбиячия. ЦIуницIа хьхьирил пехоталувун зана унна на, каялувшиву дуллай ура. Донбассрай талай буру.
Ина Нариман Шихаьлиевлул тарбия увссар увкунни вила арс. Мугу аьралийчурив?
– ХIажимурад арснанни цIа, ванал къуртал бувссар Аьралий училище, капитанни. Разведывательный батальондалул штабрал начальникри. Вагу Донбассрай талай уссар. Щаву дирну уссия. Лайкь хьунни Чувшиврул ордендалун, «За отвагу» медальданун. Ттул оьрмулул кьадар ванавугу тикрал хъанай бур.
«Я не генеральский сын, я сын генерала» учай мудан.
Ттун кIилчин ташу буван багьуна, ва ташу баврил ттун арснацIун душгу буллуссар. Душ дуклай бур Дальневосточный федерал университетраву Владивостокрай. Шамилчинмур курс къуртал буллай бур. Цалчинмур ташулул буллусса душгу буссар Калининградрай яхъанай. Цуксса хIайпнугу, танищал ччя-ччяни хьунаакьин къашай. ЦIанамур кулпат оьрус миллатралли, щар хьуннийнсса фамилия Шевченко диркIхьурчангу. Муххал ххуллий паркрал дежурныйну буссар увкукун, махIатталгума хъанан бикIай, цукунчIавсса къуллугъ, лахъа-хъуншивуртту дакъассарив тIий. Дакъассар. Кулпат ва душ Владивостокрай буссар.
Ина бакIрайва, зулва кулпатран буттащал аьралий казармардайх буклан багьуна куна. Вилвамур кулпатрангу мукунма багьайхьунссар.
– Миннан бансса цамур личIлай бакъаяхха. Кулпатгу, арсгу, душгу ттущал, ттул хъирив на нанинийн, на гьан увнийн. Щарсса ва иширая рязину къадикIанссар, ттуру-гъюру буллан дикIайва. Хъаннил турархха мур-мур тIаву, уттигу буссар мува гъургъу, амма ласнал хъар дугьан багьлай буний, цамур куццуй къашайссар.
– Сухраб Султанович, ина ура Аьрасатнал аьралий тарихраву ца шинал кIийла генералнал цIанин лайкь хьуну: цал генерал-майор, яла – генерал-лейтенант. Уттинин укунсса иш хьуну бакъар билаятрал тарихраву. Указру бувккун бур 2023 шинал. Вила пикрилий, укун лавайсса кьимат бищаврил хIучча цумурди?
– Му хъуниминнахь цIуххин аьркинни, циван, ссахлу лайкь хьуну уссарав. Ттулвамур пикри бусарчарив, ца агьамсса хIуччар – хьхьирил пехота. КIуллив хьхьирил пехоталул девиз? «Жу буний –ххувшавугу!». («Где мы — там победа»). Десантниктурал буссар девиз: «Жу бакъахьурча щилли?» Ягу:«Я щилчIав, я жу!» ( « Если не мы, то кто?». «Или никто, кроме нас»). Ягу буссар цамур девиз: «Ччимур журалул бюхттулния, гьаваллава ччимур къизгъинсса дяъвилул цIаравун» тIисса мяъна-мурадрайсса. Хьхьирил пехоталулгу буссар укунмасса девиз: «Ччимур журалул лахъшивурттая, бюхттулшивурттая — ччимур дяъвилул цIаравун ххувшаврил цIаний!» тIисса. «Жу буний ххувшавугу дикIантIиссар» тIисса. Ярагъуннил гужирдал элитар буниялану. На оьрчIсса заманнайва гьарнал зума-ккарччулу дикIайва гьавалул десантнал аьралуннал ( ВДВ) ва хьхьирил пехота. Шиккува кIицI лаган, ВДВ хIасул дурсса Василий Филиппович Маргиловлул аьралийчунал оьрму байбивхьуссар хьхьирил пехоталуву. Десантниктурал тельняшкагу хьхьирил пехоталул лаххиялувар лавсъсса.
Вил парашютистътурал лишангу дур. Му тIанкI дувайминнал лишаннив, дурссарив инагу тIанкIру?
– Хьхьирил пехота – дунияллул шанна тIабиаьтрал аьраяллури: гьавалул, хьхьирил ва аьрщарал. Пехота ласурча, ва аьрщир, ВДВ ласурча, гьаваллава аьрщарайнсса ликказан хъанай дур, хьхьирил пехоталулмур гьанумур мурадрив, гьаваллава ва хьхьирива десант дурну, плацдарм ласавур.
Ина Сириянавусса дяъвилийгу гьуртту хьунна, тиккусса аьралий иширттал ва цIанасса СВО-лул хъуннасса тапаватшиву дурив талатаврил кьяйдалул, журардал?
– Дур. ЦIанасса дяъви личIиссар. ЦIана дроннал, технологиярттал, машинарттал дяъвир. ДакI дарцIуну ура, бучIантIимуниву роботирттал дяъвирду бикIантIишиврий, уттива жуйнма данди бувкминнал бурхха инсантал бакъанува зузи бувсса роботехникалул комплексру. Инсантал архниявар ми аьркинсса куццуй зузи буллалисса. Дронну ишла даврил лагругу, кьяйдардугу гьарза-гьарта хъанай дур. Хъунмасса авианосец бюкьан бансса бияла, цIакь бур чIивисса жамилухь. Мунияту хъуни авианосцырдал заманагу гьанссар. Дяъвилул структурагу мархлуцIакул даххана хъанай дур. Искусственный интеллект дур уттира ми дроннал бияла цихьхьунма ласлай.
ЦIанакулгума Ираннащалсса дяъвилуву Америка ИИ ишла дуллай булувкьун бур тIий буслай бурхха.
– Америка цивппа аьрш-куршлил заллухъруру тIий къуццу тIун ччай бур. Миннан бигьанма Иран мютIи бан ччан бивкIунни. КъахьунтIисса ишри.
Аьралий яхIлийн, гьавасрайн бучIарча, украиннал ва жуламиннал дурив личIишиву? Та чулийгу Совет Союзрал аьралий училищардал хIадур бувсса аьралийтал, талаталт бур. ХIаписарталгу мукунма.
– Та чулийгу, жулваминнавугу личIи-личIисса бур. ТайнначIа кьатIаллил билаятирттал техника дур, жучIара – Аьрасатналсса. Аьралий гьавасмур на цачIу бивхьуну, тапаватшиву ххал къадуллавияв. Фронтрай аьраллугу, инсанталгу жура-журасса бикIайссар. Фанатикталгу бакIрайн багьайссар. Талатиминнал мурадругу личIи-личIиссар.Ттунма кьамул къашаймур цамурди. На ясирну багьсса хIаписартуращал, националист батальоннавуминнащал цIухху-бусулий ивкIра. Ссал цIаний, циван талай буру тIий цIухлай ивкIра. Дяъви байбишиннинма инсантурал ня такссара цукун къагъ-байтурман дуван шайссарив къакIулли. Тайннал ппухълу нацистътуращал талай бивкIссар, нацистътурал ххачурдийн иман дирхьуминнащал. Циксса ттаттахъал оь экьи бувтIуссар Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъвилий. Тай тIурча, буссар немецнал танкардай Курскалийн гьужумрай най. Дяъви бур дяъви. Амма та даражалийсса оьхIалшиву, зулмукаршиву цукун бувчIин, лаласун хьунтIиссар. «Украинская» тIисса националистътурал бригада бур жанавартрайн бувксса. Ца ппурттуву жулва ливтIусса аьралий гьалмахтал талатаврил кIаная гьаз бувансса сант дакъая. Тайннал жипава телефонну ларсун, ливтIусса инсантурай зулмурду буллай, ниттихъачIан, кулпатирттачIан, оьрчIачIан видеортту гьан дуллай бивкIун бия. Тай инсантуравухссарив? Цинявннал телефонну блокировкалий дирхьуну къадикIайхха. Жулвамигу сси багьну бур. Амма дайдихьу тайннал дунни. Цамур иширайгу чIурчIав дуван, на ивра Москавлийн, МахIачкъалалийн, Дарбантлийн. Буттал кIанттул цIанийсса Хъун дяъвилул ппурттуву щалва билаят гьаз хьуну бивкIссар душманнайн данди буккан. Кув ярагъ кIунттихьну къизгъинний талай, кувгу къинттуллух захIматрал фронтрай. ЦIана мукунсса цашиву хIисав къархьунни. Инсантал бур дяъвилул ишру цайнма къабагьайсса кунма къуццу тIий. Цайнма щуннин, пикри бакъа. Дяъви лахъи лаглагаврил ца савав

