Бусраврай кьариртунни цалла цIа

Аьли

Ца нюжмардул хьхьичI Сочилия ттуйн оьвкунни, чIярусса шиннардий тийх ялапар хъанахъисса, «Илчи» кказитралгу, ттулагу ччянияцIавасса дус, Уриннал шяравасса Анисат Уцумиевал. Кказит бучIайхту, бакIрая ччаннайн бияннин тIиссакссагу, бугу бувккуну, шикку бивщумунил хIакъираву цила пикри, ххуй бивзмур, къабивзмур бусан оьвчайссар Анисатлул. Кказитрал укунсса буккулт бушивриягу ттул дакI ххари хъанан дикIай.

Амма ва ххуллухь Анисатлул ттуйн пашмансса хавар бусан оьвкуна. ЧIярусса шиннардий, 70-ку шиннардия шихунай, Донецкалий ялапар хъанахъисса, тийхсса дагъусттанлувтурал диаспоралул хъунаману ивкIсса, ватанлувтуран ва кIанттул агьалинан бусравсса ванил уссу, оьрмулул 84 шинавусса Аьли Оьма­ров, хасъсса аьралий операциялийн ирглийсса гуманитар кумаг биян бан най уна, неонацистътурал биту-ххитулухьхьун иривну, азарханалийн увцуну, тикку къуртал хьуну ур. Хасъсса аьралий операция байбивхьуну махъ, Аьлил цаймигу дакI цIуцIисса инсанталгу лагма лаган бувну, цимийлагу тIайла бувккун бур аьралийтуран гуманитар кумаг.
Ссийл бусласимунийн бувну, Аьли гьуртту шайсса ивкIун ур шагьрулий дуллалисса циняв мероприятиярттай, хIала-гьурттуну ивкIун ур шагьрулул къуллугъчитуращал.
Жагьилний ва спорт ххирасса, лачIун буккаврихун агьсса оьрчI ивкIун ур. Ва журалул спортрал мастер хьуну махъ, тренерну зий, чIявусса Дагъусттаннал, Украиннал спортсментал хIадур бувну бур. Донецкалийгу ва тийхсса агьулданулгу, дагъусттанлувтуралгу дянив бусравну, хIурматрай ивкIун ур. Тренерну зузисса шиннардий Аьлил хIадур бувну бур ттуршунния ливчусса спортрал мастертал. ВаначIа хIадур хъанай бивкIун бур цIа дурксса спортсментал Чупалав Оьмаров, ХIажи ХIажиев, Нурислан Аркаллаев.
Ванияр ца-кIира шинал хьхьичI ттул коллега Залму АьбдурахIмановащалсса ихтилатраву ванал увкуну бия: «Оьрмулул угьарану къаивкIссания (таний Аьлин 82 шин дия), ярагъгу кIунттил бувгьуну, окоправу икIантIиссияв», – куну. Окоправу акъахьурчагу, Аьлил хъунна­сса даву дуллай ия къинттуллух. Хасъсса аьралий операция байбишиннинма, 2014-ку шиналва, ва ивкIун ур блокпостирдайсса ополчентуран дука-хIачIанмур, лаххи-ликкия, аьркин дагьлагьисса кьай ва техника диян дуллай. Гьай-гьай, мукунсса ишру ххуй къабизлазиссагу чансса къабивкIун бур. Хьуну бур ванал оьрмулийн кьаст лархIусса ишру. КIийла щавурду дирну ивкIун ур.
– Уссийл тIиртIусса ка гьар кумаг аьркиннийн дияйва. Мудан аьралийтуран гуманитар кумаг буллалаву бакъассагу, буттал шяравугу чIярусса ххаллилсса давуртту дурссар ванал кумаграцIух, – тIий бур Анисат.
Аьли чIявуми та никирал арамтал куна кьянкьасса, сивсусса, дугъришиврул ва чумартшиврул бутIа буллусса инсан ивкIун ур.
Оьрмулун нигьачIаву душиву чIалай дунура, цала лавсун нанисса ххуллия ца ша махъунмай къалавсун бур. Къабювхъуна неонацистътураща ва нигьал ан. Чувшиврул ва чумартшиврул ххуллий дуллунни ванал жан.
Бала цуппалу къабучIайссар учай. Уссу аьпалухьхьун лавгун цаппара гьантрава дунияллия лавгунни ххюцIаллихъайсса шиннардил хьхьичI Сочилий мина дирхьуну, тийх ялапар хъанай бивкIсса Аьлил хъунмур ссу Гьидаятгу. Бусанна чансса вайннал кулпатрая.
Анисатлул бусласимунийн бувну, Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъви нанисса шиннардий, ппугу дяъвилий уну, Оьмаровхъал мукьвагу оьрчI ниттил канихун багьну бивкIун бур. Хъунма-хъунмур Гьидаят Гъумук педучилищалувун дуклан бувххун, вайми кIивагу ссугу, чIивисса Аьлигу Гъумук тIивтIусса детдомравун бувцуну бур.
– Аьли баштан чIивисса ия, жу му мукьав лавхъун занан бикIайссияв. Интернатрай жун цукунсса дунугу, дуканмур дия. Жунма буллусса ччатIул касакрая ссийлгу, нагу чан-чансса букьайссия, Гьидаят бувкIукун ганин булун. Га мудан бучIайва жу цукун бурив ккаккан детдомрал чапарданучIан, – дакIнин бутлай бур Анисат.
Вайннал ппу Мирзан дяъвилия зана хьун кьисмат къавхьуну бур. Яла сси-къащи хъанахъимургу му бур, ва ивкIуну ур Ххувшаву ларсун махъ, 1945-ку шинал майрал 30-нний, Чехнал аьрщарай миналий пIякь увкуну.
Педучилище къуртал бувну махъ Гьидаят бувкIун бур зун буттал шяравун Урувун. Та чIумал шикку 7 класс бусса школа бивкIун бур. 1953-ку шинал, ларайсса кIулшивуртту ласунсса гъира буну, Гьидаят бувххун бур Дагъусттаннал педагогикалул институтрал филологиялул факультетрайн. Мугу лавайсса кьиматирттай къуртал бувну, бувкIун бур зун КIулушацIрал шяравун.ТIайла бувкнийн лаглай, ванил баххана бувну бур цимивагу школа. Зий бивкIун бур Карашрал, Читтурдал, КIувурдал, Ури-Мукьардал ва цаймигу школардай. Укун, мадара школардайхгу бувккун, яла ласнащал Сочилийн бивзун, шийхгу чIярусса шиннардий учительну зий, школалул каялувчитурангу бусравну, даврил уртакьтурачIа ва дуклаки оьрчIачIагу хIурматрай бивкIун бур.
Лавгунни цаннал хъирив ца уссугу, ссугу. Вайннал кьариртунни цала цIа жяматран бусравну. РухI хъинний дишиннав, алжаннул ххари баннав. Махъиминнал цинявннал оьрмурду лахъи баннав.

Андриана Аьбдуллаева