Ца шин ялату ларгун, ялун вамур дуркIсса чIун шай таксса инсанналгу, идаралулгу дурмунил хIасиллу, данмунил хIисав-сан дувансса муттану. Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул дуллалисса даврил лагру та-духьурчангу чIирисса къадикIай. Дурмуниясса ва дуван дакIниймуниясса хьунни Дагъусттан Республикалул культуралул министрнал хъиривмур, Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул директор Марита МухIадоващалсса ихтилатгу.
– Марита Велихановнай, аьмну цукунсса хьур ларгсса шин зул идаралун, шинал мутталий дурмунива цуми давуртту кIицI лаган бюхъанссар?
– Ватан Дуруччул шинну баян бувну диркIсса 2025-ку шин Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлун личIи-личIисса иширттал чулуха буллугъсса ва тIайлабацIусса дия учин бюхъанссар. Республикалул муниципал сакиншиннардащал, творчествалул союзирттащал, жагьилтурал ва жяматийсса организациярттащал архIал жуща дуван бювхъунни 255 мероприятие, вайннувасса 104 – паччахIлугърал заданиялул лагрулийсса. Жул даврил география хьунни гьарта-гьарзасса, ванивун дурххунни 52-гу муниципалитет. Ва кIанттул бусласиссар халкьуннал творчество му мяйжаннугу халкьуннал душиву.

Дурцири мероприятиярттаву яла хъуннамурну, учиннуча, флагманну хьунни Дунияллул халкьуннал дянивсса фольклорданул ва аслийсса культуралул «Горцы» фестиваль, цувгу кьуния шамилчинмурну хьусса. Ва дурссар «Семья» тIисса национальный проектрал лагрулий, ЮНЕСКОлул эгидалулу, Дагъусттан Республикалул бакIчинал ва ХIукуматрал, Аьрасатнал Федерациялул Культуралул министерствалул, Поленовлул цIанийсса Аьрасатнал Халкьуннал творчествалул къатлул ва ЮНЕСКОлул къаматериалсса культуралул ирс буруччаврил Аьрасатнал комитетрал чIарав бацIаврийну.
Фестивальданул мяйжаннугу тасттикь дунни цилла лахъсса статус. 2025-ку шинал «Горцы» фестивальданул цачIун унни 900 гьурттучи: Беларусьнавасса, Узбакисттаннаясса, Кьиблалул АьсатIиннавасса ва Аьрасатнал 12 региондалиясса. Агьамшиву дусса, щалагу Аьрасатнал культуралул цашиву ккаккан дуллалисса дия ва фестивальданийсса цIусса территориярттаясса – Къиримнавасса ва Севастополлаясса делегацияртталмур гьурттушинна. «Горцы» фестивальданул лагрулийсса 34 мероприятие хьуссар МахIачкъала, Каспийск, Дарбант, Кизилюрт, Хасавюрт шагьрурдал ва МахIарамккантуллал, Ккуллал, Ахъушиял, Къизлардал, Хъунзахъиял, Хасавюртуллал ва Буйнакскаллал районнал сахIнардай.

ЛичIиссара къулагъасран лайкьссар Республикалул балайрдал «Живые традиции» фестиваль-конкурс, цувгу хас дурсса Дагъусттаннал культуралуву хъунмасса ирс кьабивтсса яргсса цIардан. Ва фестиваль-конкурсрал зоналулми этапру хьуссар республикалул районнай ва Къизлар шагьрулий, гала-концерт – МахIачкъалалив.
Культура цинявнначIан диявриву хъунмасса кIану бугьлагьиссар автоклубирттал. Укун, 8 автоклубрал архсса районнайнсса 59 аьрххи щаллу бувссар.
Жул хьхьичI бивхьусса агьамми масъаларттавасса, мурадирттавасса цану хъанахъиссар халкьуннал творчествалул цинявппагу журардал (жанры) чIарав бацIаву. Мукун, художествалул самодеятельность хьхьичIуннай даврил лагрулий дурссар 66 мероприятие, халкьуннал канил пишардал усттартал машгьур баву мурадрай – 40 проект.
Гьарца шинал кунна, культуралул опыт кIибачIлачIисса хьунни «Творчествалул десант» тIимур проект, цил лагрулий 28 аьрххи (обменный концерт) хьусса ва 64 кьутIи чирчусса.
ДакIний личIансса хьунни чил билаятирттайнсса кIива аьрххигу: Индиянавунсса ва Беларусьнавунсса.
Шинал лайкьсса ахирну, финалну хьунни Дагъусттан Республикалул паччахIлугърал «Душа Дагестана» тIисса премия дулаврил шадлугъ. Ларгсса шинал 8 номинациялий ва премиялул лауреатътал хьунни 15 инсан. Вайннал буллалисса захIмат хъанахъиссар жулла культуралул мусил фондну.
Ларгсса шин Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул коллективран хьунни захIматсса, амма гихунмайгу хъиннува зунсса гьавас ххи буллалисса.
– Хасну ларгсса шинал темалуцIун дархIусса ци давуртту дурссар?
– 2025-ку шинацIун дархIуну дия лахъсса ва агьамсса тема – Ватан, Буттал улча буруччаву. Ва хьунни творчествалул гужирдал консолидациялул, жула тарихийсса аьпалул ялув пикри баврил ва Дагъусттаннал халкьуннал чIяру культурарду ва аьдатру майшан чаврил шин.
Ва темалуцIун дархIуну хьуссар хъунисса форумру ва акциярду. Вайннул дайдихьу дурссар Оьруснал театрдануву хьусса «Памяти героев» цIанилусса Республикалул форум-фестивальданул. «Мир традиций – мир России», «Дорогами Победы», «Родине посвящается» тIисса ва вара тематикалул цаймигу проектирдал лагрулий дурссар 100-ннийн дирсса мероприятияртту, итадаркьуссар 200 методикалул разработка.
– Муниципалитетирттащалмур давриягу, кутIану бунугу, бувсун ччива.
– Жул даврил хьхьичIуннайшивурттал, лябуккулул гьанур муниципалитетирттащал цачIусса зузаву. Республикалул 945 культуралул ва бигьалагаврил идаралул базалий зузисса 308 Аслийсса культуралул центрданий щаллу дурссар 112 творчествалул проект, вайннувух гьуртту хьуссар 12 азара инсан.
– Шиккува ца-кIива махъ лакралминнуягу увкунугу ччива.
– Ларгсса шинал лакрал районнаясса творчествалул коллективиртталгу, солистътуралгу, халкьуннал канил пишардал усттартуралгу хьхьичIунсса ва итталун дагьансса гьурттушинна дурссар республикалул лагрулийсса культуралул хъуни-хъунисса акциярттавух.
Лакрал райондалия тIурчарив, Гъумук лайкьсса даражалий хьунни Мариян Дандамаевал аьпалунсса «Живые традиции» тIисса миллатрал балайлул Республикалул фестиваль-конкурс. Ваний гьуртту хьунни, Лакрал райондалиясса бакъассагу, Ккуллал, ЦIуссаккуллал ва Ахъушиял районнаясса балайчиталгу. Ва хьунни лакрал музыкалул культуралул дикIайкунсса байран ва бюхттулсса балайчинал ирс сагъну бушиврул барашинна.
Райондалул культуралул брендну хьунни аьдатравун дагьсса, Ккурккуллал Щазал аьпалун куну дуллалисса халкьуннал балайлул Республикалул фестиваль.
– Культуралул ирс ябаврицIун дархIуну дурмуниягу ца-кIива махъ.
– Муниципалитетирттащал цачIуну сакин дурссар къаматериалсса этнокультуралул ирсирал 150 объектрал сияхI. БежтIа шяравунсса фольклорданул экспедициялул, Экспертный советрал батIавурттал ва лахьхьин буллалисса семинардал хIасиллайн бувну, Федеральный реестрданувун дуртссар ляличIисса 3 объект: яруссаннал бартбисуртту баврил, мусий щащаврил ва кIидядизаврил «Игби» байран. Региондалулмур реестрданувунгу дуртссар 8 объект, вайннувух – хьхьичIарасса аьдатирттацIун дархIумигу, кIунурдай бежтIиял усру щащаврилмургу.
– КIулли Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул социал иширттавухсса гьурттушинна ялу-ялун хъунна хъанай душиву.
– Му мяйжанссар. ЦIуллу-сагъшиврул ссуссукьуминнацIун дархIуну, жу дурссар инклюзив журалул 17 мероприятие. Инклюзив ххуллу гьарта-гьарза бавриву, ва чулийнмай хъит учавриву ца агьамсса ишну хьунни Республикалул «Особый взгляд» тIисса инклюзив фестиваль-флешмоб. Ванил давривух хьхьичIунну гьуртту хьунни муниципалитетругу.
– Ва шиналми давуртту ссайн чул бивщуну дуллансса ният дуссар?
– Аьрасатнал Халкьуннал цашиврулмурну баян бувсса 2026-ку шинал жул давринсса цIу-цIусса каширду тIитIлай дур. Ва шингу дайдишинтIиссар культуралул хъуннасса акциялийну – республикалул муниципалитетирттал культуралул ва бигьалагаврил идарарттал базалий хьунтIиссар Аьрасатнал Халкьуннал цашиврул шин тIитIаврин хас дурсса шадлугъру.
Мукунна сентябрьданул 8-нний лахъа-хъунну кIицI лагантIиссар Аьрасатнал Федерациялул Халкьуннал мазурдил кьини, цувгу цIакь дурсса билаятрал президент Владимир Путиннул Указрайн бувну ва хъунасса шаэр Расул ХIамзатов увсса кьинилун хасну. Шадлугъру хьунтIиссар Дагъусттан Республикалул бакIчи Сергей Меликовлул цала янилусса комплексрал пландалул лагрулий.
Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлун ва кIану хъанахъиссар даврил ца агьамсса векторну: балайрдайхчин, назмурдайхчин, театрал постановкардайхчин ва фольклорданул фестиваллайхчин жу жагьилтал кIункIу буллантIиссару мазурдил дунияллийн, ниттил мазрал ххуйшиву ва аькьилшиву ккаккан дуллай. Ва давугу цIакьну дархIуну дуссар патриот тарбиялуцIун, цанчирча ватандалухсса ччаву хIасул шайну тIий цалва буттал улклул тарихрал, культуралул, ниттил мазрал кьадру бушиврия, хIурматрая.
Республикалул Халкьуннал творчествалул къатлул хьхьичI дуссар агьамсса чIярусса проектру, фестиваллу, сиптарду, цивгу щаллу дуван кусса халкьуннал дянивсса арарду цIакь даву, ляличIисса ирс буруччаву ва жулва бюхттулсса билаятрал культуралул цашиврул гуж чIалачIи баву мурадрай.
– Барчаллагь, Марита Велихановнай. ТIайлабацIу буваннав дуллалисса гьарцагу давриву.
Ихтилат бувссар
Бадрижамал Аьлиевал

