Тарихрал цIусса учебникру
«Дагестан» РИА-лул залдануву хьунни обществознаниялул ва историялул цасса линейкалул учебникирттал презентация хIисаврайсса пресс-конференция.
Ми луттирдая ва Аьрасатнал аьралий историялул обществалул (РВИО) цаймигу агьамсса, дуклаки оьрчIру чантI учин буллалисса проектирдая бувсунни хъамаллурал. Вайннал бакIрайва кIицI лавгунни, ва пресс-конференция дуршиву Аьрасатнал президентнал кумагчи, РВИО-лул председатель Владимир Мединскийл тапшур бувну, регионнай агьалинан кIулну бикIаншиврул историялул цIусса луттирду итабавкьушиву ва цаймигу патриот сиптардая хавар бикIаншиврул. Спикерталну бия РВИО-лул Дагъусттаннаймур отделениялул Попечительский советрал каялувчи Энрик Муслимов ва вара идаралул Региондалул советрал председатель, КIулшиву дулаврил даву хьхьичIуннай даврил институтрал проректор, тарихрал элмурдал доктор АхIмад Кьурбанов.
«Агарда дуклаки оьрчIру вай учебникарттал дарсру вив ласларча,
90 ва ххишаласса баллу ласунну экзамен дулунсса сант дуссар».
Энрик Муслимовлул бувсунни, луттирду баххана бавринсса гьану бивзушиву 2024 шинал майрал 8-ннийсса Аьрасатнал президентнал Указрал, тарихийсса просвещениялул дунияллий паччахIлугърал полититикалул гьанурду цIакь бувшиврул хIакъиравусса. Документрал хьхьичIгу бивхьуну бивкIшиву шанма агьамсса задача: цалийн бувкIсса учебникру хIадур бувну итабакьаву, лахьхьин буваврил методика цалийн дуцаву ва тарихрал хIакьмур тIайлану агьалиначIан биян буллансса каналлу хIасул даву. Вай масъалартту бартбигьиншиврул, Владимир Мединский каялувшиву дуллалисса комиссия хIасул бувну бур. «Цасса линейкалул гьанумур мурад тIайласса информация биян бавур. 1990-кусса шиннардий СССР ппив хьуну махъ, тарих ччан бивкIсса куццуй баххана буллай, агьалигу кIи-шан бищун буллалисса гъургъазарду хъанай дия. ЦIусса учебникру жула интеллектуал суверенитетрал гьанугу, тарих лахьхьин баврил чул бищай ттарцIрунугу хьунтIиссар», – увкунни Энрик Муслимовлул.
Бувсунни ванал «История РФ» тIисса, билаятрал тарихрал агьаммур порталгу ялув кIицI ларгсса давурттансса кумагчи хьушиву, гьар шинах 40 миллион бушиву мунил аудитория ва буруглагиминнал аьдад 150 миллиондалийн лахъайшиву.
Ванал бувсунни Дагъусттаннай ноябрьданул 26-нний дайдишинтIишиву щала Ухссавнил Ккавкказуллал кIулшиву дулаврил учреждениярттал вакилтал бавтIсса, историялул ва обществознаниялул учительтурансса конференция. Шанма гьантлий дикIантIисса му конференциягу РВИО-лул ва Аьрасатнал Просвещениялул министерствалул уртакьну дуллашиву ва уттива муниха зий бушиву. Аьмну форумрай гьуртту хьунтIишиву 6000 инсан.
Луттирдайн увккун, бакIрайва АхIмад Кьурбановлул бувсунни республикалул циняв школарду луттирдал дузал бувну бушиву, биял къахъанахъисса кIантту бакъашиву.
Учебникраву бусса бур, ванал бувсмунийн бувну, ЕГЭ дулуншиврул аьркинсса информация балжийну, утти цамур литературалух луглансса чарабакъашиву къадикIан тIий дур. «Агарда дуклаки оьрчIру вай учебникарттал дарсру вив ласларча, 90 ва ххишаласса баллу ласунну экзамен дулунсса сант дуссар. ЦIусса линейкалул цIушиннарду къулайсса дуссар. Гьарзат хIисавравун ларсъсса. Масалдаран, учебник сакин бувну буссар ватандалул ва щала дунияллул тарихрал синхронизациялул кьяйдалий. Гьалбатта, дуклаки оьрчIан хIисав хъанахъиссар ватандалул тарих лахьлахьиний, цайми билаятирттайгу цукунса ишру хъанай бивкIссарив архIала мува ппурттуву. Текстирдаву агьамми датарду ва ФИПИ-лул кодификаторданувасса персоналияртту личIи дурну ккаккан дурну дуссар ва анализ дуваншиврул тарихийсса документирттал фрагментругу буллуну буссар. Къулагъас дувансса кIану цамургу буссар: гьарица параграф къуртал хьувкун бакIрайн дагьлагьиссар QR-кодру. Вайннул сканирование дувайхту, информация ххишалану мяълум буллалиссса материал дуклакиссар, мукунма учебникру «сагъ лаган» буллалисса архиврду. Документал журалул суратру ва цаймигу цифровой ресурсру итталу дуссар», – увкунни ванал.
Бувсунни АхIмад Кьурбановлул цIу бутIуй учительтал луттирду информациялул бувцIусса, захIмат-жапану лахьхьин буллан багьан кунмасса бур тIий бивкIнугу, яла пикри баххана бувну, къулайссагу, ххуйсса иллюстрацияртту дусса ва информация балжийну, бувчIинну, лахьхьин гъира багьанну буллусса бур тIий бушиву.
Дагъусттанналмур тарихрая бусласисса учебникрал хIакъиравугу ванал мяълум бунни, 5-7 классирттансса учебникраха зий бивкIшиву кIира шинай, авторталгу Аьрасатнал элмурдал академиялул ДФИЦ-лул Историялул, археологиялул ва этнографиялул институтрал хьхьичIунми аьлимтал бушиву, мукунма ДГУ-лул ва ДГПУ-лул специалистъталгу гьуртту хьушиву. КIицI лавгунни Ккавкказуллал Албаниянал чIумуя тIайла хьуну, уттизаманнайн бияннинсса тарих багьайкун ккаккан бувну бушиву, 1999 шиналсса аьралий ишругу , СВО-лул вирттаврал гьунардугу лях гьан къабивтуну.
Лажин хIадур дурссар ПатIимат Рамазановал