Ларгсса нюжмардий «Илчи» кказитрал ирглийсса хъамаличу хьунни Къуруллал шяравасса Оьмарил арс, Ухссавнил Ккавкказуллал федерал округрал «Вершина» тIисса ИхIсандалул фондирттал ассо­циациялул каялувчи Тимур ХIажижараев. Ванал бувсунни ихIсандалул фондирттал къайгъурдая, дурмуния ва дан дакIниймуния, хьхьичI ххуттайн ласун багьлагьисса масъаларттая ва щурущи дан ччисса проектирдая.

– Тимур Оьмариевич, ихтилат байбишин хьхьичI кутIану виятува бусарча ччива.
– Ттул нину-ппу Къурлату­сса бур. Совет заманнай кIиягу Приборостроительный заводрай, яла личIи-личIисса давурттай зий бивкIун бур. ЦIана пенсиялий бур. На кулпатраву хъунама ура, ттуяр мюрщисса кIия уссу буссар. На увну ура МахIачкъалалив. Шиккува къуртал бувссар школа, мунияр махъ Шяраваллил хозяйствалул институт.Ттул бур кулпат, ххюва оьрчI. Ттул даву хъунмурчIин коммерциялул дакъасса идарарттал лябукку баврицIун дархIусса дур. Ва сфералуву на зий ура 2008-ку шиная шихунай. 2009-ку шинал каялувшиву дуллан ивкIра «Солидарность» тIисса Москавуллал фондрал Дагъусттаннайсса филиалданий. 2012-ку шинал тIитIав «Надежда» тIисса ттула фонд. Муний каялувшиву дуллай уссияв 2019-ку шинайнин. 2014-ку шинал тIивтIуна «Друзья милосердия» тIисса Дагъусттаннал фондирттал ассоциация. Муний каялувшиву дуллай уссия Джума мизитрал имам МахIаммадрасул Саадуев. Мунал хъирив Ассоциациялул каялувчину на уссияв. 2021-ку шинал хIасул бувссар «Вершина» тIисса Ккавкказуллал фондирттал ассоциация. На ура ванил директорну ва «Наутилус» тIисса коммерциялул дакъасса идарарттал лябукку баврил ресурсный центрданул каялувчину. Мукуна на ура 2024-ку шинал тIивтIусса «Семь колосьев» тIисса ихIсандалул организациярттал федерал ассоциациялул председательнугу.

– ЧIявусса бурив хIакьину Дагъусттаннай ихIсандалул фондру?
– СияхIрайн лавсъцирив хIисав булларча, бур мадарасса. Чялишну зузиссарив личIину чIявусса бакъар. ЧIявусса бур фондру ци-бунугу ца иширацIун бавхIуну тIивтIуну бивкIсса, шинай цал ци-дунугу дайсса. Муданма чялишну зузисса 50-ннийн бивсса фондру бур.
– Фондирттал дуссарив куннал куннащалсса дахIаву ягу гьарицамур личIи-личIину зий буссарив?
– Гьай-гьай, куннал куннащалсса дахIаву дуссар. Жу ца аьмсса хъаттиралуру зузисса. Жул структура ми фондирттал автоматизациялухагу зузиссар. Буссар куннал куннащалсса дахIаву дусса, цаннал дуллалимур цаннан чIалачIисса жула электрон база. База баврил мурадгу мури, цаннал дурмур гаманан чIалачIаву. Ца фондрал, масала, ца кулпатран кумаг бувну бухьурча, гайми цамур чулухунмай зун. Гьарица фондрал дуллалимур чIалачIисса база бакъахьурча, бюхъайссар мукунсса иш хьун, кIива-шанма фондрал ца кулпатран кумаг бувну, цамур кумаг къабивну ливчIсса. Ца кулпат бюхъайссар цаппарасса фондирттайн, цаппарасса регионнайн буккан кумаг бара тIий. Мунияту, циняв фондирттал дахIаву даву мурадрай сакин дурссар Ккавкказуллал, Аьрасатнал ассоциациярду. Жу жуйнна вихшала дурсса спонсортурал вихшала зия хьун къабацIайссару. Гьарица харж дурмунил отчет дулайссар миннал хьхьичIгу, республикалул Юстициялул министерствалул хьхьичIгу.

– Цукунсса пишакартал зузиссар фондирттаву?
– Фондирттаву зузими чансса бакъассар. Ми хъунмурчIин волонтертал бур. Буссар инспектортал тагьар ххал дан кIантту-кIанттурдайн лагайсса, зарал бивминнащал ихтилат байсса, жилищно-материальный актру щаллу дайсса. Буссар масъалалух бурувгун цала-цала направлениярттай хъирив буккайсса куратортал.
– Буссарив фондирттая кумаг хасъсса аьралий операциялийминнан?
– Буссар. Дагъусттанналгу, Ккавкказуллалгу ассоциациярдал хъунмасса кумаг буллалиссар хасъсса аьралий операциялун. Масала, 2025-ку шинал фондирттал рартIсса арцул 40% хасъсса аьралий операциялун кумагран тIайла бувкссар.

– Цукун буккайссар спонсортал зуйн ягу зу миннайн?
– ЛичIи-личIину. Цал-цал жу най бунува цайнма ишбажаранчитурайн, предпринимательтурайн буккару. Цавайгу цивппа жуйн буккай, соцсетирдаву жу дуллалимур чIалай хIала буххай. Бувай цала чулухасса чIиви-хъунсса кумаг. Жу цаннан ца къакIулссару, къаккаккайссару.

– РартIсса арцуя щин кумаг банссарив, циксса дулунссарив, цуманан къабагьлай буссарив хIукму ци хIисавравун лавсун байссар?
– Му даву жу халкьуннал властьрал структурардащал бавкьуну дайссар. Жул буссар зузисса группа, буссар властьрал органнал вакилтал ва ихIсандалул организацияртту духлахисса ситуационный центр. Уттигъанну республикалий хьунни ЧС баян бувсса, тIабиаьтрал хъунисса зараллу биян бувсса ишру. Шикку паччахIлугърал чулуха хъунисса кумагру буллай бия инсантуран. Строительствалул министерствалул стандартирттайн бувну, зарал бивсса кулпатирттан хъунисса кумагру бан ккаккан бунни, буллайгу бур. Гьай-гьай, фондирттачIа муксса гуж бакъар. Жу икьрал дарду, паччахIлугърал кумагру бувми бивтун, ци-бунугу багьана-сававрттайн бувну паччахIлугърая кумаг ласун къахъанахъиминнал чIарав бацIан, бюхъавай бивсса заралданун лавхьхьуну кумаг бан. Бия кумагран дуллусса арцу архIа-архIалну цинявннайх дачIин тIиссагу. Мугу щала тIайласса хIукму хьун най бакъая. Хъунисса зараллу бивминнан ва чIивисса зарал хьуминнан цакуццуй дулаву. Жул мурад чирилул фондирттал даву профессионал даражалий, тIайлану дачин давур. Бивсса заралданун лавхьхьусса кумаг бавур. Му чIумалли агьалинал фондирттайнсса, ва ххуллий зузиминнайнсса вихшалагу дикIантIисса.

– Ссал кIункIу увра ина ихIсандалул ххуллийн?
– Ца-ца чIумал жува кIункIу къашаруча, ци бунугу иширал,тагьарданул цила кIункIу бару цания ца чулухунмай. Иш мукун багьуна, жун, цаппара инсантуран, ца масъалалул ялув хъирив буклан багьуна. Микку хъунмур хъар ттун лахъан багьуна. Му чIумал на коммерциялул сектордануву зий уссияв, буссия чан-кьансса бизнес-опыт. Му ппурттуву пикри хьуна коммерциялул дакъасса организациярттавун учIан, мунил агьамшиву чIалай. ЦIубутIуй арцуйну кумаг бувна ттула гьалмахтурал. Зун ивкIун махъ, хIалли-хIаллих тIий опытгу ххишала хьуна. АцIния ххюра шинал лажиндарай ва ххуллий, укунсса масъаларттаха зий, цукун зунссарив бувчIлайгу бия.

– Хьуссарив зул фондрая цукунчIавсса кумаг Лакрал ва Ккуллал районнай тIабиаьтрал хъунисса зараллу бувну, ЧС баян бувсса чIумал?
– Му чIумал жу левхру Лакрал райондалийн иш-тагьар ххал дан нанисса хIукуматрал комиссиялуву. Комиссиялуву фондрал вакилталгу буссия. Хьунабавкьуру райондалул администрациялул бакIчитуращал. Ккуллал райондалул бакIчинащалгу дахIаву дуну буссияв. Цинярдагу зарал бивсса районнайсса инсантурал сияхIру дурссия. Жуйнма, фондирттал биялалийн багьлагьисса цинявннан кумаг бувссар, хIукуматрал кумаг буллалими бивтун.

– КIуллив вин лакку маз?
– Гъалгъа тIун бюхъай. ОьрчI­ний лавхьхьумур хъама къабитайхха. Школалийн гьаннин на шяраву икIайссияв, бава-ттаттачIа. Яла увкIссара нитти-буттачIан шагьрулийн. ДакIнийри, на школалийн наниний нину буруккинттарай дия оьрус маз къакIулсса на цукун дуклантIиссар тIий. Гъинттул, каникуллал чIумалгу, на мудан шяравун лагайссияв.
– Уттигъанну Лакрал райондалул бакIчи Зураб Куччаевлул бавтIуна махъ нанисса, каши дусса лак райондалул иширттавух чялишну хIала буххияра, райондалул даража гьаз бан чIарав бацIияра учин. Делегациялуву инагу ияв. Ци учинна батIаврил хIакъираву?
– ТIайлассар, Зураб ХIуса­й­новичлул оьвкуну нагу лавгссияв хьунабакьаврийн. На кIанахь учав, ттула опытгу, кашигу, дахIавурттугу ишла дурну чIарав ацIан, архIал зун хIадурссара куну. Райондалул даража гьаз баврил, шяраваллу цIу дуккан даврил масъала ччянива гьаз бан аьркинсса масъала бия. Ва щаллу бангу райондалул каялувчинаща цащавалу къашайссар. Зураб ХIусайнович гьавас бусса, зун ччисса каялувчи ур. Ттул ванайн вихшала дур. Ванал лагма лагарча каши дусса лак, ци-бунугу хьунссия. Жула пикрирду дузрайн букканшиврул, хьхьичIва-хьхьичI лавгмунил хIисав-сан дан аьркинссар. Уттинин итабавкьусса гъалатIиртталгу хIисав дурну, ттиния тихуннай дулланмургу тIайлану ккаккан дарча жула иш бачинтIиссар. Яла-яла, жунна ва ххуллий халкьуннал вихшала аьркинссар.ЧIявусса лак бур тиха-шиха бивщусса, ва ишираву жула чIарав бацIан бюхъайсса. Амма инсантурачIа дакъар проектирдайнсса вихшала. Ми мукIруну бакъар цала арцу «къадуканшиврий», щил-дунугу жипливун къалавгун, мюнпатну ишла даншиврий. ЖучIара чIярусса арцу дакъар. Думур, ттула пикрилий, циняв цачIун хьуну, ца хъун дакъасса проектраву дирхьуну, даву дайсса ккаккан бувну, инсантурал вихшала дишин бан аьркинссар. Жущара хьунссия меценатътурал, патриотътурал дуллусса арцу, масала, къуртал къабувсса Гъумуксса азарханалун ишла дан. КIа азархана бан хъуннасса даву дунни Москавлия увкIун, кIий къушгу бивщуну АьбдурахIим Дибировичлул.

Ца-кIира сфералуву кIукунсса пишакартал бивкIссания, миннал район тIутIайх дичин данссия. ХьхьичIра-хьхьичI, инсантурал вихшала аьркинну дур. Му чIумалли кумагчиталгу буккантIисса, проектругу бигьану дузрайн дуклантIисса. Ца цамургу ттунма хьусса пикри. Хьхьурив бур паччахIнал чIумалва бувну бивкIсса къала. «Гъази-Гъумучи» фондрал кIикку тIивтIуну буссия гъинттул оьрчIру бигьалагансса лагерь. Нагу гьуртту хьуссияв микку. Му чIумал дакIнин багьуна укунсса зат. КIа шяраватусса ур Конституционный судрал судья ХIадис ХIажиев. Ваналгу, цайминналгу кумаграцIух кIикку оьрчIансса юридическая школа тIитIирча ххуйну хьунссия. Шинай 10 юрист хIадур увну, гихунмайгу дуккин барча, муния хъунмасса мюнпат хьунссия райондалун. Хьхьурттал юридическая школа тIисса проект дузрайн дуккан дан хьунссия. Мюрщисса проектирдая байбивхьунур хъуниминнуйн буккайсса. Шяраваллу цIу дуккан даврийнур Дагъусттан цIу буккан бан хьунтIисса. Нава каялувшиву дуллалисса «Наутилус» тIисса ресурсный центрданийгу на хьхьичI ххуттайн лавсун буссар шяраваллурду хьхьичIуннай даврил масъала. Ми масъаларттаха зунсса департаментрай каялувшиву дансса инсаннах луглай ура. Ттун ччай бур Дагъусттаннай гьавасгу, бюхъу-бажаргу бусса 5-10 инсан лявкъуну, ми лагма лаган бувну, гьарнал ца-ца сфера цала бакIрайн ларсун, муниха зий. Шикку жяматрал мурадру хьхьичIун лавсъсса жяматийсса структура хIасул хьун аьркинссар.

Андриана Аьбдуллаева