«На даймур щил дувайссар?»
Абачара ХIусайнаев
Чув буру, дустал
КIукIлусса, иминсса
ЧIаракIуннивух
Махмур ккуру бихьлай
Най бур сусухъух.
ЛивцIусса, дюхлулсса
Мурчал хъаттирдай
Дур марцI аьтрилул кьанкь
Гьузуй, ппив хъанай.
ЦIимилул хъюлчай тIий,
Къур кIутIу тIий бур,
Гъинт, аргъирай дуна,
Най, лагавай дур.
Щаливххун уччиннин,
Гъинт, ина кунна,
Лагай оьрчIшивугу,
Ччайнна-къаччайнна.
Аьзизсса оьрмулул
Жагьилшиврул аргъ
Дяъвилул цIараха
Ттун кIул къархьуссар.
Му хIайп тIий ухьурча –
ПюрунчIулнияр
Гъюжу дукканнавкьай
ДикIул дакIнил ттарцI.
Лакку гъинт, лакку гъинт,
ДацIу, хIаллих хьу,
ЧIалай дурча виву
Ттула оьрчIшиву.
Ина бувтуннича
Ттувун мурчащал,
Дустал дакIнин бувтун,
ОьрчIнийсса бухар!

…………………
Зу чув буру, дустал,
ЯтIа-тIар бакъулт?
Цума уру чичлай
БакIрачIан бувкIмур?
Зул чурххардилвагу
Къабувнав къизгъин
Освенцимрал пачру,
Дуржагьрал машинт?
Дунугу дакI аьтIий,
Шиши дагьну най,
Къаххал хьунтIиссар гьич
Иттав мукьал кIунтI.
Бакъассар гьич изму
Му щяв багьан бан,
Янсаврал амбарду
Атил къабуван!
1947. Хъусрахь
Ххуллухъин
Поездрал чIавахьулттийх
Ттул ччисса ивхьуну ур,
Жагь ттух, жагь цала ниттих
Пиш-пиш тIий ялугьлай ур.
Ур батIул дан къашавай
ДакI аьзизсса ниттия,
Ур батIин къабюхъавай
Яруми ччисса ттуя.
ТтютI увкуна нукIува,
Поезд хIаллих бавчунни:
ДакI дурккунни дикIува,
ХIаллих вищал дарчунни.
Ччисса жугу кьабивтун,
Насу, ватан дуруччин.
Насу, жул макьгу ларсун,
Вин, ххирама, ххуллухъин.
Жун ина – кIиннин цара:
Ниттин – арс, ттун – гьалмагъай:
Ява хьхьара мадара
ЧувчIав, ватан дуручлай.
13. 12. 71.

Буттал шяраву
Дунъял хIат дакъа гьартар,
КIантту ххуй-ххуйсса чIявур.
ДакIмур даиман дусса
Так ца буттал шяравур.
ОьрчIшиву ларгсса кIанай –
Тава тIуркIу, тара макI,
Ттигу оьрчIнува чIалай –
Тава гьавас, тара дакI!
Муниятурвав чара
Гьарзатрайва цIу бусса,
Аьрщи-чарицIатура
Уртту-тIутIул кьанкь дусса!
Дунъяллул зуманивгу
Му кьанкь, ми чIурду баяй,
Щавул цIуцIи шанийгу
ЦIуцIаву миннул лагь дай.
Ссавний самолетрал магъ –
НякI пуркIурал чучала,
Щяв, гъарал чIагь куну махъ, –
Бургъилух ссурулккуртта.
РатIув щинал жюржува
Балайлул такьвасса бур,
Бярав оьрватIал чIува
ГюнгутIул зяй бусса бур.
Чув унугу, хIарачат –
Ниттил ккукку хIалал бан,
Ливчуну яру бачай
Лявхъу кIану лавай бан.
Щарнил халкь вирттал бакъа,
Ттуяту чув шайссияв!
Миннаву инсап дакъа,
Ттуя инсан шайссияв!
Мунихлунур тIий ура
Гьарзатрайва цIу бусса,
Аьрщи-чарицIатура
Уртту-тIутIул кьанкь дусса.
Чув унугу, хIарачат –
Ниттил ккукку хIалал бан,
Ливчуну яру бачай,
Лявхъу кIану лавай бан.
КIи дядирзун махъ
Кьунну кьилвалухату
Гъилисса хIукъу бувккун,
Лухччи ва ссав цукуннив
Ца яну-кIукIлу хьунни.
Баргъ къабияй ратIувсса
НякI микIирал дагьани
КIилчин дази къагьанну
Жири-жири дагьунни.
Дюхлай бур ппал къарихъул,
Ккур тIий бур чIуллух зукри,
КкурчIав нахIу хавардай
Гъили бувну бур къужри.
СсунтI чавай, тIанкI учавай,
ТIиринт бишлай бур кьунча,
Ниттил маз бивтсса ттарал
ЦIай тIий дур танил бурхIай.
Валттувух хъи личIавай,
Щях ссан ришлан бикIавай,
Бугъа бур хан-паччахI ххай,
«Бугь» тIий, байгьин къахъанай.
Шяравух дурккун найсса
Оьлуркъу щинал ратIру,
Баргъ ялату лагайхту,
Ду-дунийра тартунни.
БяшкIанттуя кIунтIа тIий,
Дарссуну дагьавайсса
Зурукъяндалул щути
КIиккура микI ларчIунни.
Арив, зунттуй, зунчалу
ЧантI учавай дур тIутIив.
СсунтIа тIий бугъа буна,
Интнил кьанкь ттун ришлай дур.
Балики лещан
Щарссаниву дакI дуна,
Цамургу ччан шайссарвав?
Хъаралу оьрчIру бусса
Хъамагу битайссарвав?
Къатта лекьавай буна,
Лихъан къахъанай ура,
ЧаркIув цIу дагьну дуна,
ПуркIу къаличлай ура.
Арсру цаннал ца литIлай,
Ниттинсса аьзавнияр,
ЦIими ва ччаву ччалай,
Ва ци къюкIлийсса къияр?
Ци дардисан дунугу,
Ччисса бура, ххирара.
Хьхьирия ттурлу кунма,
ДакIния къалагара.
ЯхI буванна вил ччаву
Хъазамравура ядан.
Луххавусса цIу кунна,
Балики, хIаллих лещан.
Къатлул мукьвагу мурцIний
«Щин дула», – чав щарссанихь.
«ЦIана», – куну, дуллуна.
Тани щарсса жалинъя:
Маз лахьхьин бувассия.
«Гьухъа шюшала», – учав,
«Чансса ацIанхьу», – куна.
ХьхьичI оьрчI бувсса щарссанил
Маз итххявхсса къакIула.
«Гьухъуйх уту дукки», – чав,
«Вил захIматшиву!» – куна.
Дянив кIива оьрчI хьувкун,
На захIмат хьуну ияв.
«Пальтолий кIичI лачIи», – чав,
«Ма ххал-ххалаххи», – куна:
Жула шанма оьрчI бусса
Ттун хъамабивтун бия.
«Щин дула», – чав щарссанихь,
«Изуча, ласи, – куна, –
Кьунклуяр хъунарача,
Кьуллалий хIачIан насу».
Мукьчинма оьрчI ляувсса
Ттул щарссанил та кьини
Жул рагьаврих мюхтажсса
ЧIаххуврай куну бия:
«Къатлул мукьвагу мурцIний
Мукьва мусил мяр бищав.
Ай, муххал щинзирданий
Ласния цIакьну ахIав».
Мукьва мюрай авхIусса
Ттул маз къухъна хьуну бур.
Тти шаэр на акъара –
Шаэр щарсса хьуну дур.
19. 12. 71
Ттун ххюцIалла шин хьуну
Ттун ххюцIалла шин хьуну,
Шану ххялтIа хьуну бур,
Хаварсиз та агьангу,
КъюкI цIун дикIай хьуну дур.
Ккуллардал оь чявхълуву
Аьрай сагъну ливчIсса ттун
Ххишаласса оьрмуя
Тания шиннайсса чIун.
Барчаллагь ажалданун
Буллусса ттухьхьун мажал,
Ччитари хIадурссара
Руцан дан оьрмулул ххал.
Амма къакьаритайссар
Хушрай на ва дуниял:
Зарал ва загьрунияр
КьурчIир ттун ивчIан ажал.
Дуван чIярусса дуссар,
На даймур щил дувайссар.
Лахъан буржру хъуниссар,
Ттухлу ми щил лахъайссар.
Ттува ажал вайбакьай
Щюлли хьхьирил гьавалул,
Хумар дувай, жагьил дай
ДакI зунттай уртту-тIутIул.
Микку цукун дакьайссар
Макьан ттул бивкIулущал,
Дунура цIакьсса кьутIи
Лахъи хьун оьрмулущал!
Вания
Шану нахIусса биян,
БакIралу ка дирхьусса –
Чурх шанул буччиннинма,
ЧантI кура тIааьн акъа.
Чирахъру левщуну бур,
ЧучIав чIукIа-чIитI бакъар.
Хьумур цирив къакIулли –
ДакIнин чани чIалай бур!
Амеркан самолетру
Ссавния дачIра хьуну,
Вьетнамнал шяраву
ЦIарал бяр бавцIуну бур.
Израиллал бомбалул
Мактаб ла-ялун бувну,
Мисрилив ца щаллусса
Щарнил халкь маоьлий бур.
Вагу цир? Ци пахъдагьрур?
Циван бикъавсса шанур?..
Вания ккулла щусса
Ттул ка даркIлай диркIун дур!
ШамайчIансса чагъар
Ца-ца чIумал архсса
Аьзиз зунттавун
Щугълурдал
Гьухъаллу
Итадаркьувкун,
Аьжаивну ххуйсса
ТIааьншиврувух
Ххирасса сипатру
Дачай ттул хьхьичIух.
Итталун дагьлайсса
Сипатирттавух
Аьлтту хьурча ина,
Кагьраба чIантIив,
Хъамаритай виха
Щалла дуниял,
Сукку шай ттул мурччив
Вихь ихтилат бан.
Ттуршвахъул ккулларду
ЧIарах гьарчагу,
ИкъавчIайний дакъа
Щаву къархьунни,
Минардал цIалцIалгу
ЦIими буннихха,
Ва вил ччаврил гужрив?
Ттула бахттирив?
Гуржиял хьхьурду
Ттун гьич къаккаркссар ваксса
Гъилисса кIинтнил хьхьурду,
Вакссара паракьатну
Къаккаркссар дуниялгу.
Барз хIаллих бахьлавгунни,
ЧачIав ссалчIав чIу бакъар,
Мурхьирдал хъюлчу къачин
Мурчал хIахIвагу бакъар.
МарцIсса дур къатлуву цIан,
ПасихIсса дур пахъшиву,
Гьузуй бур гьаваллавух
Магьри, мисаллу, макIру.
Шанухьхьун нахIуну гьан,
Аькьлу-кIулширду буслай,
ЩяивкIун усса хханссар
КIараллих Сулхан Саба*.
Цукун къагъагъави
ХъатIи буванна тIий, архния шавай
На уссияв, иллай, иян къашавай.
Ттул ччисса чин хъанай,
хъатIуйн нану тIар!
Цукун къагъагъави хханххираву дакI!
Гъилисса кюругу хушрай кьабивтун,
Лавгссияв Ссибирлив замгьарданувун,
Дякъиву лявкъуну, вин пишкаш бансса
Бургъих луглайявхха, ххирай, на лавгсса.
Ссахара зий ивкIсса на ацIра шинай?
Щинна дихлай ивкIсса муси Алданнай?
ДакIний-мазрай бакъа, ва ци оьшивур?
Ци къаданна дурсса
хъун лавмартшивур?
Вилли вин кумур, хъатIи барча бан –
Данна му хъиншиву на вил оьшиврун.
Вай гьанна навагу, луглай дунъяллийх,
Вил хьуву къалавхъсса нахIусса шанух!
Лажин хIадур дурссар