Аькьувалул ва яхIлил 872 гьантта

Бувара школардайгу, ичIувагу эксперимент: цIуххара оьрчIахь Ленинградуллал блокада цирив, цуксса чIумул мутталий лахъи ларгссарив. Хаварвагу бакъассагу лякъинтIиссар. Школалий дарсирдай ягу кинораву чан-кьансса затру кIул хьуссагу буссар, гьай-гьай. ЦIана мукунми темардах ва киносуратирттах къулагъас дуллалисса оьрчIру укунмагу чанну бушивруцIун, ялу-ялунгу чан хъанантIиссар. Тик-токралми хьхьичIун ххяхлай, бунияласса иширттаясса темарду къулагъас чан хьуну личIлай дунутIий.

Совет билаятрал агьалинал тарихраву ххишала бакъа захIмат-жапасса мутталия хIакьинугу, гьар мудангу дакIнин бутлан, буслан буржлувссару жува. ДакIнин бутанну кутIану. Ленинградуллал блокада дайдирхьуссар 1941 шинал сентябрь зурул 8-нний, лахъи ларгссар 872 гьантлий. Вара шинал ссуттил ккаши багьссар. Шагьрулул агьалинан дуки-хIачIия карточкарттай итадакьлакьисса система щурущи дурссар, ккашил литIлатIими бивкIулул ххяппурттаща зеххинсса хIарачатрай. Инсаннан гьантлун итабакьайсса ччатIул кьарал диркIссар 125 грамм — къуллугъчитуран ва оьрчIан, 250 грамм – зузалтран, 375 грамм — кIирисса цехирдаву, захIматсса давурттай зузиминнан. Блокадалул ччатIуву иникьаллул так 40-50 процентри бивкIссагу. Яла, аьмал буван, ци-ци-дунугу дирчусса. Цуксса захIматсса чIун диркIхьурчангу, заводру зий бивкIссар аьралий продукция итадакьлай. Фронтрая 4 километралул архсса манзилданийсса Кировский тIисса заводрая тIайла хьуну. Зий бивкIссар библиотекарду, театрду. 1942 шинал август зуруй Дмитрий Шостаковичлул ккаккан дурсса Арилчинмур симфониялул концерт дунияллул тарихраву личIантIиссар «Ленинградуллал» бюхттулсса симфонияну. Мукунма Ольга Берггольцлул назмурдугу. Агьалинал чувшиврул ва яхIлил даража ккаккан буллалисса рувхIанийсса къалану.
Блокадалул ппурттуву ливтIуссар 600 азарунния миллиондалийн бияннинсса агьлу. 97 процент агьалинал ливтIуссар ккашил ва дякъил къия духIан къархьуну. Вай цифрардаву дуссар хIат-хIисав дакъасса кулпатирттал аькьува, цIими чIа тIий, нитти-буттахъал, хъуниминнал иттав буруглагисса мюрщултрал цIуру-кIуру, яхI буллалисса бугьараминнал аманатирттал дуаьрду.
Блокадалул зулмулуща ххассал хьуссар совет агьали 1944 шинал январь зурул 27-нний.
Ленинградуллал блокадалул щалла дунияллун ккаккан дурссар инсаннал яхIлил ва чувшиврул абадлийсса дарс.

ПатIимат Рамазанова