МахIаммад Щекьиев

Агь, ттул лакрал зунттурдув

Агь, ттул лакрал зунттурдув,
Ца ххирархха ттун зул сий,
ТIабиаьт бартбисулий
Урттул щюллисса мусий.

Ххирар бявкъу щаращив,
Щин ласласисса душру,
Дарардай пахъ багь щавщив,
Ххюталу яттикъушру.

Агь, ххирар, гьарзат ххирар –
Инсан, оьрму, тIабиаьт,
Халкьуннал магьа, хавар,
Къужрал бусай насихIат.

Шаэрнаясса пикри

Юсуп Хаппалаевлун

Уртту ва тIутIив кьакьлай,
Аьрщи къурагьсса шинал
ЦIуттурлу макIра ккарккун,
ДакI тяхъану чантI куна.
МахIрумсса, кIирисса дакI
Дюхлулсса гъарал щинал
Кьадагьлай, цIунил вях тIий,
Балайрдайн оьвтIи дунни.
Къуннал чул дакIнин бутлай,
Архний хьхьири ххал хьунни.
Я жамилий, я кьирий
Мудан ина уссара.
Юх, юх, та хьхьири бакъар,
Та хьхьирий чIалачIими,
Танийсса щюлли щатIив
Вил щугълурду, инара.
Шад интнил жалинчIелму
ЧIавахьулттилу бацIлай,
Чаннал нур диртун дакIнийх,
Лавкьусса къупру хъя чай.
Ина луркIан дувара,
Ба бугьантIий, лув ацIлай,
Лачин янила леххай,
Вин хIайрансса маз личIай.
Агь, шаэр, вил пикрирдал
Дазу чуври? Дурив му?
Бургъилух ларчIсса гъарал
Бухьунссар ми шеърирду.
Бюхттулсса ярг макьанну
КьюлтI хьуну дур вил зумув.
Мюрщисса щаращая
Хьухьунссар куртI хьхьирирду.
Хияллу, хъару хьуну,
Зунттайх левххун лавгунни,
ПасихIшиву даиман
КуртI дакIниву кьадиртун.
Чурххаву бусса кьуват
Буттал кIанттун хас хьунни,
Магьиршиврул вяъдалийн
Дирну дур, шаэр, вил чIун.

Нанисса интния

Февраль зурул марххала
Март бучIайхту бассаннав,
Щюлли инт, вийн чарххана
Ва ттул дакIнилгу баннав.

Ватан авадан хьуну,
Халкь буллугърай личIаннав.
Ччаврил дакIру дурцIуну,
ТалихIрал гъили баннав.

Хъуни занчру бавссуну,
Дяркъу, марч кьабагьаннав,
Неххайсса микI ссувссуну,
Щин ххюлуву пар тIуннав.

Кьурукьирттал чарванну
Ухссавнийннай лехханнав,
Ххяххабургъил туранну
Зунттурдайх экьигьаннав.

* * *
Баяй ттун уттигу
Арх щюлли къурнил
Дюхлахи макьан.
Агь, ца ччивахха,
Га пасихI чIунил
Такьвалувн оькьан!
Рищай ттун мудан
Щюлли марщурдил
ОьрчIи тIутIал кьанкь.
Агь, ца ччивахха –
Му хьулли дакIнил –
Зу – халкь, на – зул кьанкь!

* * *
Агь, хъинни зунттайн гьан,
Варсигу лавххун,
ХIухчил ххункIру канан,
Лаччигу бявххун.
Хьхьу дучIайх къувтIилух
Язи ку шахьлай –
ЩябикIан, вичIилий
Хъун хIухчил магьлух.
Баламантру бишлай
Хьхьу гьан дан къушлий,
Чанна цIуртти буклай,
КIюрх хьунадакьин.
Яла, баргъ бургайхту
Щюлли бизанттайх,
Ятту итабакьин
Пар тIисса хьхьемайх.

* * *
Гьар мудан личIаннав някIсса ссав
някIна,
Оьрму оьзи пурх тIий, оьрчIшиврул
макIна,
Чувшиву чурххаву гъакъагъай махна,
Жагьилшивгу мудан талихIрайн вихна!

КьабикIу

КьабикIу, матIра ттухь
КIинтнил дякъия!
Ттун ччай бур гъалгъа тIун
Щюлли хьхьирия,
Мусил оьрчIшиврия,
Чанна ччаврия,
Ччай дур хьхьирил лагма
ТIутIал хIашия.

КьабикIу, матIра ттухь
Ссутнил мурчая!
ДакI аьчух дуваймур
Гъилисса гъия.
Ттун ччай бур гъалгъа бан
Ххяххабургъия,
Хиял гьуркку буллай,
ЛарчIсса гъарая.

КьабикIу, матIра ттухь
Хъунав шаврия!
Ттун ччай бур гъалгъа тIун
Жагьилшиврия,
ЦIусса дунияллул
ЦIу оьрмулия,
ЦIурттайн лехлахисса
Жула читIрая.

* * *
Къуннал кIири авлахърайн
Нажагь аьрххи багьарча,
Ларсун гъакъагъай аьсав,
Гьанна лахъи ххуллурдайх.

Оьрмулув та-бунугу
ЦIими чIа тIун багьарча,
Шярайхуккуйл ххуржинттав
Къирият лаританна.

Баргъ кIири був къуннавух
Зул хьулухун учIанна,
Мякьлилнай цIими хьуну,
Щин къадулайрив ккаккан.

Я кIинтнил замгьардавух
Зул хьулийн кьутI учинна,
Аьвкъунай цIими хьуну,
Гъили къаарав ккаккан.

* * *
ДакIнил куртI хияллай магьлул дув сурат,
Чичлан икIара на, вил цIа бавукун.
Агар ттул талихIран бухьурча кьисмат,
Бухьхьу ина ттучIан, ттул чIу бавукун.

Бухьхьу, жува хьунну гьавалул читIулт,
Ссавнил някIшивруву кIяла ттуруллив.
Бухьхьу, жува хьунну цIурттачIан леххулт,
Бургъил дунияллий кьюлтIмур кIул бувулт!

* * *
Хъамакъабитай ттун
КIяласса гьухъа,
Вий лавххун ккаккайсса
Ахттакьун чIумал.
Хъамакъабитай ттун
Ранг мусил нехъа,
ЛахIан буллалисса
Гъарал ва мурчал.
Хъамадитайссарив
Гай интнил хьхьурду,
Ялугьлай гьан дайсса
Пар тIисса цIурттах?
Хъамабитайссарив,
Дус, вил балайрду,
Шанаши увайсса
ТалихIрал къерттай?

* * *
Мурчал щютI, мурхьирдал хьхьев –
хъуруннай.
Ттуруллаву кьурукьирттал вев –
ссавруннай.
Барз кIялахлай бахьлавгун бур –
цIурттаву,
Агь, ссутнил чIун, ссут дуркIун дур –
зунттавун.
Жалинт, зихлай лахъи хIаллурду –
макь рутIлай.
ХъатIив буллай, арх ххуллурду –
гъан буллай.

ЦIуцIаву

Чув ина бунугу,
Вил чIу ттун баяй,
Цаманан хьунугу,
ДакIнил аьй къадай.
КIюрххил урша лавсун
Щинав бувккукун,
Ццуццуйх ччанну цIавцIун
ХьхьичIун увккукун –
Вил симан ттун ххал шай,
Хиял рахIат шай,
Гьар му ттун учара,
На микIлачIара,
Ассара,
АвцIара,
ЦIавцIара,
Аькъара…….
Амма къаучара
Вихь цавагу махъ.
Акъарив на ахIмакь?
БуцIин бувну урша,
Ттух къабурувгна,
Лагара махъунмай,
Лагьну балай тIий.
Ттулмур хиял кьакьай,
Хъирив ялугьлай,
Яруми – жиндралну
Урхьлух буруглай,
Сситтуву хIалалну
ЧчатI букан къашай.
Вил хъазам цаманал
Каруннайн багьай.
Ккавккун ттун къаччинал
Вил кару дугьай, –
На микIлачIара,
Ассара,
АвцIара,
ЦIавцIара,
Аькъара…
Амма къаучара
Вихь цавагу махъ.
Акъаривла на ахIмакь?

ЧIиви оьрчIал хияллу

Аман, инт дучIавивав,
Къув-аьс та учививав,
Щинал бярдавух занан,
Гъарах вичIилий шанан?

Ссав чIурдал дуцIививав,
ЧитIулт зана хьувивав,
Баргъ зунттухату личлай,
Мюрш бяъли тIутIайх бичлан?

Нех зунттавату дурккун,
КуртI кьакьарду давивав,
Жул илтIа хьусса ттуккун
ЯтIул бюрув хьувивав?

Аьй

Марч бишлай, дяркъу хъанай.
КIяла марххала гьанай,
Нава вил хъирив занай,
Вил дакI ттул ччаврин шанай.

Зул тIювай яргсса чани,
Вил хьхьичI пар тIий дагьани.
Нама кIинтнил дякъиву…
Ваппабай, вил оьшиву!

Буссия

Буссия, душ буссия,
Ччайгу ттун га буссия,
Чурх чIахIлуха лавхьхьусса,
КIиз – мусил симилуха.

Нясив къабувссар ттун га,
Ганил нину оьссия,
ЦучIав къачIалачIисса
Цила къукъухьхьилуха.

На саллатIну ивкIссара,
Га бивкIссар ттух ялугьлай.
Барз лавгссар, кIива лавгссар,
Хъамаивтссара яла.

Шин шайхту, цайми лавгссар
Душ була учин мугьий:
«КIира шин ца шин дакъар»
ТIисса учала буслай.

Шинну ларгри, лавхъун бурж,
Шяравун зана хьура,
На зана шайх, бувцума
На куна лавгун ия.

ТамахIкар щилчIав ччаврих,
Авара хьунни, мара,
Лавмарт душнил дакIнивнгу
Агь, дагьну дур ца къия.

Амма чув га бунугу,
Хиял ганичIан леххай,
Так га ккаккан уккара
На гьарца кьини ккурчIав.

Нажагь чIарах буккарча
– Цукун бура?, — итххяххай.
Вири макь иттав дацIай,
Кувкун, лавгссияв щинав.
Лажин хIадур дурссар
Р. Башаевлул