Ибрагьим-Халил Кьурбанаьлиев
Умуд

Аьзизсса буттал улчай,
хьурдай тIийна икIара
Муруллава, ххяллава ца мусил
мяъдан буккан:
Мискиншиву сававрай ссивиллив заназисса
Вай лакрал усттартуран тархъаншиврул
бутIа бан.

Ссут дайдихьлан гъан хьувкун,
кьурукь лавай бавчукун,
Ккучу-ккучунну хьуну, лакми ялавай бачай.
Буттал кIанттул ххазина
цинявннан гьа къавхьуну,
Хъуна, чIиви къакуну,
цинявппа бувккун бачай.

ЧIара щар, хъунна нину агь-угь
тIийна кьабивтун,
Циняв лакрал жагьилтал
Оьруснавунмай бачай.
НикирацI мюрщи оьрчIру «Мяммай!»
тIийна кьабивтун,
Лакрал усттартал циняв
хIалтIилухунмай бачай.

Кувгу шагьрурдайн лавгун,
кувгу хутордайн лавгун,
Гъурватрал кьурчIишиву
гьарцаннан ккухIин багьай.
ЗахIмат бан, даву лякъин
кIани-кIанттурдайх буклай,
Тахсир бакъа ссивиллив
гьариманан гьан багьай.

Аман хьурдай учара,
аьзизсса буттал кIанттай
Муруллава, ххяллава ца мусил
мяъдан буккан:
Мискиншиву сававрай ссивиллив заназисса
Вай лакрал усттартуран
тархъаншиврул бутIа бан.

1916 ш.
Трактор

Бурчу,
пюркьу,
бартрахIин,
ацци.

ЧIутI,
чIур,
никIа,
махIликIа,

тIурщилухсри
хяр-хюр.

РукI,
хъарас,
хъарайн лахъай.

Гьай –
гьуй,
вогьа,
гьай.

Гьам, оьгь тIий,
гьам чап тIий,
кIамаймулийн
къуч тIий,

Никъурай ччанну бизлай,
Турлийн кьюч бигьлай,
КьутIин дуллай,
Дан къахъанай,
Мархха, кьюрш
ХьхьичIун дагьлай,
Ина хайратрай ччуччивуй:
Вогьа, вогьа, воо-огьагь,
Мархха букьаннин бацIи!
ХъатIрал букивухъул!
Гьай, гьай, гьай!
Яла гьай.
Гьай, яла гьай,
Яла, яла, яла, ялааа!
Гьай-гьай,
Вогьа,
Вогьа, вогьа,
кIура баву,
залуннах букивуй,
хайрат!!

Гьай-гьай,
Ялтту, ялтту
ялтту, ялтту, ялтту!!
Ялтту хьу,
буркI!
КьутIай, дуккай,
Лавай-ялавай,
Аьрчча ххуллурду
Гьарца чулинмай.
ЧIур гъагъай,
НикIа буцай,
Турлих чIутI
Бакъа шай.
Ришлай ницайх нурша
гъагъай,
Ницал тIурщилухсри гъагъай.
КъатIа буцIлай,
Къуркъив бизлай,
Лях личIлай,
ЦIинцI хъанай, —
мулцу, муччуч,
кIучIалу, кIут –
марцI лачIа
чIалуран шай.
Трактоооррр!!!

Лакку кIану

Буттал кIантту ххирар чай,
Бюхттулссар зунттурдив чай,
Неъмат чув бухьурчагу,
Хьурдай, аман, Лаккуй чай.

ЛухIисса ттурлу дуккай,
Барзунттал бакIайх дишай,
ЦIупар чай, къув-аьс учай,
Ссаврду ххядуклай дачай.

БувтIуну тIухIпан бачай,
МикIирал чявхъа бичай,
Гьаризат дярххун дачай,
РатIайх аьтартту бачай.

Чан-чанну тIий пахъ дагьай,
КIяласса ттурлу дуккай,
НякIсса ссав чIалан дикIай,
Ссурулккуртта аьлтту шай.

Яла гъили баргъ буккай,
Гьаризад тяхъа дуккай…
ЧIатIи мурад

Хьурдай ца дакIнил ччисса:
БакIрай кьяпа бишайсса,
Лялу ярагъ бахIайсса,
Чай гьунарду бан кIулсса.

Хьурдай дакI чаннаннилсса,
Чийяту нигь дакъасса,
Хьурдай ттущал душманнайн
Аьрайн архIал бучIайсса.

Хьурдай дух аьдатирттайн
Аьмал цил къабувайсса,
Хьурдай бакIрал ихтияр
Цила кIунттихьхьун ларсъсса.

Хьурдай инкьилаб кIулсса,
Сиясат цин дурчIусса,
Элмулул луттирдая
Мурад ласун бюхъайсса.

Хьурдай хъув хIун бучIайсса,
АрхIал ччалли къав байсса,
Хьурдай ххалав бучIайсса,
АрхIал чIиникI бищайсса.

Аман, хьурдай кIиягу
КIул бакъа хьунабакьин,
Щюлли къурнил дяниву
Кисаран чIапIул марщай.

Хьурдай жувалу ца хъув
Ина хIуй, на къав бахIлай,
Къувардил лизу дурну,
Лизулух дардру дачIлай.

Хьурдай ххалав ххартIа тIий,
Кисаран чIапIив буллай,
Марщай ццуццул ххютулу
Ччаврил хаварду буслай.

Хьурдай жуя кIиягу –
На буклай, ина чичлай,
Элмулул луттирдава
Ляълу-жавгьарду бувчIлай.

Хьурдай, аман, кIиягу
Ца ттиркьюкьал жамилий,
КIяла ттуруллал ялтту
НякI ссавнил лув сайр буллай.

Аман, хьурдай кIиягу
ХIуриятрал дяъвилий
Душманнаяр ххув хъанай,
Ххаришивуртту дачIлай.

Хьурдай, аман, кIиягу
Ца ккуллалийну бищун,
Цаннал чIарав ца багьну,
КIинналлагу жан дулун.

1921 ш.

Эшкьи ва ччаву

Дунъяллул неъмат цир
Эшкьи къаккаркнан?
Оьрмулул лазат цир
Ччаву къархьунан?

Эшкьилул ивчIаврийн
БивкIу чайссарив?
Ччаврил ччучлачаврийн
Азар чайссарив?

Неъмат бур дунъяллул
Эшкьи хьуманан,
Лазат бур оьрмулул
Ччаврил ччувччунан.

Эшкьи хьуну ура
Неъматрай ура,
Ччаврил ччучлай ура,
ХIазирай ура.

Ттул оьрмулул лазат –
Эшкьи ва ччаву
Дакъасса кьини ттун
Къачча дуниял…

1924 ш.

Инт дуркIунни

КIи ларгунни, инт дуркIунни,
ДакIру дури хъяхъа тIий,
Гьарица гъапулну диркIмур
Дури чантI тIий, сукку тIий.

Гъили чIаракIлу дурккунни,
Зунттурду бур хьхьев-хьхьев тIий,
Марххала баслан бивкIунни,
РатIру дури жюр-жюр тIий.

Ссавния лайсал гъарал дур
Гьантта ляхну зигь-зигьтIий,
ЛухIи аьрщаравату дур
Уртту-тIутIи хъяхъа тIий.

Мурхьирдай къупру хъя кунни
ТIутIив дури янхьа тIий,
ТIутIах аьшукьсса булбулт бур
Мурхьирдавух щютIа тIий.

Лелуххант гьалмахтал хьуну
АрхIал бури чIев-чIев тIий,
Кьанчуллалу хьхьилулт бури
Кюртти буллай, гу-гу тIий.

Хъурзилттаву найрду бури
Авлий гьан ччай зив-зив тIий,
АьнакIал оьрчIру бавчунни
Ларзурдавух чIев-чIев тIий.

ЧIиру бунни, бярчру бунни,
Ниттихъайн бур мяъ-мяъ тIий,
Гъаттарал газу дурккунни,
Кьаннайх бури тIуркIу тIий.

Къурату айгъургу бури
Курлан хьуну, хIу-хIу тIий,
Дарвач ганзсса бугъри бури
Валтру дихлай, був-був тIий.

Хъузалагу хъув авчунни
Ницал хъирив гьай-гьай тIий,
Хъирив къаригу дарчунни
Парал ттуккуйн хIа-хIа тIий.

Къурувппай душру бавчунни
Уртту-щин дан, балай тIий,
Хъирив оьрчIругу бавчунни
Нур-кьюрш дурчIин, щютIа тIий.

Бургъилу хъуни къужри бур:
«Аман, Зал жун дула» тIий,
«Хъу дюхъан да, тта бюхъан ба,
Бакьин бува гьава» тIий.

«Хъаннил байми оьрчIру» баннав,
Миллатран аьскар хьун» тIий,
«Душ бай мунил ххуйсса баннав,
ОьрчIал ччаву даван» тIий.

«Зулму гьаннав, аьдлу хьуннав,
Гьарчу илкин хьуннав тIий,
Душманталми бухлаганнав
Даим хьуннав Шура» тIий.

1924 ш. апрель