Хъахъи ххаллал ххуй кIултIа

Муркъилинахъал Юсупкьади
1863-1918
ЦIанакул бивунни ххарисса чагъар

ЦIанакул бивунни ххарисса чагъар,
Ххиранал кIиссурттал кьанкь архIал дусса.

Я щайхту, бувчIуну, чагъар вил бушив,
Шамилва ппай учав кканвирт ппив баннин.

Ппив бувну ххал байхту, бияла бакъа,
Янил ялув бишав дакI дюхлул хьуннин.

Буклакийни дирди ххаришив ялун,
Ялун увкнан хханссар авлия хьусса.

Ххаришиврий буклай ххиранал чагъар,
Ца хIал бур ттул чурххай хIаз ххишаласса.

Агь, щекьи дуккивуй

Агь, щекьи дуккивуй, ччаврил ччурччу дакI,
Ччаврил хавар буслай, дази къадуккай.
ДакIницIун ца хьусса канихьсса кьалам,
Сирру загьир буллай, байлаган къашай.

Щюлли арийх бивщу вил ччаврил гьанна,
Мусил чIаллан хьуну, нур дирзун бачай.
ДакIницIухсса цIарал къез бувсса хъазам
Вил ххютулу бакъа дюхлул бан къашай.

Багъдадуллал багъирдав

Багъдадуллал багъирдав
кIива булбул буссия,
ХъункIултIутIул мурхьирдай
ччаврил махсара байсса.
Бюхттул зунттал бизанттай
кIира тIутIи дуссия,
Цанних ца аьшикь хьуну,
аьтрилул кIунтIа тIисса.

Асли-Карамнияргу цаннин ца бусравссия,
Эшкьилул ахъулссаннуйх
ччаврил нур личайссия.
ТIутIал вирдакIнивату нарза ласлай буссия,
Ххирасса мажлисирттай
ханлугъну кайп байссия.

Къукъухьхьилул дикI дуллай,
тулак бувсса къиргъулул
ОьрчI-къакъунттул хъазамрай
хьхьу-кьини ав байссия.
Мусийн бур дувсси багьлай,
багьанамур къакIулли.
Къиргъулул лухIи яру
бур аьсивну хъювхъу тIий.

Дарув бакъа дард дуллай,
диван бур цила буллай.
Бува, Аллагь, ца имдад,
дакIнин ути ца инсан…

Хъахъи ххаллал ххуй кIултIа

ЯтIул хIажакрайх бувтсса
Хъахъи ххаллал ххуй кIултIай,
Ххювагу чаклил чIумуйн,
Къауччара вил ччаврил.

Гьар тIутIул нарза ларсун,
ЧIава найрал дурсса шал…
Щалихханшив къакIулли
Эшкьилул бивщу щатIул.

Пар-пар тIисса ссурухIий,
Пар мусилсса Мисидуй,
Парандарал цIунияр
Ччаврил хумар захIматри.

Эшкьилул авчи хьуну,
Вил ччаврил хумар хьуну,
Хияллал хъуру дугьлай,
Умуд кьукьлай акъара.

Утти хъинну бикIу

Утти хъинну бикIу,
Ххуй хъункIултIутIий,
ТIутIал ардаравсса
Оьрму буливуй.
Нагу хIалал ити,
Итаргул яруй,
Чун нава гьарчагу,
РухI вин кьадиртссар.

НацIусса салсабил,
СсурухIилул чурх,
Чув акъа чулданий
Чинарданул мурхь,
Чурх личIи хьурчагу,
ДакI вичIа дуссар.

Агь, ттул чурххайн дирсса
Эшкьилул къия,
КъакIулли цаннивгу,
Яла къалагай.
Леххаву вийн, Аллагь,
Каширдал заллув,
Ва хIаллай личIарчан,
Чурх хъяхъа чинссар.
Чурххал хIал чан хьувкун,
Бан-бит бухлагаврил
Шеърирду чичлай.

Макьгу марутIларда,
Михакрал тIутIий,
ЗанначIа цIимирду
ЧIявусса буссар.
На дакIнин агьувкун,
Леххаву уча,
Ляхъан був Аллагьнахь
Ссавур чIа куну.

Инжилданул мурхьирай

Инжилданул мурхьирай
Алжаннул булбул-чIелмуй,
ЧIявусса ссалам хьуннав,
Хьул бунайн биян бансса.
КIяла-тIутIул дакIния,
КIукIлил кьанкьсса зумату
На вийн ссалам гьан бара,
Гьарца хIурмат хIаласса.

Буруккин бур бакIраву,
ДакI дур ттул хъювусулну,
Зулмуткъуш, вил эшкьилул
Гьар базунил хIал лавсун.
Къумасса дакIнил угь тIий,
Качар чурххал хъюлчай тIий,
Ура на гьарца чIумал
Вих ччаврил аькьлу бувккун.

Хъинну бикIу учин

Хъинну бикIу учин дакIнин багьувкун,
ДакI гьалак дуккаврил ттул маз бувхIуна.
Вия личIи хьуну, ламу лахъайни,
Ляхъан ув Аллагьнайн, аькьлу бувккуна.

Алжаннул архирай инжилданул мурхь,
Вих эшкьи къашайсса инсангу урвав.
ТIутIал багъравусса наранжи-тIутIий,
Цал янин ххал хьунан цамур ххал шайвав.

Алжаннул ахъавух уклай унугу,
Вил чурххан лавхьхьусса чинар къалякъай.
ТIутIал багъирдавух занай унугу,
Вил яруннан лархьхьу тIутIи ххал къашай.

Хьхьу хъинну

Хьхьу хъинну вин утти, ттул тIавслелуххий,
Хъинсса макI ккакканнав, нагу хIаласса.
Ххуйсса макI ккакканнав вин
гьарца хьхьуну,
НахIусса, хIалалсса, на хIала агьсса.

МарцI дикIул дакIния

МарцI дикIул дакIния,
ТIутIул мазрая
ТIутIинияр марцIнайн
ЧIявусса ссалам.
Ччаврил чагъарданий
Щекьи-кьаламрах
РухIнияр ххиранайн
Ххарисса ссалам.

Мусиксса бусравнайн,
Бусала ххуйнайн,
Ххаришиврул бувтсса
Мякь бусса ссалам.
Ччаврил дасма дирхьу
ДакIнил дагьанттуй
ХIурматрал щекьирах
Чивчусса ссалам.

Ссалам хьуннав чIявусса

Ссалам хьуннав чIявусса,
Вила дакIнин ччикунсса,
КIюла дурксса дакIния,
ТIайла мазрайх нанисса.

Заннал цIимирду хьхьичIсса,
Зал цува кумагчисса,
Алфу ссалам аьлайкум,
Бухлагаву дакъасса.

Даимансса ссалам

Даимансса ссалам, дакI тIайла калам,
Ттул дакIний даинсса, дус, вин ассалам.

БувкIунни вил чагъар, унна на ххари,
Ххаришив къагьаннав, дус, вил ялату.

Чагъарунний дурсса шанна жуаврал
ЦIу лаган бувунни жандалул жавгьар.

Жаннияр ххирасса ляълужавагьи,
Жавгьар зия хьуннин, хьурдай цал ккаккан.

Вил ччаврил мурхьирай ххярхсса ахъулсса,
Ахъ аргъирай буна, хьурдай цал дукан.

Мяърипатрал назмурду

* * *
Анжагъ дялахърулун ца махъ чирчагу,
Цанма аькьлу бунал элму ласайссар.
ХIикматрал хьулурду цан тIитIирчагу,
КIулши дакъун мугу ца хъярч кунмассар.

* * *

ТамахIрал мурчIи бай инсаннал яру,
Ккашилшиврул буцай лелуххи къатIуйн.
Я тамахI, я ккаши къабивкIссания,
Гьич, къаучIайссия кIулакъу хъатIуйн.

* * *

БурцIил оьрчIал ахир барцIри вин, уссу,
Хъин арамтуравух хъунма барчагу;
Хъинсса тур шайссарив оьсса муххая,
Инсан ан шайссарив учIиакъуя.

* * *

Мурад-насихIатру бусав на шайкун,
ОьрчI, вин къабувчIирчан,
бувтссар Заннахун.

* * *

Хъинну ххуйсса гьунар цаннал буварча,
Къаччинал бусайни му ца бунагьри.
Юсуп, ина дарча ца тIутIал дастта,
Душманнал янилу му ццуццул кацIри.
Дуниял чанна дай бургъил ххуй чани, –
Ххячара-чIелмуллун мугу ца аьйри.

* * *

Дунъяллул неъматрал тамахIкарнал я
Къабуччайссар, хьхьемал кIаланг укунма.

* * *

Сахаватшиврул мурхь чув ххяххарчагу,
Ссаврунная ларай лагайссар къяртри.
Зунма тамахI бурив ахъулсса дукан,
Бусраврал рикIирах му мабутару.

* * *

Оьккинан оьккисса щил-бунугу бай,
Инава инсаннав, ххуймур булува.
Оь бувнан оьбала бан къазахIматссар,
Агар чуврав, ахIсин ила манн аьса.

* * *

Бюхттулсса мурхьирдай щюллисса чIапIив
ТIивтIусса луттирдур, Зал кIул увайсса.
МарцIну пикри бувну, ина буккирча,
Заннал кьудратрая хавар бусайсса.

* * *

Ка ласи, ай, аькьил, му дуснаяту,
Вил душмантуращал дусшив дувайсса.
Сирру мабачIара му инсаннащал,
Дусталми кьабивтун, вищал дус хьусса.

* * *

Арамтуращалсса гъалгъа нахIу ба,
Бюхъавай, гьич, щихьчIав ккиш маучара.
МаслихIатрай вищал акьинссаннащал
ЦукунчIав, хъинсса оьрчI, дяъви мабара.

* * *

Бавссарив зун питна Шамуллай багьсса,
Гьарца чув къатрава увккун гьан багьсса,
КIулшилул камилсса хъудугьул оьрчIру
Хъуни паччахIтурал вазиртал хьусса:
Аькьлулул къабувччу вазирнал оьрчIру
Хъудугьул оьрчIачIан чIатIалтну лавгсса?