Ялун дуркIсса цIусса шинал, январь зуруй, 35 шин хьуссар «Илчи» кказит цIуницIа дунияллийн бувккун.
ДакIнин бутанну, цалчинмур номер 1917-ку шинал революционер, драматург, шаэр, публицист Гьарун Саэдов редакторну итабавкьуну бивкIшиву 9 кказит. 1991 шинал на Дагъусттаннал университетраву филологиялул факультетрай дуклай буссияв, тарихраву цалчин тIивтIусса лакрал отделениялий. Лакрал оьрмулул иширттавухгу жу, студентътал , чялишну хIала буххайссияв, хIала къабувххун тинмайну бацIангу къабитанссияв жул преподавательтурал. Миннавух бия цIанихсса аьлимтал, чичулт: ХIажи Муркъилинский, Эса Аьбдуллаев, Нурислан Жидалаев, Халил Халилов, Сулайман АхIмадов, МахIаммад-Загьид Аминов, Роза Эльдарова.
Кказитрал хъунмур редакторну бивтсса Качар ХIусайнаевал ттухьва цалчинмур номерданийн зулва студент-оьрмулия чIири-хъунсса макьала чича учайхту, ттул дакI пахрулул дурцIуна. Лакку кказитрайн чича куну тIий бакъар. На таний лакку мазрайсса литературалул журналлай назмурду ва хаварду бивщусса инсан бияв, хIатта щалла Совет Союзрай итабакьайсса «Юный натуралист», «Журналист» журналлайгу, оьрчIал дянив машгьурсса «Пионерская правда» кказитрайгу. Ча, ттулмур пахру ва базилухь, гьамин, Качар ХIусайнаевалмур тавакъю хьуна. Ттун Качар Абачараевна цуппа хъинну ххуй бизайва, бакI-чурххал бювхъусса, макьнатIисрал кунма инсантал кIункIу буллалисса.
Ттуна ххирасса чичу Абачара ХIусайнаевлул душгу бия. Ванил чича увкукун, на къачичайххивав макьала. Чирчуссия. Чан-кьансса пахру багьуна хха баххана къабувну текст бищайхту.
Ялагу цамур макьала чирчуссия, Авгъанисттаннай арснал шагьидну жан дуллусса Зульфия Расуловащал хьунабавкьуну. Ва макьалагу кутIа къадурну рирщуну дия.
Ттул дакI ххари хъанай дия, лакрал бур чинсса язисса чичулт, Казбек Мазаев, Руслан Башаев, ХIасан КIурухов зузисса коллективрал макьалалун ххуйсса кьимат бищаву тIааьн бивзуна. Амма кказитрай зунна тIисса пикри бакIравунмагу бухлай бакъая. ХIатта, оьрчIнияцIава ттуна ххира хьусса ва оьрмулухун ххиранува личIантIисса Гьарун Саэдовлул ва хьхьичIа-хьхьичIсса лакрал профессор, прозаик, шаэр, ттунма сайки дакIних кIулсса «Хъявринсса ччаврил» автор Курди Закуевлул итабакьлай бивкIсса «Илчи» цIу буккан баврил кьимат цукссагу лахъну бивкIнугу ттучIава. Дия цайми планну, цамур ххуллийх гьансса пикри.
Тайва гьантрай бувкIун бия редакциялийн чагъар ниттихъул цалва хъазамрал къалипру исвагьину ябан оьрчIан ккукку къабуллай бур тIисса. Качар Абачараевнал та чагъар ттухьхьун буллуна, инсантураву цукунсса пикрирду бурив ххал бува тIисса. На чIявусса ниттихъахь, вайннувух махъ нанисса хъаннихьгу, цIувххуссия, цумунил ци пикри бурив, бувкссияв хIакинтурайнгу, мигу ци тIий бурив. Кьинирдал ца кьини деканатравун оьвкуна, вих «Илчилиясса» журналист ялугьлай бур куну. Бия, аьпа биву, ПатIимат Бариева. Гьунар бусса, мазрал пасихIсса, дакIгу ххуйсса инсан буссия.
Качар Абачараевнал ттул хъирив гьан бувну бувкIра куна. Качар Абачараевнал ттухь зун нану увкуна, бачIи ставкалий. Дуккаврин дахчичру къахьунну. Итникьинисса планеркардайнгу, нюжмардий цал-кIийл бучIаварчагу гьар куна. На ялагу таш-вишну буссияв. Ттун бувчIлай бия, нава журналистикалухун машхул хьурча, кьувтIуну личIантIишиву. Укуна тIий ия ттул ххаллилсса учитель МахIаммад-Загьид Аминовгу. Ванал ттуйн хъуннасса вихшала дия шаэр хIисаврай, душиву чивчуна «Дагъусттаннал университет» тIисса кказитрайсса ттул назмурдансса хьхьичIмукъуву. «Журналистикалул ина букантIиссара» учайва. Амма…журналистикалул макьнатIисрал на кIункIу бувну най бияв.
Лакрал миллат мякь бувккун бия кказитрах. Тираж дия 6000 экземпляр. Кказит тIалавну бия, гьар кьини редакциялийн чIявусса чагъардугу бучIайва,чIявусса агьлугу бучIайва. Бувагу кIива-шанма кабинет бия таний редакциялухь. ЦачIу-чIарав щябикIлай, ца урцIух ахттайнссаннух ккуркки лаглай, дакIругу ца дурну, пикригу ца бувну зий бия коллектив. Шанма машинистка бикIайва, этажрай текстру батIлатIисса печатная машинкалул ттяхъ-ттяхъ баллан бикIайва, кказитрал оьрму цилва ххуллийх най бушиврул лишанну. Иминсса, хIалимсса жул Аьйшат КацIаева (радиолий зий буну ванил, аьпа бивул, канил бущи хъинну дирисса бия,) мукунма Зумруд Оьмарова. ХIакьинусса кьинигу зузисса Зинфира ХIажиева цIана дизайнерну бур.
Бакъая диктофонну, дакъая техника, транспорт. Харжгу централ изданиярттайсса 9-10 ххуттахсса гонорардануяр лагьсса бия. Ялувттуккун, даврийн кьамул байминнал приказиртталсса байсса отделданун (щалва издательствалий таний мукунсса ца отдел бия) ттунмур приказ хъамабивтун, дачIи шинайсса сайки уква зий бивкIссара. Амма мунилгума личIину буруккин бакъая. Дакъая къулайсса шартIру. Бия зунсса гъира, лакрал шяраваллавух буклай, цIу-цIусса инсантуращал кIул хъанансса, дия аслийсса ниттил мазрай гъалгъа тIутIиминнащал, бучIантIимунил ялув дакIцIуцIаву думиннащал архIал миллатрал агьамсса масъалартту аьч буллансса сант.
Машгьурсса профессор, ттулагу преподаватель Эса Аьбдуллаевлул увкусса куццуй, «Илчи» мяйжаннугу миллатрал хъунккурчIану, миллатрал ялтту ливчусса хъунбартукьну» хьуна. Дустал, уртакьтал лагма лавгуна. 35 шинал лажиндарайсса ххуллий «Илчилул» дурмуния гъалгъа къатIунна. Аьдлулий кьимат тарихралгу, буккултралгу бищунссар. Ванил яла хъунмур ххуйшивугу, хьхьичIуншивугу ниттил мазрайсса бушивур. Цумур номер канил бугьарчагу, лакрал энциклопедия хъанахъиссар чинсса хIучча буссар. Лякъин ччинан лякъинтIиссар кказитрай авадансса материал, ччарча тарихрацIун, ччарча литературалуцIун, культуралуцIун дархIусса, ччарчагу этнографиялул, лакку мазрал майдан аьчгу, гьартагу буллалисса.
Цайми хIакъи-хIисаврттайн къабукларчангу, 35 шинал мутталий «Илчи» лакку маз ябуллай буссар. Лак лакшиврия къалагаврил ца яла агьаммур хIуччагу, цIакьмур лишангу миллатрал мазри. Сайки цучIав акъассар лакраву лакку маз бухлаглай най бушиврул къумалаган къауллалисса.
Миллат сагъну бушиврул лишанмур миллатрал кказитри. Мудангу бивкIссар чIарав ва буссар жул дустал, уртакьтал, хIакьсса патриотътал, миллатран цащава шайсса хъинбала буллай къуццу тIутIисса. Кказит санбакъул буллалиссагу, муттаэссагу бувкссар, жу тачIав миннайн къабивссару. Мигу лак бунутIий. Маз ябаврицIун жулва ца гьанумур мурадгу миллат цачIун баву, миллатрал дянив нахIушиву, аслахIшиву дуруччаву буну тIий.
«Илчилул» юбилей барча дуллай, Дагъусттангу хъинну ххирасса, ттул буттал шяравун ЦIувкIравгу иян ччисса, Москавливсса дуснал, МГУ-лул преподаватель Алексей Березовойлул увкунни: «На чIа тIий ура «Илчилун» уттигу цал 35 шинайсса оьрму, яла, 35 кIийлва лавсун, микссара шиннардийсса оьрмулул мутта». Вил зума-маз цIуллу баннав!
ПатIимат Рамазанова


