Ванал цIа мудангу бусраврай кIицI лагай
Учительнал пишалул кьини дакIнин утан ччива цимирагу никирал оьрчIан кIулшивурттал цIакьсса гьану бивзсса, лавайсса даражалул педагог, насихIатчи Цалчинмур ЦIувкIуллал шяравасса МахIаммадал арс Бакри Бакриев.
Бакри чIявучин кIулссия эбратрансса учитель, тарбиячи, аьмал-хIал бавкьусса, аьчухсса, дугърисса хасиятру дусса инсан хIисаврай. Цаярагу, учительтураягу хъуннасса тIалавшин дусса каялувчинал хъунмасса захIмат бивхьуссар райондалул школардайсса дарсру дишаврил даража гьаз бан. Бакри МахIаммадаевичлул дарсру дирхьусса цикссагу выпускниктурая райондалулгу, республикалулгу цIа-кьини бюхттул дурсса хьхьичIунсса аьлимтал, академиктал ва хIурматран лайкь хьусса ишккаккулт хьуссар. Дяъвилия махъсса захIматсса шиннардий ванал биялсса хIарачат бувссар райондалий цIусса школарду баврицIун кабакьу бан, кIулшивуртту дулаврил даву нирхирайн рутан.
ЦIувкIуллал шяраву арулва классгу бувккуну, Бакри дуклан увххун ур Гъумучиял педучилищалувун. Жагьилсса пишакарнал захIматрал ххуллу байбивхьуну бур буттал шяравусса школалий учительну зий.
1948 шинал увххун ур Дагъусттаннал педагогикалул институтрал тарихрал факультетрайн. Пенсиялийн укканцIа зий ивкIун ур кIулшиву дулаврил аралуву личIи-личIисса къуллугъирттай. 1952-1954 шиннардий – ЧIяйннал дянивмур даражалул школалий завучну, 1954- 1956 шиннардий – Ккуллал райОНО-рал школардал инспекторну, 1956-1963 шиннардий – Ккуллал райондалул халкьуннал кIулшиву дулаврил отделданул заведующийну (мунияр махъ вава къуллугърай зий ивкIун ур Лакрал райондалийгу), 1963-1966 шиннардий – Цалчинмур ЦIувкIуллал школалул учительну, завучну, 1966-1997 шиннардий – ЦIувкIуллал школалул директорну.
Бакри цимилгу увчIуну ур шяраваллил ва райондалул мажлисрал, исполкомрал ва райкомрал депутатну.
Оьрмулул ва захIматрал ххуллий Бакри МахIаммадаевичлул хIалал дурну дур РСФСР-данул ва ДАССР-данул лайкь хьусса учитель тIисса бусравсса цIарду, тамансса медаллу, хIурматрал грамотартту ва бахшишру. Бакрил цIа 1951 шинал лархъун дур Дагъусттаннал Обкомрал ВЛКСМ-рал ХIурматрал луттирайн.
– Жул ппу дуклаки оьрчIаягу, жуягу хъуннасса тIалавшинна дусса, цала пишалийн дакI тIайласса педагог ия. ДакIний бур, нава цалчинмур классравун нанийни, буттал кагу дургьуну, пахрулий школалийн нанисса чIун. Ттун му кьини хIакьину кунна дакIний дур: костюмраву, кIяласса гьухъуву, галстукгу бавхIуну, шляпагу бивхьуну, буттащал Гьанжилия ларсъсса школьный формалуву, михакрал рангсса гьухъуву, кIяласса фартукраву, хIаллурдугу итабавкьуну, школалийн нанисса. Мукунна дакIний дур нава буттал цалчин библиотекалийн бувцусса чIун. Гъирарай бувккуссия тани библиотекалия цалчин лавсъсса «Лакрал агьалинал магьри» тIисса лу. Ппу ччя-ччяни лагайва совещаниярттайн, семинардайн, учительтурал съездирттайн МахIачкъалалив, Москавлив. Ххишала акъа хIурмат-кьиматрай икIайва цала зузалтрал дянив, мунал сий хъуннасса дикIайва Ккуллал ва Лакрал районнайгу. ХIакьинусса кьинигу хъинну тIааьнну бикIай ппу кIулминнал ванал цIа хIурматрай кIицI лаглагийни, – тIий, буслай бур ванал душ Фарида Рамазанова.
Бакри хъинну дуккаврихун агьсса, чIявусса кказит-журналлу чичайсса, цала давриву цIушиннарду дуллалисса, хъинсса сиптарду дачин дансса бюхъу-бажар бусса каялувчи ивкIун ур.
Бакри МахIаммадаевич сагъну усса чIумал, ванал дурмунин кьимат бишлашисса репортаж ларсун диркIун дур чил билаятрая бувкIсса журналистътурал. Му репортаж хIакьинусса кьинигу яхьуну дур.
– ДакIний бур, щархъаву ва шагьрурдай чил билаятирттал мазру лахьлай буну, жуламур школалий ми дарсру дихьлансса учитель акъашиврийн бувну, тарихрал ва обществознаниялул дарсру дихьлахьисса ттул ппу, дуклаки оьрчIан ингилис мазру лахьхьин булланшиврул, Пятигорск шагьрулийсса чил билаятирттал мазурдил институтрал немец мазрал отделениялийн увхсса чIун. Буттал дарс дишаврил даража, дарс дурчIин даву хъинну дюххансса куццуйсса дикIайва. ХIасил, ттул ппу ия цил икIайкунсса, Занналва учительну ляхъан увсса инсан.
Жул ужагърай хъамал бакъасса кьини чан къашайва. Ца ппурттуву, чIалсса чIумал, шяравун бувкIсса чил билаятраясса журналистътал, чичулт гьантта бикIан шаппай бувцуну увкIуна ппу. Миннал цала даву щаллу хьуннин ца барз бувна жунний ялапар хъанай. Гайгу жуяту хъинну рязину лавгуна.
Ца ппурттувугу школардал ялтту уккан увкIсса инспектор, цала даву данцIакул уссия жунний яхъанай. Шавай зана шай чIун дуркIувкун, хъунмасса марххала бувну, транспорт дакъа, МахIачкъалалийн гьан къахъанай, азурда хьуну ливчIсса мунахь буттал куну бия: «Пикри мабара, жучIату самолетрайгу леххан бюхъантIиссар», – куну. Самолетрай леххан нигьа увсъсса хъамаличунал буттахь куну бия: «Ттул арс, ттун ва оьрмулувун ивну махъ, так аьрщарай акъа ивкIуну къаччива», – куну.
Бутта угьара хьуну, къашавай хьусса чIумалгу, хъинну тIааьнну бикIайва ва хъамакъаивтун, ванах буруган чIявусса инсантал букIлай бушивриягу.
Бусанна ца-кIива махъ ттула ниттия Шарипатлуя. Нину, та заманнул инсантал кунма, хъуннасса хозяйствагу дачин дурну, цила даврийгу зузисса инсан бикIайва. Бавагу, буттагу цаннащал ца бавкьусса, цаннал зумату бувкмур цаннал буллалисса, яхIирай оьрму бутлатисса инсантал бия. Хъамал чан къашайсса жул ужагърай, ниттил тачIав цинма кIу бизлай бушиву хIисав хьун къадикIайва, – буслай бур Фарида.
Бакриев кунмасса учительтал сававнур тай шиннардий учительтурал пишалул сийгу диркIсса. Бакрил бувтссар марцIсса, цайминнал эбрат ласунсса оьрму. Аьпа баннав цал, гьав нурданул дуцIиннав.