Циванни личIи-личIисса регионнай Осаго-лул багьри личIисса?
ЦIана жулла республикалий инсантал чIявуривавкьай ягу машинартту чIявуривав? Бюхъай му суал цахьхьунма цалва гьарицагу инсаннал буллуну бикIан. Му бакъассагу, жулва хъуншагьру МахIачкъалаллал ххуллурд...
ЦIана жулла республикалий инсантал чIявуривавкьай ягу машинартту чIявуривав? Бюхъай му суал цахьхьунма цалва гьарицагу инсаннал буллуну бикIан.
Му бакъассагу, жулва хъуншагьру МахIачкъалаллал ххуллурдайх нанийни хIисав шай ца кьинилун цикссагу машинартту куннийн кув щусса апатIру. Машина бачин бувманан цIунцIия къахьурчагу, машиналун зарал къавхьуну къаличIай. Цуппагума диялсса арцун бацIансса зарал. Муна миккурхха аьркин дагьантIисса машиналул страховка.
МуницIун дархIусса захIматшивурттая ва ми духлаган дан ккаклакисса чаранная жува ихтилат банну Аьрасатнал Миллатрал банкрал Дагъусттаннайсса управлениялул каялувчи Мурад Саниевич Идрисовлущал.
– Мурад Саниевич, машиналул страховка онлайн чичинсса захIматшивурттая бакъар утти ихтилат. Агьалинал рязи бакъашиву дур мунил багьа лавайшивруя. Циванни цава-ца машиналун личIи-личIисса регионнай Осаго-лул яни страховкалул багьа личIисса?
– ТIайлассар. Цава-ца машиналул Осаго-лух личIи-личIисса регионнай ялапар хъанахъисса кIия инсаннал буллай бур личIи-личIисса багьри. Му багьа сакин буллалийни, страховщиктурал хIисавравун ласайссар машина ишла буллай ларгсса шинну, му ишла буллалисса регион, машина бачин буллалисса инсаннал оьрмулул ва мунал рульданух щяивкIсса шиннал ккал, машиналул моторданул гуж, цуксса ччяни апатIирттавун багьлай бивкIун бурив му ва циксса инсантал бивкIун бурив му машина ишла буллай. Ми гьарзат хIисавравун лавсунур багьа сакин шайсса ва муниятур личIисса. Ца-ца чIумал цава-ца машиналул страховкалул багьа кIилий ххишалассагу бикIан бюхъайссар цамур региондалийсса мува машиналулмунияр. Хаснува асар шайссар машиналул заллушиву дуллалисса инсаннал оьрмулул шинну ва залуннал машина бачин буллай дурсса шинну.
– Аьрасатнал банкрал цукунни кIул байсса регион нигьачIаврил цумур зоналий буссарив? Жува дукIусса шинал дачIинний нигьачIаву дусса региондалун ккаллину буссияв увкунни ина. ЦIана тагьар ххуй хьуссарив?
– Страхованиялул рынокрай тагьар ххуй чулийннай даххана хъанай дур. Ларгсса 2025-ку шинал дачIиннуя шихуннай жулла республика ОСАГО-лул хъахъисса даражалул ххуттай дуссар. Му нигьачIаврил даражалул хъирив лаллай байбивхьуссар 2019-ку шиная шихунмай. Мониторинграл гьануну хъанахъиссар, микку мошенниктурал дурсса даву ялун лирчуну мукьах, цаппара идарарттал дурсса хъиривлаявуртту. Му мониторинграл балл лавайсса бухьурча, регион ккалли хъанахъиссар ятIулмур даражалийссаннун. Жулла республика чIярусса шиннардий дуссия ряхва ва бачIиннуяр ххишаласса нигьачIаврил баллу бусса регионну.
Ва шинал дайдихьулий тIурча, му нигьачIаврил балл хIисав хъанай бур Дагъусттаннай шанма ва бачIи балланнун. Мунияту буссару хъахъимур зоналий. ОСАГО-лул рынокрайсса тагьар цалийн гъан хъанахъаврил багьана страховкарду ишла дуллансса апатIру чан шаву бур. Ми хIисав хъанай бур арулва процентраяр цахъис лахъсса.
– БувчIлайсса зат бур машина бачин буллай шанна шин хьун дураминнан нигьачIаврил даража лавайсса бушиву ва миннан ОСАГО ххирасса душиву. Циванни Дагъусттаннай страховкалул багьлул дайдихьура ларайсса?
– НукIувагу бусав дукIу жулла республикалий страхованиялущалсса тIайладакъашивуртту чIярусса дуну тIий ятIулмур даражалий диркIшиву. Му даражалийн багьайссар машинартту куннийн кув щувкун, миккусса заралданухсса арцу чIярусса харж хъанахъисса, страховкалуву тIайладакъашивуртту чIярусса регионну. Махъсса 10 шинал мутталий Дагъусттан бивкIссар хъинну ларайсса нигьачIаву дусса регионну. Машинарттал страховкардан харж хъанахъимур хъинну чIярусса диркIссар.
Страховщиктурахь дуссар ихтияр лавайсса коэффициент ишла бан мукунсса регионнай. Ларгсса шинал банкрал коэффициент гьаз бувссия 28 региондалий ва миннувух Дагъусттангу буссия. ХIакьину личIишиву дакъассар шагьрулий бикIу, шяраву бикIу, страховкалул коэффициент – цава цар. Му ишла къабайссар анжагъ трактордайн, мотоцикирдайн ва ххуллурду бакьин буллалисса машинарттайн.
Аьрасатнал банкрал тарифрал коридор гьарта бувссар 15% кIивагу чулухунмай, анжагъ мотоцикру личIаннин. Мунийну бюхъантIиссар мугъаятну заназисса инсантуран тарифру лагь бан, ччя-ччяни машина щун буллалиминнан ва апатIирттахьхьун багьлагьиманнан лахъ бан. Мунил страховщиктуран кумаг буллантIиссар машина бачин буллалиминнал нигьачIаврил даража кIул бан ва миннух бурувгун полисру дахлан.
– Агана ОСАГО-лул рынокрай тагьар цалийн дукIлай духьурча, циванни региондалиймур коэффициент лахъ бувсса?
– Мяйжанссар, Осаго-лул рынокрайсса тIайладакъашивуртту чан хьунни, амма 2025-ку шинал харж хьусса арцу ца ва дачIиннул чIярусса дур ляркъуминнуяр. Страховой компаниярттан бивсса зарал арцуйну бацIлай бур 1 миллиард ва 27 миллион къуруш арцул. Му Аьрасатнаву яла оьккимур ккаккияр. Дянивну страховкардан дуллусса арцу хIисав хъанай дур 152 азарда къуруш арцул ва му 38% ххишаласса хъанахъиссар аьмну Аьрасатнавунияр. Мунил тIутIиссар региондалий уттигу ххуллурдайсса мардимазантурал дуллалимуниясса нигьачIаву ларайссар тIий. Цалсса уттигу миннал дуллалими арцу ххишалану дур ва ми полисрал багьравун дичлан багьлай бур.
– Цифрардал ккаккан буллай бур тIайладакъашивуртту диялсса душиву. Дурив яла чIяруну ишла дуллалисса схемарду?
– КIива машиналул заллухъру куннай кув бавкьуну, ччянива машиналун хьусса зараллу ккаккан буллай бур машинартту цIана щусса кунма. Ва бур классика кунма яла ччяни ишла байсса хах.
– Ми тIайла дакъасса давурттайну щалла региондалул дакI марцIсса инсантурал страховкалул багьагу лавай хъанай бусса бур?
– Мукун хъанай бур. ДакI марцIсса, хъяврин бавурттавух хIала къабухлахисса машинарттал заллухъруннан багьа лагь шаву анжагъ ми схемартту духлаган даврийну хьунтIиссар. Ялагу чан дан багьлагьиссар ххуллурдай машинартту куннийн кув щилащавуртту. Ми давуртту ведомстварттал дан аьркинсса хъуннасса даву хъанахъиссар ва мунил хIасиллугу чарабакъа гьарцаннангу щуркIал хъанантIиссар.
– ЛичIиссава масъала бур къалпсса яни поддельныйсса ОСАГО-лул полисру. Мукунсса полисру машан лавсъсса машиналул заллухъруннаща машина щусса ишираву цанма хьусса зарал зана битан къабюхъан тIий бур. Цукунни дуруччин цалла мюхчаншиву яни цукунни кIул бан къалпссарив полис ягу мяйжаннугуссарив?
– ХьхьичIва-хьхьичI учин ччива полис машан ласун аьркинссар лицензия дусса страховой компаниялуща. Му сияхI дуссар Аьрасатнал банкрал сайтрай. Микку дуссар «Аьрасатнал финансовый рынокраву гьуртту хъанахъима лякъин» тIисса бутIа. Ялагу Аьрасатнал автостраховщиктурал сайтрай ххал дан бучIиссар. Му аьркинссар цалуннасса базалул сияхIрай дикIан. Рекламалийну хъиннува лагьсса багьрайн хъяврин хьуну машан ласун къабучIиссар полис. Бюхъайссару хъяврин хьун. Агана 30-40% кьювкьуну дахханну тIисса кIантту бухьурча, му дикIантIиссар къалпсса полис.
Ялагу цамур ххуллу буссар тIайласса полис машан ласун: агана полисрал харжирал арцу инсаннал карталийн дичин багьлай бухьурча, му инава хъяврин уллалисса кIанур. Арцу аьркинссар страховой компаниялул счетрайн дичин.
Интернетраву цикссагу бур кьюркьуну страховой полисру даххан ччисса машачитал. Хъинну хъирив лавну бакъа мукунсса кIанттурдава полис машан ласун къабучIиссар. Микку зу бюхъайссару анжагъ къалпсса полисрах дуллалисса арцу дакъа личIаврицIун, зулла карталий дусса-дакъасса арцуцIагу хьуну личIан.
Умуд бур ва ихтилатрава машиналух щяивкIсса гьарицагу инсаннан цуксса жаваблувшинна дуссарив цайра бувчIинссар Дагъусттаннал цинявппагу агьалинахлу тIий. Барчаллагь хъунмасса, Мурад Саниевич, чIунгу ляркъуну, мюнпатсса ихтилат баврихлу!
Ихтилат бувссар
Тамара Закарьяевал