Щинащалгу чувшиврий талай

«Бакъассар дунияллий, бикIангу къабюхъайссар, цамур миллат, дагъусттанлувтал кунма, ваксса гужну цала буттал улча ххирасса. Бакъассар дунияллий цайми халкь, дагъусттанлувтал кунма, цала виртталсса арсру бушиврия пахрулийсса. Лякъингу къабюхъантIиссар оьлувкъусса лавгзаманнаул ттуршукурдал тарихраву ва халкьуннаву, дагъусттанлувтал кунма, заманардал лахъишиврий кьянкьану цала вахIшийсса ва кIачIасса ххяллурду дуручлачисса цайми».

ХIавинахъал Саэд, 1914 шин.
Дагъусттаннал жагьилтурал цIунилгу хIайран дунни дуниял. Ва цими кьинир Дагъусттаннал жагьилтал хьхьурду уттара дурну щинащал талай. ДакIния дуккайссарив ва зурул 5-мур кьинисса хьхьу. Кьарал дакъа ларчIсса рирщу гъарал мугьалттущал гуж къалавну, Дарбантуллал райондалийсса Геджухуллал бартхьхьирил дайгьузанну ларсун, щиналу лирчIсса Мамедкъала шяраваллил агьалинал леххаврий бувксса. Республикалул шагьрурдая жагьилтал гъилисса ужагъирттая бувккун, цала гужру ва гьавас цачIун бувну, лавгунни балаллулу ливчIсса кIанттайн, цащалла чара бакъа аьркинмур – чIатIри, хьхьувайсса чирахъру, гъилисса янна, ссаяргу гьарма цаманай аьтIисса ва кьянкьасса цала дакIру ларсун. МашинарттацIун дархIуну дия дайгьузанну дансса къундалул ва ххюлданул бувцIусса чуваллащалсса прицепру. «Жун ххай бия банмур бухлавгсса. Цакуну хар-хавар бакъа, ссаврунная ливксса малаиктал кунма, бувкIунни жу ххассал банми», – тIий бия бан-битан бухлавгсса кIанттул агьали.
Интернетраву ппив хьусса кадрардай чIалай бур хьхьувай, чаннал пIилцIу бакъасса кIанттай, жагьилтал цала карунних чуваллу бихьлай, Бутуш тIисса шяравун мугьали къабуккансса дайгьузанну дуллай.

Цавай оьсса мугьалттуйн хъазамру бувгьуну буссаксса, вайми бянив бияннин микIларчIсса щинавух агьали ххассал буллай. «Щин дия микIларчIун, жува микIлавчIун бу-буний литIунсса ххива. Амма инсантурал ялун нанисса бала чIалай, чурхру дякъил зурзу тIий бухьурчагу, дакIруми апатIрахьхьун биривми ххассал бан ччурччуну най дия», – тIий ия ду-думур ду-дунийра кьариртун, хъап-шаплий леххаврий гихун лавгсса чIаххуоьрчI телефондалувух. Вай иширттал исват бунни миллатрал кьуват оькьини ялун личайсса бушиву. Жула чиваркIуннал чувшиву, анжагъ аьралий операциялий дакъар ккаккан дуллай, му гьарца ишираву жущалла дур, дакIнил сахаватлувшиву ва кьуват ккаккан буллай. Ттуршра тонна ялтту ларгсса бартхьхьирил мугьалттул хьхьичI гьанавиххи къавхьуну, жард къакуну бюхъу-бажар буну агьали ххассал буллалисса ацIния ряхра-ацIния мяйра шиннардивусса оьрчIру чIалай, пахру багьлай бия жула билаятрал бучIантIимур лайкьсса каруннихь чIалай. КъюкIливу цIу, карунниву кьуват, цаннал цанначIансса хIурмат, балаллул хьхьичI баруну бацIан бюхъайсса сисаву, вай гьарзатраяргу – руцан дан къашайсса Дагъусттаннал миллатирттал цашиву. АпатIрайн данди бавцIусса жагьилтурал захIматрал лагру хIисав дарча, цукунчIавсса щак бакъар вайннал карунних Дагъусттан тIутIайх бичин бан бюхъантIишиврийн. Так вайннал гьунаргу, гьавасгу, кумаг аьркинсса кIанттай цала гуж ва бияла ккаккан бансса бюхъу-бажаргу, тIайласса ххуллий ишла булларча. Вай оьрчIал жунма ккаккан бунни хьхьичIунмайсса ххуллу нигьачIавриву цала виричушиву исват дурну.