ХIакиннал маслихIатру
Къатри дуллалисса давурттай зузисса пишакартуран цукунсса нигьачIаву дуссарив бувсунни къюкIлил хIакин, медициналул элмурдал доктор, ИНВИТРО-лул медициналул директор Алексей Никитиннул.
Гъинттул хъуни стройкарттайссагу, цала къатравуссагу давуртту чялиш дуккай. Гьарца кьини къатри дуллалисса пишакартурайн, чанну-ххину биллалиссар перфоратордал чIурдая, цементрал ва кварцрал лах-ттугълия, химиялул затирттал кьункьая, захIматсса давурттаясса зарал.
Цукунсса нигьачIавуртту диян бюхъайссар къатри даврил давурттай зузиминнайн? Цуми чурххал бутIри цIун бикIайссар чIявуну?
Гигиеналуха зузисса аьлимтурал ахттар бавурттал аьям буллай бур къатри даврил зузалт чIявуну къашавай шайсса бушиву химиялул хIалашивурттал, промышленностьрал аэрозоллал чIурдал ва вибрациялул диян дайсса азардал.
– Яла хъунмур асар къатри даврил давурттал биян байссар ссихI ласаврил бутIран. Цементрал, кварцрал, тIаннул, асбестрал лах-ххит гьарца кьини лагайссар гьутрурдавун, диян дайссар лахъи ларгсса ссатиржан (воспаление), яла чIун ларгувкун му кIура даяйссар фиброзрайн.
– ВичIан чIу баяву лияйссар хIалли-хIаллих тIий. Перфоратордал, бетономешалкардал ва цаймигу оборудованиялул чIурдал зузалт вичIайх бишин байссар (кохлеарный неврит).
– ТтурчIардийн ва биширдайн зарал биян байссар муданма зузаврил, гуж бутаврил кIушивуртту гьаз дуллалаврил. Чарил усттартал, бетонщиктал, чIиртту бущулт зун бикIай бурхIал ттаркI кIура даен дуллай (со скрюченным позвоночником) ва кIушивуртту гьаз дуллай, мунийну хъанай дур радикулитру, грыжарду, ттаркIбазурдал цIуцIавуртту.
– Нярал системалийнгу щавщи биян буллалиссар мира давурттал – канил ярагъуннил (перфораторду ва хъуни кьютIилтту) дувайсса вибрациялул хIасул дайссар вибрациялул азар (вибрационная болезнь). Перифериялул нерварду лияврийну хIасул шайссар контактный дерматитру, экземарду ва фолликулитру.
Цумири яла заралми давуртту?
Строительтураву яла чIяруми азарду хьунадакьлай дур бетонщиктураву, чарил усттартураву, сир буккултраву, чIиртту бущултраву ва магъив дувултраву.
ЛуххацIунсса давурттал (бетонщиктал, чарил усттартал, бущаву) хъунмасса зарал биян байссар гьутрурдан. Хъунмасса хIаллай кварцрал лах-ххиттущалсса ссихI ласлай ухьурча, силикоз тIисса хъин дуван захIматсса азар хIасул шайссар, гьутрурдаву рубецру ва узловые фиброзру шайссар.
Электросварка дуллалийни буккайссар аэрозоллу, миннуву буссар металлал оксидру. Мукунна электросваркалул итадакьайссар ультрофиолетрал излученияртту.
Перфоратордащалсса, хъуни кьютIилттащалсса давуртту дуллалими вичIайх бишайссар, вичIив хъин дувангу къашайссар. Ми ярагъуннил вибрациялул хIасул дайссар вибрациялул азар, мунил зарал биян байссар оьттул туннурдайн ва нервардайн.
Сир буккаврил давуртту дархIуну дур растворителлая, токсинну бусса металлая, лакирдая ва сирдания гьаз хъанахъисса ссихI усттартурал гьутрурдавун лагаврицIун, муния зарал биллай бур ттиликIрайн ва нервардал системалийн.
Цукунсса лахъи лагай азардал къашавай шайссар къатри давриха зузисса усттартал ?
ЧIярусса шиннардий къатри дуллалисса зузалт къашавай шайссар укунсса лахъи лагайсса азардал:
– Лахъи лагайсса (пишакаршиврул) бронхит – бронхарду ссатиржан шаврил азар хIасул шайссар хъунмасса хIаллай строительствалул лах-ххит бусса гьавалул ссихI ласласаврийну.
– Силикоз ва цаймигу пневмокониозру – кварцрал луххал ссихI бигьлагьаврийну гьутрурдаву фиброзрал дахханашивуртту шаврийну.
– Нейросенсорная тугоухость – даиман гужсса чIурду баллалаврийну вичIайх ишаву.
– Вибрациялул азар – оьттул туннурду, нерварду ва ттаркIбазурду лияву.
– Радикулопатиярду ва остеохондрозру – бурхIал ттурчIал перифериялул нервардал азарду, кIусса затру гьаз дуллалаврийну хIасул шайссар.
– Бурчул лахъи лагайсса азарду – дерматитру, экземарду, токсическая меланодермия.
– Асбестоз – асбест хIаласса материаллащал зузисса чIумал шайсса гьутрурдал азарди.
– Хъунмасса хIаллай ччаннай бавцIусса, бякъайсса давурттацIунсса азарду – лахъи лагайсса простатит ва геморрой.
Цукун чан дуван аьркинссар ми азардаясса нигьачIаву?
Къатри дуллалиминнал азарду къахьуншиврул профилактикалул давуртту дуван аьркинссар даврил дузал байманалгу, зузалалгу.
Даврил дузал байминнал:
1. Зузалт дузал буван аьркинссар азардая буруччаврил затирттал. Лах бусса (цементрал, кварцрал, асбестрал) кIанттурдай зузими щаллу буван аьркинссар респиратордал, лахъсса чIурдая буруччиншиврул – наушникирттал.
2. ЧIумуя-чIумуйн ххал бигьлан аьркинссар хIакинтурал. Даврийн кьамул баннингу, зузи чIумалгу.
3. ЗахIматрал шартIирдал ялув бацIаву дуллан аьркинссар.
4. Сакин дуван аьркинссар захIматрал ва бигьалагаврил низам, щаллу дуллан даврий бигьалагансса бяличIавуртту.
Зузалал даражалий:
1. Ишла дуллан буруччаврил затру.
2. Къалиян кьаритан.
3. ЦIуллу-сагъшиврул ялув ацIан.
4. Бишив цIакь буллан.
ХI. Аьдилов