Апрельданий МахIачкъалалив, Р.ХIамзатовлул цIанийсса библиотекалуву, хьуна сайки 40 шинай Ккурккуллал дянивмур даражалул школалий каялувшиву дуллай ивкIсса, Аьрасатнал лайкь хьусса педагог, хъинсса дакIнил ва чумартшиврул бутIа буллусса Даниял Магьдиевлун 80 шин шаврин хас бувсса мажлис.
Дустал, даврил уртакьтал, шаэртал ва жяматийсса ишккаккулт, учениктал ва шяраваллил жяматрал вакилтал ва дакIнин утлай, кIицI лаглай бия Данияллул гьарица чулухасса гьунарду, ккалай бия ванал чивчусса ва ванаха чивчусса шеърирду.

Ттун, махъсса ххюцIалла шинал лажиндарай Дагъусттанная архну ялапар хъанай ивкIсса инсаннан, захIматри ци-бунугу ххи бан. Амма бур ттулгу ванацIун бавхIуну бусанмур. Дагъусттанная гьаннин хьуссар жу кIул хьусса, хьунабавкьусса ишру. Та чIумал ттун дия 16 шин, Данияллун – 18. Ттул оьрмулуву лирчIунни ванацIун дархIусса яргсса дакIнин бичавуртту. Даниял дакIний ливчIунни ттун хъунмасса гьавас ва сакиншинначинал гьунар бусса, жагьилсса оьрмулуву унугу, ччимур тагьарданува чувшиврий уккайсса, цала тIимур бацIан бан кIулсса инсанну. Махъсса шиннардий, чIун-чIумуй Дагъусттаннайн укIлай, ттун му хьунаакьайва личIи-личIисса иширттаву, на му ттула дуснан ккалли айссия. Бусанна нава ванащал чув, цукун кIул хьуссаравгу. Мунийн бияннин цал бусанна ттула нитти-буттая ва жула кулпатраягу.
Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъви къуртал хьуну мяйра шин ларгун дия. Му чIумал на ххюра шин хьусса оьрчI ияв. Ттул нину-ппу, цивппа ташулул хьуннин, цалва хьхьичIми кулпатирттаву бувсса ца-ца оьрчIгу цащала бувцуну, ялун шанма оьрчIгу бувну, Читтурув ялапар хъанай бия. Ттул буттал нину Пахай ва буттал ппу ХIасан-ХIусайн цала кулпатрава шама оьрчIгу, кIива душнил ласругу аьрайн тIайла бувккун, миннавату ца ттул ппу акъа зана къавхьуну, ятIатIар бакъа бат хьуминная цу-унугу зана хьунхьуви тIий, умудрайсса чIун дия. КIива ссийл ласру дяъвилия зана къабивкIун, ниттихъачIа ливчIсса кIи-кIива оьрчIгу цаламиннащал хъуни буллай, буттал бан аьркинмургу цалва бакIрайн лавсун, ттул ппу гайгу цалами оьрчIаяр личIи къабувну тарбия буллай ия. Нину, Шуаьнат, школалул учительницанугу зий, хъунисса нитти-буттахагу, оьрчIахагу къуллугъ буллай, ялун ризкьилулссагу буллай, мудан хъап-шаплий дикIайва.
Ттул ппу ХIусайн, хъунмур ссийл арс МахIарамгу Грознайлийн, Навтлил институтраву дуклан тIайла увккун, гамур ссийл арс, ттуяра ацIра шинал хъунасса Ссунгъургу, нагу бувцуну, Гъумук къаттагу бувгьуну, финотделданий ревизорну зий уссия. На цал оьрчIал багъравун, яла хъунама уссийщал школалийн занай уссияв. Бигьалагай кьинирдай кулпатрачIан Читтурув учIайва ппу жугу бувцуну.Ттухь цIана 85 шинавун бивсса хъунмур ссу Аьишат буслай бур, кIира-шанна шинавусса оьрчI уну, ттунма дакIний къаливчIмур. Мунил бувсмунилгу барашинна дуллай дур, ттул нитти-буттал цаягу бутталссил оьрчIру, ягу цалами хъабакIсса оьрчIру цанная ца личIи буллай къабивкIшиву. Му зат тасттикь буллай бур ца укунсса иширалгу. Бутта игьалагай кьини шяравун увкIсса чIумал, циняв ичIунмай кIура бавну, гьанттайнсса дуркуну махъ, 11 шинавусса цувгу, нинугу навтлил чирахърал чаннай щябивтун, цIухлай, чичлан икIайва тIар: «Буси Аьишат, буси Шуаьнат, жула оьрчIру-душру ссал дузал бакъа бур, ци чанну чIалай дур зун?» – тIий. Мукун, гьарица чIумал, шамунналагу ца маслихIат буллай, яла гайми оьрчIахьгу цIувххуну, нитти-буттал базар кьини Гъумукун лавгун, дакъамур дузал дайва тIар, цаннал лархмур гаманалгу ишла дайссия тIий бур. Мукун къабивкIссания цукун хъуни банссия ттул нитти-буттал ацIния цава оьрчI. Ялагу ссу буслай бур, бутталгу, ниттилгу, аьрая ппухълу зана къабивкIсса оьрчIаха цаламиннаханияр ххишала къуллугъ байва тIий. Гай мукьуннава нитти-буттал хIукуматрал яла ххуйми институтирттаву дуклаки бувну, шамуннал ларайсса даражалул кIулшивуртту ласун бувну бур. ХIасил, ппухълу аьрай ливчIсса буттарссурваврал оьрчIру жущал ца кулпатраву хъуни хьуссар ва жун уссурвалну хьуссар.
Утти бусанна, нава Даниял дакIнин утлай, бусан ччай ивкIсса, ванацIун ва ттула уссу СсунгъурдуцIун бавхIусса зат. Ссунгъур лавайсса классирттаву дуклакисса чIумал, ттул ппу мунал дуккаврил ялув хъинну авцIуну ия. Ванал школа арцул медальданий къуртал бувссар. ДакIний бур, буттал му гьарица кIюрххил зарядка дуллали уллай, стадиондалийн занази уллай, спортрахун агьан аьркиншиву буслай ивкIссагу. Буттал тIимур биттур бан хъинну хIарачат буллалисса Ссунгъурдул хъирив лаянсса оьрчI Гъумучиял школалий та чIумал акъая. На мяйва классгу къуртал бувну, Щурагь Финансирттал техникумраву дуклакисса чIун дур. УвкIун ура нитти-буттачIан, 1-мур майрал байрангу дан, му кьини Гъумук хьунтIисса спортрал бяст-ччаллахгу уруган, миннуй Ссунгъургу гьуртту хьунтIишиву кIулну. Му чIумал уссу оьрмулул 26 шинавун ивсса ия. Ростоврайсса Финансирттал институтгу къуртал бувну, банкрай кредитный инспекторну зий ия. Школалул чIаравсса стадиондалий 1-мур майрал демонстрация къуртал шайхту, соревнованиярттах буруган чIявусса инсантал бавтIуна. Яла цIакьми спортсментал Ккурккуллал шярава бучIантIиссар тIий аваза бия. Ца кьай духхай машиналия ливккун, жучIан гъан хьуна ххюя зирангсса Ккурккуллал къучагъ. Миннал бакI дургьуну ия, бюкь куна ккурккисса, загълунсса Магьдиев Даниял тIисса оьрчI. Га 18 шинавусса жагьил ия. ХьхьичIун увккун, цинявннахьхьун ссаламгу буллуну, Данияллул увкуна: «Жу бувкIссару Ккурккуллал шярава цинявннаяр ххув хьунну тIий. Жущал бяст бан ччими буккияра хьхьичIун».
Цавай жагьилтал гьанавиххигума хьуна , Ккурккуллал командалул бакIчинал дакI дарцIуну, нигь дакъа буллалисса ихтилат бавну. Цавайгу бия Ссунгъурдущал бяст банма лякъин захIматшиву кIулну, бяст-ччал байбишиннин ссавур духларгун ялугьлай. Школалул учитель Аслан Сурхайхановлул увкуна: «Жу ххариссару Ккурккуллал команда дучIаврия, байбишинну лахъишиврий тIанкI учаврия».
– Бачияра кIира путлил гиря гьаз даврия байбишиннуча, – увкуна Данияллул. Ккаккан дурсса низам даххана дуллан къабучIиссар тIисса Аслан МахIмудовичлучIан гъан хьуну, Ссунгъурдул увкуна: «Ачу миннан ччимур баннуча», – куну. Физкультуралул учительналгу Ссунгъурдул вичIилухун щурщу бувна: «ЖучIава гиря гьаз дурну миннащал лаянсса инсан акъархха»,– куну. – ЛякъинтIиссар — жаваб дуллуна Ссунгъурдул лагьсса чIуний. ХьхьичIун увккуна Даниял. Ттул пикрилий, га чIумал ганай 95 килораяр ххишаласса кIушиву духьунссия. Данияллул кIира пут дусса гиря 22-лла гьаз дурна. Пахъ багьну, махIатталну бия тамашачитал. Ганал хъирив увккуна мукунна спортсменнал чIалачIин дусса Барид тIисса ккуркличу. Ганал гьаз дурна кIира путлил гиря 24-лла. Яла увккуна Ссунгъур. Ва ухьунссия 15 килорал Данияллуяр куклусса. Куклу атлетикалийн дагьайсса дисциплинардаву акъа, гуж ккаккан баймур спортраву тачIав гьуртту къашайсса Ссунгъурдул 26-лла гиря гьаз дайхту, циняв махIаттал хьуна.
Данияллун му зат тIааьн къабивзуна. Яла бяст-ччаллал сакиншинначинал баян бувна лахъшиврий тIанкI учинтIишиву. Ссунгъур му спортраву хъинну итххявхсса ушиву кIулссия Гъумук. Амма циняв махIаттал бувна Данияллуща гьарица дирхьусса лахъшиву хьхьуттайн къавщуна ласун бюхълахъаврил. Ванаяр ххишаласса лахъшиву Ссунгъурдул ласурчагу, цинявппа Данияллун ришлай бия хъатру. Гай махIаттал хъанай бия, га лахъ акъасса, кIусса Данияллуща цукун бюхълахъиссар гаксса лахъшиврий тIанкI учин тIий. Спортрал вайми журардавугу Ссунгъур ва Даниял бия бяст-ччаллий.
Мероприятиялия махъ Ссунгъурдул чIарав гъан хьуну, Данияллул увкуна: «Тти ттущал цаннайн ца къаршину, ягу жу ххюннащал ххюя биянсса инсантал зул дянив бурив, бухьурчан буккияра», – куну. «Даниял, бияву спортрал бяст-ччал бакъар, мунияту жул дянива зущал биянсса къабуккантIиссар», – увкуна Ссунгъурдул.
– Му чIумал зул команда дух шаврин хIисав дан аьркинссар, – увкуна Данияллул. Микку Ссунгъур ДанияллучIан гъангу хьуну, хъямалагу агьну, лахъну, цинявннан баянну увкуна: «Зул виртталшиву хIисав дурну, хьуссар ничья, Даниял», – куну. Ссунгъурдул увкумуний дакI даркьуну, циняв хъатру ришлан бивкIуна. Нава му кьини ттула уссил ларайсса ккаккиярттая хъинну ххарину ивкIнугу, га кьинисса яла хьхьичIунма виричуну ттун чIалай ия Ккурклиятусса жагьилсса, загълунсса оьрчI Даниял. ЧIярусса шинну ларгун, Даниялгу аьпалул хьуну махъ, ттуна уссу куна хьхьичIунсса ца ккуркличунахь кIа чIумал хьусса иш бувсукун, ганал увкуна: «Му ца кьини хьухьунссия байраннай Ккурккуллал жагьилтал Гъумучиял жагьилтуращал къабивсса», – куну. Цаппара шиннардил хьхьичI, Даниял аьпалул хьуннин, ттун му ца кьубиричунал бивкIулий хьунаавкьуна. ЦIувххуссия: «КIа кьини дакIний дурив?» – куну. – Валлагь, гьарзат дакIний бур. Вил уссу Ссунгъургу, аьпа биву, хъинну ттуна хьхьичIунсса инсанъя, – увкуна. Нагу бувсъссия Ссунгъур спортрал чулухунай хIарачат буллали увшиву ганан буттал кIану бувгьусса ттула буттал ХIусайннул. Бувсъссия Ссунгъур эбрат хьуну, нагу, ттул оьрчIругу спортрал чулухунмай хIарачат буллай, жул кулпатраву Дагъусттаннал ва Аьрасатнал спортрал бяст-ччаллаву хьхьичIунсса кIанттурду бувгьусса бушиву. Ца душнил ласналгу чIу къабаяйминнал дянивсса олимпиадалий цалчинсса кIану бувгьушиву. КIибавчIуссия на Данияллущал ттула дакIниймургу. Ттула буттал ХIусайннул цIанийсса фондгу сакин бувну, цалчинмур взносгу нара дуллуну, Лакрал райондалул администрациялийн увккун, гьарица шинах гъинттул чIумал Ссунгъур Къушиевлул призрансса спортрал бяст-ччаллу сакин бан ччай ушиву. Данияллул увкуна: «На гьарца ина дуллалимуниву вил чIарав уссара», – куну. Ттуйна нава дяъвай икIара, мунащал хьунаакьинсса сант ччяни къарутаврия. ХIадургу хьуну, Данияллуйн оьвчинна тIисса чIумал, му аьпалухьхьун лавгшиву бавуна.
Ттун ччива Лакрал райондалул хъуниминнахь, спортрал масъаларттаха зузиминнахь тавакъю бан, райондалий хъанахъисса спортрал бяст-ччаллу Ссунгъур Къушиевлул ва Даниял Магьдиевлул призрансса тIий буллан. Умудрай ура буттал цIанийсса нава тIитIлатIисса фондрал чIарав бацIанссар лакрал каши дусса, спорт гьаз хьуну ччисса инсанталгу тIий. Фондрава ххув хьусса жагьилтуран призругу дуллан бюхъанссар тIий ура. Хъинну ччива ва ттула хиял дузрайн бувккун, райондалий спортрал даража гьаз хьуну. Щак бакъар, спортраву итххявхсса, та чIумал кумирталну бивкIсса Ссунгъур ва Даниял эбратну хьуну, жула жагьилтурал ттиния тихуннайгу спортраву ларайсса ккаккияртту чIалачIи дуллантIишиврий.
Кьурбан Кьурбанов, шаэр, журналист
ш. Читтур
