Буттал кIанттул цIанийсса Хъунмасса дяъви байбивхьусса чIумал, Кьубиял шярава Ватан душманная дуруччин 140 къучагъ лавгун ур. Миннавух хьуссар ттул ппу МахIаммадлул арс Мирзаев АьбдурахIмангу. Ванащал архIал лавгссар ниттил ппу Загьидигу. Му чIумал ттул ниттин 12 шин диркIун дур. Ва чIявусса оьрчIру бусса кулпатраву хъунма-хъунмур бивкIун бур.
Дяъви байбивхьуну, аьрайн бачинсса арамтал батIлатIисса бавукун, ппу лавгун ур Гъумукун военкоматрайн, цувагу уцияра тIий. Амма, шин диял къахъанай дуну (ппу 1922 шинал увсса ур), къаувцуну ур. Хъиривми гьантрай, шин ххи дурсса справкагу ларсун увкIун, лавгун ур фронтрайн.1942 шинал Туапсе шагьрулий присягагу кьамул дурну, душманнайн гьужум бан хIадур хъанай бивкIун бур. Зунттаву хъуна хьусса, ялув ппугу акъа, ниттил цилалу ччаннай ацIан увсса, ккаши-мякьгу ккавксса, захIматшивурттал сасан увсса ттул ппу лайкьну лахълай ивкIун ур аьралий бигарду. Ванал цалчинсса талатаву Харьков шагьрулул чIарав хьуну дур. Самолетру, танкарду, ттупру, бурттигьалт – циняв журалул гужру хIала бувххун, гьужумрай най, дяъвилул цIарал дуниял лухIи лаган дурну диркIун дур. Ва талатавриву буттайн захIматсса щаву дирну дур. Госпитальданий цайна цува увкIун махъ кIул хьуну бур цаява хъунама сержант увшиву.
Госпитальдания увккун махъ ппу тIайла увккун ур Украиннал Цалчинмур фронтрайн. Днепр неххачIа хьуну дур кIива гьантлийсса къизгъинсса талатаву. Микку командирнайн захIматсса щаву дирну, уний къуртал хьуну, командирнал кIану буттал бувгьуну бур. Махъ цайннагу кIусса щаву дирну дур. Талатаву къуртал хьуннин ва ца гьантлийсса аьрахърал махъ ивхьуну ивкIун ур. Паракьатшиву шайхту, санитартал бувкIун, госпитальданийн увцуну ур. Барз ва бачIиннуй хъин хъанайгу ивкIун, ччаннай авцIукун, Украиннал КIилчинмур фронтрайн лавгун ур.
1944-ку шинал буттайн амру бувкIун бур цащала цала гьалмахчугу увцуну, разведкалий гьан. КIул бан душман усса кIанттул ва миннал гужирдал тагьар. Хъинну цIансса хьхьу… Прожектордал яру мурчIи буллай бивкIун бур. Ххярклий, так-тук битавурттугу дуллай най бунува, гьалмахчунайн душманнал ккулла щуну бур. Ппу цувалу ливчIун ур. Амма цайва командованиялул бивхьусса бурж лажин кIялану биттур бувну бур. Ванал кIул бувмунийну хъунмасса кумаг хьуну бур Висла нех лахъан ва Сандомирский плацдарм ласун. Ва иширахлу буттайн Сталиннул цIаниясса Барчаллагьрал чагъар бувкIун бур. Совет аьрал хьхьичIунмай най, БерлинначIан гъан хьуну бур. Душманнайх махъра-махъсса рищаву дан багьлагьисса, ХхувшавричIан хъунмасса манзил къаливчIсса чIун диркIун дур. Му ппурттуву ппу цIунилгу разведкалий гьан увну ур.Цаппара ссятурдива ва, арула немецгу хьхьичI авкьуну, увкIун ур. Лайкь хьуну ур шамилчинмур даражалул «Слава» ордендалун. Берлин ласласисса талатавурттаву буттайн цIунилгу щаву дирну дур. Шанма барз бувну бур госпитальданий хъин хъанай. Ххувшаврил ххарисса хаваргу ванан шикку бавну бур. Аьзизсса Лакку билаятрайн, буттал шяравун Кьубав зана хьуну ур 1946-ку шинал.
Дяъвилия махъсса шиннардий ппу зий ивкIун ур колхозраву, 500-нния ливчусса лухIи ризкьи бусса фермалул хъунаману. Оьрмулуву чIявусса ккавксса, биялсса захIмат бувсса инсанни ттул ппу. Аьпалул хьуссар 1987-ку шинал. ХIайп тIий бикIара, ппу сагъну унува ганахь дяъвилия, оьрмулия ххишалану къацIувххуну тIий. Гьай-гьай, бигьану къабикIссар дяъвилул чIумал ва дяъвилия махъсса шиннардий ппухълу, ласру аьрая зана къавхьусса хъаннингу. Ттул ниттил ппу Аьлиев Загьидигу дяъвилийн лавгун ур цалва кулпат арилчинмур оьрчIах бунува. Хъуннар хьусса ттул ниттища Сабрижат Мирзаеваща иттав макь къадуркIун бусан къашайва цила ппу дяъвилийн увцусса кьинилия. Оьрмулул 12 шинавусса ттул ниттин багьну бур циярва мюрщисса ххюва уссур-ссунналсса буллан, 7-мур оьрчI лякьлуву бусса ниттихагу аякьа дуллай. Дяъви къуртал хьуннин ниттил ниттил хъуния ласаймунил, ичIувасса аьнакIал ккунуккирттал, ятту-гъаттараясса дикI-нисирал хъунмур бутIа, канил щаршсса жулардайн, катIрайн, муму-тамунийн дияннин, фронтрайн тIайла дуккайсса диркIун дур. Ниттил ппу аьрая зана къавхьуссар , ятIа-тIар бакъа акъа хьуну. Ганал арулва оьрчI бусса кулпатрая хIакьину цучIав ливчIун акъар.
КIира шинал хьхьичI, Ххувшаврил байрандалул кьини, аьпалухьхьун ларгунни ттул нинугу.
Ххувшаврил кьини гъан дуллай, цIаран лавхъсса дяъвилул ххуллурду бивтсса ттула бутталгу, аьрая зана къавхьусса ниттил бутталгу, чIявусса ккавксса ниттилгу, Ватан душманная дуручлай бивкIсса цинявппагу вирттавралгу аьпа баннав тIий, вай ттула ниттил чивчуну бивкIсса ца-кIива ххагу гьан буллай бура.
Арсру аьрайва ливчIсса
Нинухъру аьйплу хьунни,
Щар дурцIу жагьил хъами
Щахъамину ливчIунни.
ОьрчIи чIиру кунмасса,
Мурадиран був оьрчIру,
Ппухълу ялату лавсун,
Ятинталну ливчIунни.
Жу, буттал кьабивтусса
Арулва абад ятин…
Ца-цаних тIий бухлаглай.
Ца навалу ливчIунна.
Муслимат Дибирова,
ш.Кьуби

